Ekuttarikanayo catukkavāravaṇṇanā
Catukkavāravaṇṇanā
Catukkavāravaṇṇanā
Catukkavāravaṇṇanā
324. Catukkesu evaṃ vinicchayo veditabboti yojanā .
Tiṇavatthārakasamathaṭṭhānan ti tiṇavatthārakasamathena adhikaraṇavūpasamitaṭṭhānaṃ .
Parassa kammavācāyāti parassa karaṇabhūtāya kammavācāya .
324. Catukkesu anariyavohārāti anariyānaṃ lāmakānaṃ vohārā saṃvohārā abhilāpavācā .
Ariyavohārāti ariyānaṃ sappurisānaṃ vohārā .
Diṭṭhavāditāti ‘‘ diṭṭhaṃ mayā ’’ ti evaṃvāditā .
Ettha ca taṃtaṃsamuṭṭhāpakacetanāvasena attho veditabbo .
324. Catūhākārehi āpattiṃ āpajjati … pe … kammavācāya āpajjatīti ettha yañhi āpattiṃ kammavācāya āpajjati , na tattha kāyādayoti āpannaṃ , tato kammavācāya saddhiṃ āpattikarā dhammā sattāti āpajjati , evaṃ sati ‘‘ cha āpattisamuṭṭhānānī ’’ ti vacanavirodho , tāni eva āpattikarā dhammā nāma .
Atha tatthāpi kāyādayo ekato vā nānāto vā labbhanti , catūhākārehīti na yujjatīti ‘‘ chahākārehi āpattiṃ āpajjatī ’’ ti vattabbaṃ siyāti evaṃ etāni suttapadāni virodhitāni honti .
Kathaṃ avirodhitāni ?
Saviññattikāviññattikabhedabhinnattā .
Kāyādīnaṃ yā kiriyā āpatti , naṃ ekaccaṃ kāyena saviññattikena āpajjati , ekaccaṃ saviññattikāya vācāya , ekaccaṃ saviññattikāhi kāyavācāhi āpajjati , yā pana akiriyā āpatti , taṃ ekaccaṃ kammavācāya āpajjati , tañca kho avasiṭṭhāhi aviññattikāhi kāyavācāhiyeva , na vinā ‘‘ no ce kāyena vācāya paṭinissajjati , kammavācāpariyosāne āpatti saṅghādisesassā ’’ ti ( pārā .414) vacanato , avisesena vā ekaccaṃ āpattiṃ kāyena āpajjati , ekaccaṃ vācāya
M0.559 , ekaccaṃ kāyavācāhiV0.511 .
Yaṃ panettha kāyavācāhi , taṃ ekaccaṃ kevalāhi kāyavācāhi āpajjati , ekaccaṃ kammavācāya āpajjatīti ayamattho veditabboti evaṃ avirodhitāni honti .
324. Catukkesu soti gihiparikkhāro .Tatoti catukkato .
Tatrāyaṃ samāsato atthavibhāvanā – kāyena āpajjatīti kāyena saviññattikena akattabbaṃ katvā ekaccaṃ āpajjati , aviññattikena kattabbaṃ akatvā āpajjati , tadubhayampi kāyakammaṃ nāma .
Akatampi hi loke ‘‘ katan ’’ ti vuccati ‘‘ dukkaṭaṃ mayā , yaṃ mayā puññaṃ na katan ’’ ti evamādīsu , sāsane ca ‘‘ idaṃ te , āvuso ānanda , dukkaṭaṃ , yaṃ tvaṃ bhagavantaṃ na pucchī ’’ ti ( cūḷava .443) evamādīsu , evamidha vinayapariyāyena kāyena akaraṇampi ‘‘ kāyakamman ’’ ti vuccati .
Ayameva nayo ‘‘ vācāya āpajjatī ’’ tiādīsu .
Paresūti aññesu catukkesu evamattho veditabboti yojanā .
Tamevāti kāyadvārikameva .
Puna tamevāti vacīdvārikameva .
Āpajjitabbāpattiñca sahāgāraseyyāpattiñcāti yojanā .
Jaggantoti jāgaranto .
Acittako āpajjati nāmāti ‘‘ acittako bhikkhu āpajjati nāmā ’’ ti vā ‘‘ acittako hutvā āpajjati nāmā ’’ ti vā yojanā kātabbā .
