Antarapeyyāla katipucchāvāravaṇṇanā
271. Idāni vuttoti sambandho .
‘‘ Idānī ’’ ti padena sambandhattā vuttoti ettha ta paccayo paccuppannakālikoti daṭṭhabbo .
271. Paṭiniddesan ti
M0.546 punappunaṃ niddisanaṃ .Tatthāti
M0.557 mātikāyaṃ , pucchāsu vā .
Āgatāpattipucchāti āgatāpattiyā pucchā .
Hīti visesajotako , hi visesaṃ vakkhāmīti attho .
Etthāti ‘‘ kati āpattikkhandhā ’’ ti dutiyapade .
‘‘ Rāsivasenā ’’ ti iminā khandha saddassa rāsatthaṃ dasseti .
Vinītavatthūnīti ettha vinītasaddo vinayapariyāyoti āha ‘‘ vinayapucchā ’’ ti .
Nanu vinītavinayasaddānaṃ saddato nānattā atthatopi nānaṃ , kasmā pana ‘‘ vinayapucchā ’’ ti vuttanti āha ‘‘ vinītaṃ … pe … ekan ’’ ti .
Idan ti padattayaṃ .
Atthato ekan ti atthatoyeva ekaṃ , na saddato .
Vinītavatthūnīti āpattivinayakāraṇattā vinītavatthūni .
Āpattikkhandhehi vinītāni saṃvarānīti attho .
271. KatiM2.275 āpattiyoti pārājikādīsu pañcasu āpattīsu methunādinnādānādiantogadhabhedaṃ apekkhitvā jātivasena ekattaṃ āropetvā pucchā katā .Yesūti agāravesu .
Satīti santesu .
Ettha ca yesu sati āpattiyo na honti , asati hontīti vākyampi avuttasiddhinayena gahetabbaṃ .
Yesūti gāravesu .
Teti agāravagārave .
Etehi āpattikkhandhehi .
Kati āpattikkhandhāti antogadhabhedaṃ apekkhitvā paccekaṃ rāsaṭṭhenāti ettakamevettha bhedo .
Yasmā pana natthīti sambandho .
Vipattibhāvapucchāti vipattibhāvassa pucchā .
Pucchiyati imāyāti pucchā .
‘‘ Ārakā ’’ ti nivattiatthena vuttattā taṃ puna sarūpena vattukāmo ‘‘ bhusā vā ’’ ti āha .
Vivādamūlāni anuvādamūlānīti imā pucchāyo mūlapucchāti sambandho .
Potthakesu ‘‘ imānī ’’ ti nikārena saha pāṭho atthi , so apāṭhoyeva .
Mūlapucchāti pucchiyanti imāhīti pucchā , mūlānaṃ pucchā mūlapucchā .
‘‘ Adhikaraṇan ’’ tiādīsu
V2.191 ‘‘ vuttaṃ ’’ iti sambandho .
Tesaṃyevāti adhikaraṇānaṃyeva .
‘‘ Gehaṃ dhūmena puṇṇaṃ ādhūmitan ’’ tiādīsu viya rāgādiveraṃ maṇati vināseti .
VinītāniyevaV2.261 vinītavatthūnīti āpattito viramaṇāni eva avippaṭisārapāmojjādidhammānaṃ kāraṇattā vatthūnīti vinītavatthūni , tāni ettha atthato viratiādianavajjadhammā eva .Ayamettha mātikā .
Niddese mātikāyāti pātimokkhe .
Vibhaṅgeti padabhājaniyaṃ , āgatavasena vuttāti yojanā .
Ayamettha niddeso .
Etāyāti viratiyā .
Paṭiniddese āratītiādipadānaṃ vacanatthaṃ dassento āha ‘‘ ārakā ’’ tiādi .
Tattha ‘‘ ārakā ’’ ti iminā āratīti ettha āupasaggassa atthaṃ dasseti .
Etehīti āpattikkhandhehi , ārakāti sambandho .
‘‘ Ramatī ’’ ti iminā tipaccayo katvatthe hotīti dasseti .
