Pārājikādiāpattivaṇṇanā
Pārājikādiāpattivaṇṇanā
Sattanagaresu paññattasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Pārājikādiāpattivaṇṇanā
339. Evaṃ vissajjetvāti sambandho .
Yadidaṃ āpattipārājikaṃ nāmāti yojanā .
Āpattipārājikan ti āpattisaṅkhātaṃ pārājikaṃ .
‘‘ Parājayamāpanno ’’ ti iminā sāsanato puggalaṃ parājetīti pārājikan ti vacanatthaṃ dasseti .
Ṇyapaccayo hetukatvatthavācako , yakārassa kakāro .
Cutoti cavako .
Paraddhoti viraddho .
Bhaṭṭhoti patito .
Niraṅkatoti saṅghamhā apasārito .
Anīhate tasmiṃ puggaleti tasmiṃ puggale saṅghamhā nīharitvā na harite , anapanīteti attho .
‘‘ Uposathapavāraṇādibhedo ’’ ti iminā saṃvāsasarūpaṃ dasseti .
Byañjane ādaramakatvā ‘‘ etaṃ āpattī ’’ ti vuttaṃ .
Ayaṃ hīti ayaṃ evaṃ vakkhamāno .
Etthāti gāthāyaṃ .
Tena tasmāti ettha ‘‘ tasmā ’’ ti padena ‘‘ tenā ’’ ti padassa kāraṇatthaṃ dasseti .
339. Niraṅkatoti
V3.445 saṅghamhā apasārito .
Adhikaraṇabhedavaṇṇanā
339. Nibbacanamattan ti vevacanamattaṃ .
339. Idan ti ‘‘ pārājikanti yaṃ vuttan ’’ tiādinā vuttaṃ vacanaṃ sandhāya vadati .
Idañhi heṭṭhā ‘‘ garuka lahukan ’’ tiādinā uddhaṭapañhesu anāgatampi ‘‘ sabbānipetāni viyākarohi , handa vākyaṃ suṇoma te ’’ ti ettha yathāvuttāni aññānipi ‘‘ sabbānipetāni viyākarohi , handa vākyaṃ suṇomā ’’ ti evaṃ gahitamevāti dassento ‘‘ iminā pana āyācanavacanena saṅgahitassā ’’ tiādi vuttaṃ .Etthāti dutiyagāthāyaṃ .
Ādimhi ceva icchitabboti sambandho .
Hīti saccaṃ .
Etthāti parivāsadānādīsu catūsu kammesu .
‘‘ Saṅgho ’’ tiādivacanattho tipadabhinnādhikaraṇabāhiratthasamāso hoti , cevasaddacasaddehi ādisesapadānaṃ ubhayapadatthapadhānabhāvaṃ dasseti ,‘‘ icchitabbo ’’ ti padaṃ kārakānaṃ kiriyāpekkhattā kiriyatthāya pakkhittaṃ .
Assāti āpattiyā , iminā aññapadaṃ dasseti .
Icchitabbatthe apaccayaṃ katvā taddhitantipi vadanti .
Lahukanayo panesa .
Ayaṃ panettha
V2.221 garukanayo – ādi ca seso ca ādisesā , saṅgho ādisesesu assā icchitabboti saṅghādisesoti .
Seseti ādito sesā majjhantā .
Padan ti sikkhāpadaṃ .
Saddhācittaṃ pasannacittanti attho ,‘‘ santācittan ’’ ti vā pāṭho .
Anāḷiyan ti daliddaṃ .
Kiñcāpi idaṃ nibbacanaṃ ‘‘ garukaṃ lahukañcā ’’ tiādipañhe natthi ,‘‘ handa vākyaṃ suṇoma te ’’ ti iminā pana vacanena saṅgahitassatthassa dīpanatthaṃ vuttanti veditabbaṃ .Anekaṃsikataṃ
M0.593 padan ti ettha padan ti sikkhāpadaṃ .
Anekaṃsena kataṃ anekaṃsikatan ti dassento āha ‘‘ yasmā idaṃ sikkhāpadaṃ anekaṃsena katan ’’ ti .
Yasmā kataṃ , tasmā aniyatoti pavuccatīti yojanā .
Tatthāti aniyate .
Yatthāti sikkhāpade .
Sopīti sikkhāpadadhammopi .Accayesūti dosesu .