Sabhāgan ti vatthusabhāgaṃ .
Tañcāti aññataraṃ tañca āpattiṃ .
Itīti evaṃ .
Kammenāti samanubhāsanakammena .
Kammena vuṭṭhātīti kammena eva vuṭṭhāti .
Soti gihiparikkhāro , āhaṭo hotīti sambandho .
Avāpuraṇan ti kuñcikaṃ .
Antoti bhaṇḍāgārassa anto .
Avāpuraṇaṃ dātun ti gabbhaṃ vivaritvā anto parikkhāraṭṭhapanatthāya vivaraṇakuñcikaṃ dātuṃ .
Saṅghatthāya upanītaṃ sayameva anto paṭisāmitumpi vaṭṭati .
Tenāha ‘‘ anto ṭhapāpetuñca vaṭṭatī ’’ ti .
Sammukhā
M0.574 vuṭṭhātīti sammukhā eva vuṭṭhāti .Sayitāya eva bhikkhuniyāti yojanā .
Idan ti sahāgāraseyyāpattiṃ , paṭiccāti sambandho .
Etan ti ‘‘ liṅgapātubhāvenā ’’ ti vacanaṃ , vuttanti sambandho .
Puratīti puriso , pura aggagamane .
Puratīti purato gacchati sabbakammesu pubbaṅgamo hoti .
Paṭhamuppannavasenāti paṭhamakappiyesu hi paṭhamaṃ purisaliṅgaṃ uppajjati ,‘‘ puriman ’’ ti saṅkhaṃ gataṃ purisaliṅgaṃ jāyatīti attho .
Ubhinnampīti bhikkhubhikkhunīnampi
V2.205 .Liṅgapaṭilābhenāti itthiliṅgapaṭilābhena .
Paṭhaman ti ādikappakāle .
‘‘ Paṭhamaṃ uppannavasenā ’’ ti iminā pure uppannaṃ puriman ti vacanatthaṃ dasseti .
‘‘ Seṭṭhabhāvenā ’’ ti iminā purabhāvena seṭṭhabhāvena uppannaṃ puriman ti vacanatthaṃ dasseti .
‘‘ Purisaliṅgan ’’ ti iminā imapaccayassa sarūpaṃ dasseti .
Purisakuttapurisākārādīti ādisaddena purisanimittādayo saṅgaṇhāti .
Yāni chacattālīsa sikkhāpadānīti yojanā .
Paṭhamakappikesu paṭhamaṃ purisaliṅgameva uppajjatīti āha ‘‘ paṭhamaṃ uppannavasenā ’’ ti .
Purimaṃ purisaliṅgaṃ pajahatīti yathāvuttenatthena pubbaṅgamabhāvato purimasaṅkhātaṃ purisaliṅgaṃ jahati .
Sataṃ tiṃsa cāti ettha asādhāraṇāpi pārājikā no antogadhāyeva jātā pārājikāpannānaṃ bhikkhubhāvāya abhabbattā .
‘‘ Asādhāraṇavacanena pana sāmaññena uddhaṭānī ’’ ti vadanti .
‘‘ Satañceva tiṃsañca sikkhāpadānīti pāṭho ’’ ti ca vadanti .
Ādikammikesu paṭhamaṃ purisaliṅgaṃ uppajjatīti āha ‘‘ paṭhamaṃ uppannavasenā ’’ ti .
Pāḷiyaṃ anāpatti vassacchedassāti vassacchedasambandhiniyā anāpattiyā
M2.289 evamattho .Iminā vuttanayānusārena dutiyacatukkepi attho veditabbo .
Tehīti tiṃsādhikehi satasikkhāpadehi .
Sataṃ tiṃsañca sikkhāpadānīti tiṃsādhikāni sataṃ sikkhāpadāni .
Mahāpadesāti vinaye ( mahāva .305) āgatā mahāpadesā .
Kasmā mahāpadesā ‘‘ sāmukkaṃsā ’’ ti vuccantīti āha ‘‘ te hī ’’ tiādi .
Tattha teti cattāro mahāpadesā , vuccantīti sambandho .
‘‘ Sayan ’’ ti iminā sāmukkaṃsāti ettha saṃsaddassa sayamatthaṃ dasseti .
‘‘ Ukkhipitvā ’’ ti iminā ukkaṃsa saddo ukkhipanatthoti dasseti .