Ratīti ramanaṃ .
Iminā tipaccayo bhāvatthepi hotīti dasseti .
Vināti etehi āpattikkhandhehi vinā .
Iminā viratīti ettha vityūpasaggassa atthaṃ dasseti .
Paccekan ti pati ekaṃ , paṭi saddo vicchatthajotako , visuṃ visunti attho .
Iminā paṭiviratīti ettha paṭityūpasaggassa atthaṃ dasseti .
Virati paṭiviratīti etthāpi tipaccayo bhāvatthepi veditabbo
M0.558 .
Veran ti anatthakarattā viramitabbanti viraṃ , tadeva veraṃ , rāgādiakusaladhammā .
Te hi verahetuttā veranti vuccanti .
Etāyāti viratiyā .
Iminā akiriyāti ettha ririyapaccayo karaṇatthe hotīti dasseti .
Yaṃ āpattikkhandhakaraṇanti yojanā .
Tassāti āpattikkhandhakaraṇassa .
Paṭipakkhatoti viruddhabhāvato .
Iminā akaraṇan ti ettha akāro viruddhatthoti dasseti .
Āpattikkhandhaajjhāpattiyāti āpattikkhandhānaṃ atikkamitvā āpajjanassa .
‘‘ Velanato ’’ ti iminā velatīti velā , velanaṃ vā velāti vacanatthe dasseti .
Niyyānan ti maggaṃ .
Maggo hi nibbānaṃ ārammaṇakaraṇavasena yāti gacchatīti niyyānan ti vuccati .
‘‘ Bandhatī ’’ ti iminā sidhātuyā bandhanatthaṃ dasseti .
‘‘ Nivāretī ’’ ti iminā bandhadhātuyā adhippāyatthaṃ .
Etan ti ‘‘ setū ’’ ti nāmaṃ .
Taṃ setun ti āpattikkhandhasaṅkhātaṃ taṃ setuṃ .
Ettha kesuci potthakesu ‘‘ so setū ’’ ti ca ‘‘ etāya paññattiyā ’’ ti ca pāṭho atthi , so apāṭhoyeva .
Vela calane .Buddhe agāravādīsu evaṃ vinicchayo veditabboti yojanā .
Yoti yo koci , na gacchatītiādīsu sambandho .
Dharamāneti tiṭṭhamāne , saṃvijjamāneti attho .
Upaṭṭhānan ti upaṭṭhānaṭṭhānaṃ , upaṭṭhānatthaṃ vā .
Etassāti yassa kassaci gahaṭṭhassa vā pabbajitassa vā .
Dhammassavanan ti dhammassavanaṭṭhānaṃ , dhammassavanatthaṃ vā .
Dhammassavanaggan ti dhammassavanaṃ gaṇhanti etthāti dhammassavanaggo , dhammasavanamaṇḍapo .
Atha vā dhammassavanaṃ gaṇhātīti dhammassavanaggo , dhammassavanaṭṭhāne
V2.192 samāgamajano , taṃ dhammassavanaggaṃ .
Cittīkāran ti apacāyanākāraṃ .
Vikkhitto vā anādaro vā hutvā nisīdatīti yojanā .
Kāyapāgabbiyan ti bhusaṃ garati aññe pīḷeti anenāti pagabbo , atimāno , oṭṭhajo tatiyakkharo .
Pagabbassa bhāvo pāgabbiyaṃ , kāyena pāgabbiyaṃ kāyapāgabbiyaṃ ( vajira . ṭī . parivāra 271; sārattha . ṭī . parivāra 3.271; vi . vi . ṭī . parivāra 2.271 saṃ . ni . aṭṭha .2.2.146; a . ni . aṭṭha .3.6.82-84; su . ni . aṭṭha .1.144), kāyānācāraṃ .
Niyyānaṃ maggaṃ sinoti bandhatīti setu .Tisso sikkhāti adhisīlasikkhādikā tisso sikkhā .
Pamajjanaṃ pamādo
M0.559 , sativippavāsoti āha ‘‘ pamāde ca sativippavāse ’’ ti .