Te hi niddosaṃ atikkamma ayanti gacchanti pavattantīti accayāti vuccanti .
Tenāti accayena .
Thūloti oḷāriko .
‘‘ Thūlattā ’’ ti iminā ‘‘ tenetan ’’ ti ettha tenasaddassa kāraṇatthaṃ dasseti .
Accayassa thūlattāti sambandho .
Etan ti āpattidhammaṃ .
Imāya gāthāya aññesaṃ lahukāpattīnaṃ thūlo accayo thullaccayoti vacanatthaṃ dasseti .
Dvebhāve sati saṃyogaparattā rasso hotīti daṭṭhabbaṃ .
‘‘ Nissajjitvā desetabbato ’’ ti iminā nissajjanaṃ nissaggo , āpattidesanato pubbabhāge kattabbassa vinayakammassetamadhivacanaṃ , so etassatthīti nissaggiyan ti vacanatthaṃ dasseti .
Kusaladhammasaddena kusalacittameva gahetabbanti āha ‘‘ kusaladhammasaṅkhātaṃ kusalacittan ’’ ti .
‘‘ Kusalacittaṃ pātetī ’’ ti iminā cittaṃ pātetīti pācittiyan ti vacanatthaṃ dasseti .
Ettha ‘‘ cittapātiyan ’’ ti vattabbe padavipariyāyaṃ katvā , takārassa ca lopaṃ katvā ‘‘ pācittiyan ’’ ti vuttaṃ .
Acinteyyo hi pāḷinayo .
Ṇyapaccayo hetukatvatthavācako .
Nanu ‘‘ pāteti kusalaṃ dhamman ’’ ti imināva ‘‘ pācittiyan ’’ ti padassa nibbacanaṃ siddhaṃ , kasmā pana ‘‘ aparajjhati cittasammohanaṭṭhānan ’’ ti vuttanti āha ‘‘ yaṃ panā ’’ tiādi .
Yasmā hotīti sambandho .
Pāṭidesanīyāsu nibbacanameva adassetvā kasmā ‘‘ bhikkhu aññātako santo ’’ tiādi vuttanti āha ‘‘ vuttagārayhabhāvakāraṇadassanatthamevā ’’ ti .
‘‘ Paṭidesetabbato ’’ ti iminā aññāpattidesanānayato ‘‘ gārayhan ’’ tiādinā paṭi visuṃ vatvā desetabbāti pāṭidesanīyāti nibbacanaṃ dasseti .
Dukkaṭan ti
V2.222M0.594 ettha dusaddo duṭṭhuattho ca virūpattho ca hotīti dassento āha ‘‘ duṭṭhu kataṃ , virūpaṃ vā katan ’’ ti .
Tan ti kammaṃ .
Taṃ panetan ti dukkaṭaṃ , khalitanti sambandho .
Assāti dukkaṭassa .
Tassattho evaṃ veditabboti yojanā .
Hīti vitthāro .
Yaṃ pāpanti yojanā .
Yadīti atha .
Yadi saddo hi athapariyāyo .
Idampīti idampi kammaṃ , pāpanti sambandho .‘‘ Lapitan ’’ ti iminā durābhaṭṭhan ti ettha bhāsadhātuyā kathanatthaṃ dasseti .
Yan ti vacanaṃ .
Kiñca bhiyyoti tato atirekaṃ kathetabbavacanaṃ kiñcāti attho .
Saṃkiliṭṭhañca yaṃ padan ti ettha cakāro pisaddattho ‘‘ padan ’’ ti ettha yojetabbo , yaṃ saddo kāraṇatthoti āha ‘‘ saṃkiliṭṭhaṃ yasmā tampi padan ’’ ti .
Tampi padan ti tampi vacanaṃ .
Pada saddo hi vacanavācako .
Tampi vacanaṃ yasmā saṃkiliṭṭhaṃ hotīti yojanā .
Kathaṃ saṃkiliṭṭhaṃ hotīti yojanā .
‘‘ Yasmā ’’ ti padena yaṃ saddo kāraṇatthoti dasseti .
Nan ti padaṃ .
‘‘ Etaṃ iti vuccatī ’’ ti saṃvaṇṇetabbapadaṃ .
‘‘ Dubbhāsitanti etaṃ vuccatī ’’ ti saṃvaṇṇanāpadaṃ .