‘‘ Ṭhapitattā ’’ ti iminā sayaṃ ukkaṃsitvā ṭhapitā sāmukkaṃsāti vacanatthaṃ dasseti .
‘‘ Ajjhoharaṇīyaparibhogā ’’ ti iminā bāhiraparibhogaṃ nivatteti .
Udakaṃ panāti kenaci asaṃsaggaṃ pasannodakaṃ pana .
Kāleti sappadaṭṭhakāle .
‘‘ Pañca vā dasa vā sīlānī ’’ ti iminā pañca vā dasa vā sīlāni upāsakasīlanti dasseti .
Mantabhāsāti mantāya paññāya kathanaṃ .
Tattha cāti vihāre ca .
Ubhopīti āgantukāvāsikavasena ubhopi .
Asādhāraṇan ti dvīhi asādhāraṇaṃ .
Āpattin ti bhikkhunīhiyeva sādhāraṇaṃ āpattiṃ .
Gamiyacatukkepīti pi saddo āgantukacatukkaṃ apekkhati .
Vatthunānattatāvāti methunādivatthunānattatā eva .
Hīti saccaṃ , yasmā vā .
Sāti āpatti .
Atthi vatthunānattatā no āpattinānattatāti paṭhamapañho idha dutiyo nāma .
Bhikkhussa ca bhikkhuniyā ca catūsu pārājikesūti sādhāraṇesu eva .
Atthi āpattisabhāgatā no vatthusabhāgatāti etena viseso natthi .
Tathāti yathā kāyasaṃsagge , tathā lasuṇakhādaneti yojanā .
Etthāti vatthunānattatādicatukke
M0.575 .Cattāri pārājikānīti bhikkhupātimokkhe āgatāni .
Visuṃ āpajjantesupi eseva nayoti sambandho .
Bhikkhussa ca bhikkhuniyā ca catūsu pārājikesūti sādhāraṇesuyeva catūsu pārājikesu .
Purimacatukketi vatthunānattatādicatukke .
Yo paṭhamo pañhoti yojanā .
Idhāti vatthusabhāgatādicatukke .
Yo cāti yo ca pañho .
Tatthāti vatthunānattatādicatukke .
Paṭhamo pañhoti ‘‘ atthi vatthunānattatā , no āpattinānattatā ’’ ti ayaṃ pañho .
‘‘ Atthi āpattisabhāgatā , no vatthusabhāgatā ’’ ti ayaṃ idha dutiyo nāma .
Tatiyacatutthesu pañhesūti sambandho .
‘‘ Saddhivihārikassā ’’ ti padaṃ ‘‘ kattabba ’’ iti pade sampadānaṃ .
Garukan ti pārājikaṃ .
Lahukan ti thullaccayaṃ vā dukkaṭaṃ vā .
Aṭṭhannaṃ
V2.206 bhikkhunīnaṃ paṭipāṭiyā nisīditabbato vuttaṃ ‘‘ navamabhikkhunito ’’ ti .
Paccuṭṭhānārahāti paṭimukhaṃ upaṭṭhātuṃ arahā .
NavamabhikkhunitoV3.434 paṭṭhāya upajjhāyāpi abhivādanārahā no paccuṭṭhānārahāti yasmā ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , bhattagge aṭṭhannaṃ bhikkhunīnaṃ yathāvuḍḍhaṃ avasesānaṃ yathāgatikan ’’ ti vadantena bhagavatā bhattagge ādito paṭṭhāya aṭṭhannaṃyeva bhikkhunīnaṃ yathāvuḍḍhaṃ anuññātaṃ , avasesānaṃ āgatapaṭipāṭiyā , tasmā navamabhikkhunito paṭṭhāya sace upajjhāyāpi bhikkhunī pacchā āgacchati , na paccuṭṭhānārahā , yathānisinnāhiyeva sīsaṃ ukkhipitvā abhivādetabbattā abhivādanārahā .
Ādito nisinnāsu pana aṭṭhasu yā abbhantarimā aññā vuḍḍhatarā āgacchati , sā attano navakataraṃ vuṭṭhāpetvā nisīdituṃ labhati .
Tasmā sā tāhi aṭṭhahi bhikkhunīhi paccuṭṭhānārahā .