Āmisapaṭisandhāran ti āmisena attano , paresañca antarassa paṭisandahanaṃ āmisapaṭisandhāro , tathā dhammapaṭisandhāro .
‘‘ Setughātoti vītikkamapaṭipakkhabhūtā virati , tadatthanibbattikaracittuppādo vā ’’ ti vuttaṃ .‘‘ Dhammassavanaggan ti dhammaṃ suṇantānaṃ samūhan ’’ ti likhitaṃ .
Sace na gacchati , vikkhitto vā nisīdati .
Kāyappāgabbhiyaṃ kāyaduccaritaṃ .
‘‘ Pamāde ’’ ti vatvā tadatthaṃ dassetuṃ ‘‘ sativippavāse ’’ ti vuttaṃ .
271. Veraṃ
M3.458V3.419 maṇatīti rāgādiveraṃ maṇati vināseti .
Etāyāti viratiyā .
Veraṃ maṇatīti verahetuttā ‘‘ veran ’’ ti laddhanāmaṃ rāgādiakusalapakkhaṃ vināseti .Niyyānan ti maggaṃ .
Dhammassavanaggaṃ bhinditvā gacchatīti bahūsu ekato nisīditvā dhammaṃ suṇantesu taṃ dhammassavanasamāgamaṃ kopetvā uṭṭhāya gacchati .
Anādarovāti tussitabbaṭṭhāne tuṭṭhiṃ , saṃvijitabbaṭṭhāne saṃvegañca apavedento eva .
Kāyapāgabbiyan ti kāyapāgabbiyavasena pavattaṃ kāyaduccaritaṃ .
Kāyapāgabbhiyan ti unnativasena pavattanakāyānācāraṃ .
272. Sattharipi agāravotiādīnaṃ atthoti sambandho .
‘‘ Anīcavuttī ’’ tiādinā appatissoti padassa adhippāyatthaṃ dasseti , saddattho panevaṃ veditabbo , paṭimukhaṃ ādarena satthuvacanaṃ asuṇanto appatisso nāmāti .
Ajjhattaṃ vāti ettha niyakajjhattādīsu catūsu niyakajjhattabhāvañca sattamīvibhattiyā amādesabhāvañca dassento āha ‘‘ attano santāne vā ’’ ti .
‘‘ Attano pakkhe vā ’’ ti iminā attano cittasantāneti atthaṃ paṭikkhipati .
Tatra tumheti ettha tasaddassa visayaṃ dassento āha ‘‘ tasmiṃ ajjhattabahiddhābhede ’’ ti .
Saparasantāneti attaparasantāne .
Pahānāyāti ettha hādhātuyā karaṇañca āyasaddassa tadatthabhāvañca dassento āha ‘‘ mettābhāvanādīhi nayehi pahānatthan ’’ ti .
Mettābhāvanādīhītiādisaddena karuṇābhāvanādiṃ saṅgaṇhāti .
Tan ti vivādamūlaṃ .
‘‘ Appavattibhāvāyā ’’ ti iminā anavassavāyāti ettha avapubba sudhātuyā pavattanatthaṃ dasseti .
Sandiṭṭhiparāmāsīti ettha sassa attano idaṃ saṃ , saṃ diṭṭhiṃ parato āmasatīti sandiṭṭhiparāmāsīti dassento āha ‘‘ sakameva diṭṭhiṃ parāmasatī ’’ ti .
‘‘ Yan ’’ tiādinā parāmasanākāraṃ dasseti .
Ādhānaggāhīti ettha ābhuso ṭhiyate ādhānanti vacanatthena ādhāna saddo daḷhapariyāyoti āha ‘‘ daḷhaggāhī ’’ ti .
Daḷhaṃ gaṇhātīti daḷhaggāhī .
273. Anuvādamūlaniddeso kiñcāpi samānoti yojanā .
Atha khoti tathā samānopi , ayamettha visesoti sambandho .
Vivadantānaṃ puggalānanti yojanā .