Etan ti etaṃ padaṃ , etaṃ vacananti attho .
Etthāti sekhiyagāthāya .
Idan ti āpattīnaṃ nibbacanadīpakaṃ vacanaṃ , vuttanti sambandho .
Kassa dīpanatthaṃ vuttanti āha ‘‘ saṅgahitassa atthassa dīpanatthan ’’ ti .
Tatthāti ‘‘ channamativassatī ’’ tiādivacane .
Gehan ti pakatigehaṃ .
Idaṃ pana gehanti yojanā .
Vitthārento āha ‘‘ mūlāpattiñhī ’’ tiādi .
‘‘ Avivaṭan ’’ ti vatvā tassatthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ succhannan ’’ ti .
Vivaṭan ti acchannaṃ .
Nātivassanabhāvaṃ vitthārento āha ‘‘ mūlāpattiñhī ’’ tiādi .
Vivaranto bhikkhu nāpajjatīti sambandho .
Suddhanteti suddhakoṭṭhāse .
‘‘ Tasmā ’’ ti ca ‘‘ tenā ’’ ti ca yebhuyyena atthato ekaṃ , tasmā vuttaṃ ‘‘ tena kāraṇenā ’’ ti .
Evañcetaṃ vivaṭan ti evaṃ etaṃ channaṃ ce vivaṭanti yojanā .
Paripātiyamānānan ti abhibhūyamānānaṃ .
‘‘ Rukkhādigahanaṃ araññan ’’ ti iminā pavanan ti padassa araññapariyāyataṃ dasseti .
Gatisaddassa bhavabhedādiatthaṃ paṭikkhipitvā paṭissaraṇatthe hotīti dassento āha
M0.595 ‘‘ paṭissaraṇaṃ hotī ’’ ti .
Tan ti pavanaṃ .
Teti migā .
‘‘ Assasantī ’’ ti padena ‘‘ passasantī ’’ ti atthopi gahetabbo avinābhāvato , ānāpānaṃ karontīti attho .
Ākāsoti ajaṭākāso .
Pakkhīnan ti vihaṅgamānaṃ .
‘‘ Sabbesaṃ saṅkhatadhammānan ’’ ti iminā dhammānan ti ettha saṅkhatadhammoyeva gahetabboti dasseti .
‘‘ Vināsovā ’’ tiV2.223 iminā vibhava saddo vināsavācakoti dasseti .
Tesan ti sabbesampi saṅkhatadhammānaṃ .
Gatīti patiṭṭhā .
Kasmā vibhavo dhammānaṃ gati hotīti āha ‘‘ na hī ’’ tiādi .
Hīti yasmā .
Teti sabbepi saṅkhatadhammā .
Vināsan ti vibhavaṃ .
Sucirampīti asītivassādikālampi .
Nibbānaṃ arahato gatīti saṃvaṇṇetabbapadaṃ .
‘‘ Khīṇāsavassā ’’ ti iminā arahatoti padassa atthaṃ dasseti .
‘‘ Anupādisesanibbānadhātū ’’ ti iminā ‘‘ nibbānan ’’ ti padassa idha adhippetanibbānaṃ dasseti .Gāthāya te te atthā saṃgahetvā gaṇiyanti etthāti gāthāsaṅgaṇikaṃ .
Iti paṭhamagāthāsaṅgaṇikavaṇṇanāya yojanā samattā .
Adhikaraṇabhedaṃ
Ukkoṭanabhedādivaṇṇanā
Ativassatīti ovassati , vassodakaṃ pavisatīti attho .
‘‘ Ākāso pakkhinaṃ gatī ’’ ti ca pāṭho atthi , so jātivasena yujjati .
Pakkhīnan ti ujukameva .
Dhammānan ti yathā catupaccaye dhārayatīti dhammo , tesaṃ .
Tenāha ‘‘ saṅkhatadhammānan ’’ ti .
Paṭhamagāthāsaṅgaṇikavaṇṇanā niṭṭhitā .
Gāthāsaṅgaṇikan ti gāthāsaṅgaho , te te atthā gāthāhi saṅgahetvā gaṇīyanti kathīyanti etthāti hi gāthāsaṅgaṇikaṃ .
Pārājikādiāpattivaṇṇanā niṭṭhitā .
Paṭhamagāthāsaṅgaṇikavaṇṇanānayo niṭṭhito .