Yā pana aṭṭhahipi navakatarā , sā sacepi saṭṭhivassā hoti , āgatapaṭipāṭiyāva nisīdituṃ labhati .
‘‘ Abhivādanārahāti yathānisinnāva sīsaṃ ukkhipitvā vandanti .
Navamabhikkhunito paṭṭhāya anuṭṭhitabbato āsanā na paccuṭṭhenti .
‘‘ Navamabhikkhunito paṭṭhāyā ’’ ti idaṃ ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , aṭṭhannaṃ bhikkhunīnaṃ yathāvuḍḍhaṃ avasesānaṃ yathākatikan ’’ ti ( cūḷava .426) vacanato ādito aṭṭhannaṃ bhikkhunīnaṃ paccuṭṭhātabbattā vuttaṃ .Avisesena cāti ‘‘ bhikkhū ’’ ti vā ‘‘ bhikkhunī ’’ ti vā visesa , makatvā sāmaññena ca .
Avisesenāti upajjhāyassa , itarassa vā vippakatabhojanassa , samīpagato yo koci vuḍḍhataroti attho .
Vippakatabhojanenāpi hi uṭṭhahitvā āsanaṃ dātabbaṃ .
‘‘ Āsanārahacatukkassā ’’ ti padaṃ ‘‘ paṭhamapadan ’’ ti pade avayavisambandho .
Asādhāraṇan ti bhikkhūhi asādhāraṇaṃ .
Vikāle kappatīti tadahuvikāle kappati .
Kālātītan ti kālayāmasattahātītaṃ .
Yāvakālikādittayañca akappiyamaṃsañca uggahitakañca apaṭiggahitakañcāti yojanā .
Guṇaṅguṇūpāhanañca dhuvanhānañca cammattharaṇañca guṇaṅguṇūpāhanadhuvanhānacammattharaṇāni .
Imāni cattārīti pañcavaggena gaṇena upasampadadānādīni .
Idhāti paccantimesu janapadesu .
Idhāti majjhimesu .
Idha na kappantīti vadantoti paccantimajanapadesu ṭhatvā ‘‘ idha na kappantī ’’ ti vadanto vinayātisāradukkaṭaṃ āpajjati .
Kappiyañhi ‘‘ na kappatī ’’ ti vadanto paññattaṃ samucchindati nāma .
Idha kappantītiādīsupi eseva nayo .
Idha na kappantīti vadantopīti paccantimajanapadesu ṭhatvā ‘‘ idha na kappantī ’’ ti vadanto vinayātisāradukkaṭaṃ āpajjati .
Kappiyañhi ‘‘ na kappatī ’’ ti vadanto paññattaṃ samucchindati nāma .
Tathā idha kappantītiādīsupi ṭhatvā ‘‘ idha kappantī ’’ ti vadanto vinayāgatabhikkhu vinayo pucchitabboti attho .
‘‘ Idha na kappantīti vadantopi paccantimesu āpajjatī ’’ tiādinā sañcicca kappiyaṃ akappiyanti vā akappiyaṃ kappiyanti vā kathentassa sabbattha dukkaṭanti dasseti .
Idan ti catubbidhaṃ vatthu .
Dīpetumpīti dīpanampi .
Tuṃpaccayo hi katvatthajotako .
Eseva nayo dīpetuṃ panāti etthāpi .
Sesaṃ anuññātakanti sambandho .
Ubhayatthapīti paccantimamajjhimavasena ubhayatthāpi .
Chandapārisuddhiakkhānaṃ ekaṃ katvā ‘‘ cattāro ’’ ti vuttaṃ .
Cattāro pubbakiccāti liṅgavipallāso ,‘‘ cattāri pubbakiccānī ’’ ti hi attho .
Pubbakaraṇanti vuccatīti aṭṭhakathāsu vuttaṃ , tāni idha parivāre uddhaṭānīti adhippāyo .
Idhādhippetāni pana dassento ‘‘ chandapārisuddhī ’’ tiādimāha .
Evaṃ vuttāni imāni cattārīti sambandho .
Evaṃ āgatā sammutiyoti sambandho .
Sabbatthāti sabbesu catukkesu .
Iti catukkavāravaṇṇanāya yojanā samattā .
Catukkavāravaṇṇanā niṭṭhitā .
Catukkavāravaṇṇanā niṭṭhitā .