Tathā vivadantāti tenākārena vivadantā , anuvadantīti sambandho .
‘‘ Asukaṃ nāma vipattiṃ āpanno ’’ ti vuttamevatthaṃ āpattiyā sallakkhetvā dassento āha ‘‘ pārājikaṃ āpannosī ’’ tiādi
M0.560V2.193 .Etthāti anuvādamūle .
Visesoti vivādamūlato viseso .
Vivadantānaṃ kodhūpanāhādīni vivādamūlāni , anuvadantānaṃ anuvādamūlānīti vuttaṃ hoti .
274. Mettaṃ kāyakammaṃ nāmāti ettha mettā etassatthīti mettaṃ , kāyakammaṃ , mettacittasahagataṃ kāyakammanti vuttaṃ hoti .
Tena vuttaṃ ‘‘ mettacittena kataṃ kāyakamman ’’ ti .
274. Sāraṇīyāti saritabbayuttā anussaraṇārahā addhāne atikkantepi na sammussitabbā .
Mijjati siniyhati etāyāti mettā , mittabhāvo .
Mettā etassa atthīti mettaṃ kāyakammaṃ , taṃ pana yasmā mettāsahagatacittasamuṭṭhānaṃ , tasmā vuttaṃ ‘‘ mettacittena kataṃ kāyakamman ’’ ti .
274. Mettāya sambhūtaṃ mettaṃ , kāyakammaṃ .
Sammukhaparammukhānaṃ vitthāraṃ dassento āha ‘‘ tatthā ’’ tiādi .
Tattha tatthāti tesu sammukhaparammukhesu .
Kāyakammaṃ nāmāti mettaṃ kāyakammaṃ nāma .
Āvīti pakāsaṃ .
Pakāsabhāvo cettha yaṃ uddissa taṃ kāyakammaṃ karīyati , tassa sammukhabhāvatoti āha ‘‘ sammukhā ’’ ti .
Rahoti apakāsaṃ .
Apakāsatā ca yaṃ uddissa taṃ kammaṃ karīyati , tassa apaccakkhabhāvatoti āha ‘‘ parammukhā ’’ ti .
Therānaṃ dānaiti sambandho .
Ubhayehīti navakehi therehi ca .
Ubhayehipīti navakehi , therehi ca .
Ubhayehipīti navakattherehipi .
Tesūti navakattheresu .
Avamaññan ti avamānaṃ .
Attano dunnikkhittānaṃ paṭisāmanaṃ viya paṭisāmananti yojanā .
‘‘ Mettākāyakammasaṅkhāto ’’ ti iminā ayampi dhammoti ettha dhammasarūpaṃ dasseti .
Pi saddo upari vakkhamāne dhamme apekkhati .
‘‘ Saritabbo ’’ ti iminā anīya saddo kammavācakoti dasseti .
Satijanakoti sabrahmacārīnaṃ satijanako .
Tassa padassa adhippāyaṃ dassento āha ‘‘ yo nan ’’ tiādi .
Tattha yoti puggalo .
Nan ti mettaṃ kāyakammaṃ .
Taṃ puggalaṃ anussarantīti sambandho .
Yesan ti sabrahmacārīnaṃ .
Teti sabrahmacārino .
Pasannacittā hutvāti sambandho .
Piyaṃ piyāyitabbaṃ karotīti piyakaraṇo .
Garuṃ garuṭṭhāniyaṃ karotīti garukaraṇo .
‘‘ Piyaṃ karotī ’’ ti iminā piyakaraṇoti padassa piyaṃ karotīti piyakaraṇoti vacanatthaṃ dasseti .
Eseva nayo garukaraṇoti etthāpi .
Piyaṃ piyāyitabbaṃ karotīti piyakaraṇo .
Piyaṃ karotīti taṃ puggalaṃ pemaṭṭhānaṃ karoti , kesanti āha ‘‘ sabrahmacārīnan ’’ ti .
Eseva nayo garukaraṇoti etthāpi .
Garuṃ garuṭṭhāniyaṃ karotīti garukaraṇo .
‘‘ Saṅgahetabbabhāvāyā ’’ ti iminā saṅgahāyāti padassa bhāvappadhānakammaniddesabhāvaṃ dasseti .
Saṅgahetabboti saṅgaho , tadatthāya .
Saṅgahāyāti saṅgahavatthuvisesabhāvato sabrahmacārīnaṃ saṅgahaṇatthāya .
Avivādāyāti saṅgahavatthubhāvato eva na vivādāya .
Sati ca avivādahetubhūtasaṅgahakatte tesaṃ vasena sabrahmacārīnaṃ samaggabhāvo bhedābhāvo siddhoyevāti āha ‘‘ samaggabhāvāyā ’’ tiādi .
Tehīti sabrahmacārīhi .
‘‘ Samaggabhāvāyā ’’ ti iminā samaggassa bhāvo sāmaggīti vacanatthaṃ dasseti .
Paggayha vacanan ti paggahetvā vacanaṃ .
Paggayha vacanan ti kevalaṃ ‘‘ devo ’’ ti avatvā ‘‘ devatthero ’’ ti guṇehi thirabhāvajotanaṃ paggaṇhitvā uccaṃ katvā vacanaṃ .
Vihāreti ādhāre bhummaṃ , there asanteti yojanā .
Tan ti theraṃ kadā āgamissati nukhoti yojanā .
Mamāyanavacanan ti mamāyanākārena pavattaṃ vacanaṃ .
Mamattabodhanavacanaṃ mamāyanavacanaṃ .
Mettāsinehasiniddhānīti mettāsaṅkhātena sinehena sinehitāni .
Nayanānīti cakkhūni .
Ekantatirokkhassa manokammassa sammukhatā nāma viññattisamuṭṭhāpanavaseneva hoti , tañca kho loke kāyakammanti pākaṭaṃ paññātaṃ hatthavikārādiṃ anāmasitvāyeva dassento ‘‘ nayanāni ummīletvā ’’ tiādimāha .
Kāmañcettha mettāsinehasiniddhānaṃ nayanānaṃ ummīlanā pasannena mukhena olokanañca mettaṃ kāyakammameva , yassa pana cittassa vasena nayanānaṃ mettāsinehasiniddhatā mukhassa ca pasannatā , taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ mettaṃ manokammaṃ nāmā ’’ ti .
‘‘ Appābādho ’’ ti iminā arogoti padasseva atthaṃ
M0.561 dasseti .
Niccābādhena vā arogo , āgantukābādhena appābādho , ajjhattābādhena vā arogo , bahiddhābādhena appābādho , kāyābādhena vā arogo , cittābādhena appābādho .
Samannāharaṇan ti punappunaṃ manasikaraṇaṃ .Na puggalaṃ paṭivibhajitvā bhuñjatīti yojanā .
Deyyaṃ dakkhiṇeyyañca appaṭivibhattaṃ katvā bhuñjatīti appaṭivibhattabhogī .
Ettha hi dve paṭivibhattāni nāma āmisapaṭivibhattaṃ puggalapaṭivibhattañca .
Tattha ‘‘ ettakaṃ dassāmi , ettakaṃ na dassāmī ’’ ti evaṃ cittena vibhajanaṃ āmisapaṭivibhattaṃ nāma .
‘‘ Asukassa dassāmi , asukassa na dassāmī ’’ ti evaṃ cittena vibhajanaṃ pana puggalapaṭivibhattaṃ nāma .
Tadubhayampi akatvā yo appaṭivibhattaṃ bhuñjati , ayaṃ appaṭivibhattabhogī nāma .
Tenāha ‘‘ neva āmisaṃ paṭivibhajitvā bhuñjatī ’’ tiādi .
Puggalaṃ paṭivibhajitvā bhuñjatīti pakatena sambandho .
Tameva puggalapaṭivibhāgaṃ dassetuṃ ‘‘ asukassā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tadatthaṃ vitthārento āha ‘‘ yo hī ’’ tiādi .
Tattha yoti puggalo , bhuñjatīti sambandho .
‘‘ Ettakaṃ … pe … bhuñjissāmī ’’ ti iminā āmisapaṭivibhattabhogibhāvaṃ dasseti .
‘‘ Ettakaṃ vā asukassa ca … pe … bhuñjissāmī ’’ ti iminā puggalapaṭivibhattabhogibhāvaṃ dasseti .
Ayan ti puggalo .
Ābhatan ti gāmādito
V2.194 ānītaṃ .Adātumpīti pisaddena dātumpi vaṭṭatīti dasseti .
Dānañhi nāma na kassaci vāritaṃ .
Sabbesan ti dussīlasīlavantānaṃ .
Vuttan ti aṭṭhakathāyaṃ ( dī . ni . aṭṭha .2.141; ma . ni . aṭṭha .2.492; a . ni . aṭṭha .3.6.11) vuttaṃ .
Adātumpīti pi -saddena
M3.460 dātumpi vaṭṭatīti dasseti .
Dānañhi nāma na kassaci nivāritaṃ , tena dussīlassapi atthikassa sati sambhave dātabbaṃ , tañca kho karuṇāyanavasena , na vattapūraṇavasena .
Sāraṇīyadhammapūrakassa appaṭivibhattabhogitāya ‘‘ sabbesaṃ dātabbamevā ’’ ti vuttaṃ .Viceyyāti vicinitvā .
Dātumpīti pisaddena avicinitvā sāmaññato dātumpi vaṭṭatīti sampiṇḍeti .
Gilānādīnaṃ pana odissakaṃ katvā dānaṃ appaṭivibhāgapakkhikaṃ ‘‘ asukassa
V3.421 na dassāmī ’’ ti paṭikkhepassa abhāvato .
Byatirekappadhāno hi paṭivibhāgo .
Tenāha ‘‘ gilānagilānupaṭṭhāka … pe … viceyya dātumpi vaṭṭatī ’’ ti .Nanu evaṃ sati puggalavibhāgo kato nāma hoti , kasmā viceyya dātuṃ vaṭṭatīti āha ‘‘ na hī ’’ tiādi .
Hīti yasmā .
Eteti gilānādayo .
Idaṃ padaṃ vicinitvāti pade kammaṃ ,‘‘ dentenā ’’ ti pade sampadānaṃ .
Hīti saccaṃ .
Iti ayan ti iti manasikatvā ayaṃ sāraṇīyadhammapūrako .
Akhaṇḍānītiādīsu paṭhamaṃ tāva khaṇḍachiddasabalakammāsāni dassetvā tesaṃ paṭipakkhavasena akhaṇḍādīni dassento āha ‘‘ yassā ’’ tiādi .
Tattha yassāti bhikkhussa , sikkhāpadaṃ bhinnanti sambandho .
Sattasu āpattikkhandhesūti ādhāre bhummaṃ , sikkhāpadanti sambandho .
Āpattiñhi paṭicca sikkhāpadassa paññattattā āpatti tassa visayo hoti .
Ādimhi vā ante vāti sikkhāpadānaṃ ādimhi vā ante vā .
Vā saddo aniyamavikappattho .
Sikkhāpade bhinne āpattisambhavato vuttaṃ ‘‘ sikkhāpadaṃ bhinnan ’’ ti .
Khaṇḍaṃ nāmāti chinnaṃ nāma .
Natthi etesaṃ khaṇḍanti akhaṇḍāni , taṃ pana nesaṃ khaṇḍaṃ dassetuṃ ‘‘ yassā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha upasampannasīlānaṃ uddesakkamena ādiantā veditabbā .
Tenāha ‘‘ sattasū ’’ tiādi .
Anupasampannasīlānaṃ pana samādānakkamenapi ādiantā labbhanti .
Pariyante chinnasāṭako viyāti vatthante dasante vā chinnavatthaṃ viya .
Visadisudāharaṇañcetaṃ ‘‘ akhaṇḍānī ’’ ti imassa adhikatattā .
Evaṃ sesānipi udāharaṇāni .
Khaṇḍan ti khaṇḍavantaṃ , khaṇḍitaṃ vā .
Chiddan tiādīsupi eseva nayo .
Vemajjheti sikkhāpadānaṃ vemajjhe .
Bhinnan ti sikkhāpadaṃ bhinnaṃ .
Chiddaṃ nāmāti vivaraṃ nāma .
Dve tīṇi sikkhāpadānīti sambandho .
Sabalaṃ nāmāti citraṃ nāma .
Visabhāgavaṇṇena gāvī viyāti sambandho .
Visabhāgavaṇṇena upaḍḍhaṃ tatiyabhāgaṃ vā sambhinnavaṇṇaṃ sabalaṃ , visabhāgavaṇṇeheva pana bindūhi antarantarā vimissaṃ kammāsaṃ .
Ayaṃ imesaṃ viseso .
Bhinnānīti sikkhāpadāni bhinnāni .
Kammāsaṃ nāmāti vicitraṃ nāma .
Ettha
M0.562 ca ekasmiṃ ṭhāne ekena visabhāgavaṇṇena citraṃ sabalaṃ nāma , nānāṭhāne nānāvaṇṇena vicitraṃ kammāsaṃ nāmāti ayametesaṃ viseso .Khaṇḍādīnaṃ viparivattanavasena akhaṇḍādīni dassento āha ‘‘ yassa panā ’’ tiādi .
Abhinnānisīlānīti abhinnāni sikkhāpadasīlāni .
Tāni panāti sīlāni pana .
‘‘ Etānī ’’ ti padaṃ padālaṅkāramattaṃ .
Bhujissabhāvakaraṇatoti taṇhādāsabyato mocetvā bhujissakaraṇabhāvato .
Iminā ‘‘ bhujissabhāvakaraṇānī ’’ ti vattabbe uttarapadalopavasena evaṃ vuttanti dasseti .
Bhujissānīti vuccantīti sambandho .
Bhujissabhāvakaraṇatoti taṇhādāsabyato mocetvā bhujissabhāvakaraṇato .
Sīlassa ca taṇhādāsabyato mocanaṃ vivaṭṭūpanissayabhāvāpādanaṃ , tenassa vivaṭṭūpanissayatā dassitā .
‘‘ Bhujissabhāvakaraṇato ’’ ti ca iminā bhujissakarāni bhujissānīti uttarapadalopenāyaṃ niddesoti dasseti .
Yasmā ca taṃsamaṅgīpuggalo serī sayaṃvasī bhujisso nāma hoti , tasmāpi bhujissāni .
Bhujissabhāvakaraṇatoti taṇhādāsabyato mocetvā samathavipassanāsu serivihāritākaraṇatoti attho .
Viññūhīti buddhādīhi sappurisehi .
Suparisuddhabhāvena pāsaṃsattā viññupasatthāni .
Aviññūnaṃ pasaṃsāya appamāṇabhāvato viññūgahaṇaṃ kataṃ .
Taṇhādiṭṭhīhi aparāmaṭṭhattāti ‘‘ imināhaṃ sīlena devo vā bhavissāmi devaññataro vā ’’ ti taṇhāparāmāsena ‘‘ imināhaṃ sīlena devo hutvā tattha nicco dhuvo sassato bhavissāmī ’’ ti diṭṭhiparāmāsena ca aparāmaṭṭhattā .
Atha vā ‘‘ ayaṃ te sīlesu dāso ’’ ti catūsu vipattīsu yaṃ vā taṃ vā vipattiṃ dassetvā ‘‘ imaṃ nāma tvaṃ āpannapubbo ’’ ti kenaci parāmaṭṭhuṃ anuddhaṃsetuṃ asakkuṇeyyattā aparāmaṭṭhānīti evamettha attho daṭṭhabbo .
Upacārasamādhiṃ appanāsamādhiṃ vāti ettha vā saddo samuccayattho .
Upacārasamādhiñca appanāsamādhiṃ cāti hi attho .
‘‘ Saṃvattayantī ’’ ti iminā samādhisaṃvattanikā nīti ettha anīyasaddo bahulaṃ kattuvācakoti dasseti .
Sīlaṃ nāma avippaṭisārādipārampariyena yāvadeva samādhisampādanatthanti āha ‘‘ samādhisaṃvattanikānī ’’ ti .
Samādhisaṃvattanappayojanāni samādhisaṃvattanikāni .
Sīlasāmaññagatoti ettha samānassa bhāvo sāmaññaṃ , taṃ gatoti sāmaññagato , sīlena sāmaññagato sīlasāmaññagato , hutvā viharatīti yojanā .
Tena vuttaṃ ‘‘ samānabhāvūpagatasīlo viharatī ’’ ti .
Samānabhāvo
M3.465V3.425 sāmaññaṃ , paripuṇṇacatupārisuddhibhāvena majjhe bhinnasuvaṇṇassa viya bhedābhāvato sīlena sāmaññaṃ sīlasāmaññaṃ , taṃ gato upagatoti sīlasāmaññagato .
Tenāha ‘‘ samānabhāvūpagatasīlo ’’ ti , sīlasampattiyā samānabhāvaṃ upagatasīlo sabhāgavuttikoti attho .
Sotāpannādīnañhi sīlaṃ samuddantarepi devalokepi vasantānaṃ aññesaṃ sotāpannādīnaṃ sīlena samānameva hoti , natthi maggasīle nānattaṃ .
Kāmañhi puthujjanānampi catupārisuddhisīle nānattaṃ na siyā , taṃ pana na ekantikanti idha nādhippetaṃ , maggasīlaṃ pana ekantikaṃ niyatabhāvatoti tameva sandhāya ‘‘ yāni tāni sīlānī ’’ tiādi vuttaṃ .Yāyaṃ
V2.195 diṭṭhīti ettha ‘‘ diṭṭhī ’’ ti sāmaññagatassāpi saddassa ‘‘ ariyā ’’ ti saddantarasannidhānena visesavisayattā sammādiṭṭhīti āha ‘‘ maggasampayuttā sammādiṭṭhī ’’ ti .
‘‘ Maggasampayuttā ’’ ti iminā lokiyasammādiṭṭhiṃ paṭikkhipati .
Yāyan ti yā ayaṃ mayhañceva tumhākañca paccakkhabhūtā .
Diṭṭhīti maggasammādiṭṭhi .Niddosāti visuddhattā , uttamattā vā niddosā .
Iminā ariya saddo niddosatthavācako anipphannapāṭipadikoti dasseti .
Niddosāti niddhutadosā , samucchinnarāgādipāpadhammāti attho .
Niyyātīti nibbānaṃ yāti .
Iminā anīyasaddo bahulaṃ kattuvācakoti dasseti .
Niyyātīti vaṭṭadukkhato nissarati nigacchati .
Sayaṃ niyantīyeva hi taṃmaggasamaṅgīpuggalaṃ vaṭṭadukkhato niyyāpetīti vuccati .
Niyyātīti pavattati .
Sammādukkhakkhayāya saṃvattatīti attho .
Yo tathākārī hoti , takkarassāti yojanā .
Tathākārīti tāya maggasampayuttāya sammādiṭṭhiyā kārī hoti .
Iminā tāya sammādiṭṭhiyā karotīti takkaroti vacanatthaṃ dasseti .
Yā satthu anusiṭṭhi , taṃ karotīti takkaro , tassa , yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjanakassāti attho .
Dukkhakkhayāyāti ettha khīyanaṃ khayo , dukkhassa khayo dukkhakkhayo , tadatthāyāti dassento āha ‘‘ sabbadukkhassa khayatthan ’’ ti .
Sesan ti vuttavacanato sesaṃ vacanaṃ .
Iti katipucchāvāravaṇṇanāya yojanā samattā .
Katipucchāvāravaṇṇanā niṭṭhitā .
Katipucchāvāravaṇṇanā niṭṭhitā .