Issues
選擇版本
(SP) Parivāra-aṭṭhakathā
(SP) Parivāra-aṭṭhakathā

Nigamanakathā

作者: _System_commentary_ @ Administrator

Ubhatovibhaṅgakhandhakaparivāravibhattidesanan ti ubhatovibhaṅgena ca khandhakena ca parivārena ca vibhajitabbadesanaṃ vinayapiṭakanti sambandho . Nāthoti bhikkhubhikkhunīnaṃ hitapaṭipattiṃ yācanaṭṭhena ca kilesānaṃ upatāpanaṭṭhena ca veneyyānaṃ hitasukhaṃ āsīsanaṭṭhena ca cittissariyaṭṭhena ca nātho . Veneyyan ti vinetabbaṭṭhena veneyyaṃ . Jinoti pañcamārānaṃ jitaṭṭhena jino . Ayaṃ panettha yojanā – nātho veneyyaṃ vinento jino ubhatovibhaṅgakhandhakaparivāravibhattidesanaṃ yaṃ vinayapiṭakaṃ āhāti .
Samadhikasattavīsatisahassamattenāti saha adhikena sattasahassappamāṇena ca vīsatisahassappamāṇenaV2.271 ca ganthenāti sambandho . Tassāti vinayapiṭakassa . Samantapāsādikāti samantato pasādaṃ vahikā , janikā vā . Tatrāyaṃ yojanā – tassa samadhikasattavīsatisahassamattena ganthena samantapāsādikā nāma saṃvaṇṇanā samattāti .
Tatridan ti tatra idaṃ . ‘‘ Tatrā ’’ ti padaṃ purimavacanāpekkhaṃ . Tatra ‘‘ samantapāsādikā nāmā ’’ ti vacaneti hi attho . Samantapāsādikattasmin ti paccattatthe cetaṃ bhummavacanaṃ hoti ‘‘ idampi sīlasmin ’’ tiādīsu ( dī . ni .1.194 ādayo ) viya , samantapāsādikattanti attho . Ayaṃ panettha yojanātatra ‘‘ samantapāsādikā nāmā ’’ ti vacane samantapāsādikāya idaṃ samantapāsādikattaṃM0.649 hotīti ayaṃ samantapāsādikabhāvoti attho . Ācariyaparaṃparatotiādīsu gāthāsu vuttaṃ navavidhaṃ visesanapadaṃ ‘‘ na dissatī ’’ ti padena sambandhitabbaṃ . Sampassatan ti sammā passantānaṃ viññūnanti sambandho . Yatoti yasmā , na dissatīti sambandho . Etthāti saṃvaṇṇanāyaṃ . Samantapāsādikātvevāti samantapāsādikā iti eva nāma . Vinayassāti vinayapiṭakassa . Vineyyadamanakusalenāti vineyyānaṃ damane chekena . Lokanāthenāti lokānaṃ nāthena . Lokamanukampamānenāti lokaṃ anukampamānena . Ayañhettha yojanā – ācariyaparaṃparato … pe … vibhaṅganayabhedadassanato sampassataṃ viññūnaṃ ettha kiñci apāsādikaṃ yato na dissati , tasmā vineyyadamanakusalena lokanāthena lokamanukampamānena bhagavatā vuttassa vinayassa ayaṃ samantapāsādikātveva saṃvaṇṇanā pavattāti .
Tissopi imā sīhaḷaṭṭhakathāyo sutvāti sambandho . Kassa santike sutanti āha ‘‘ buddhamitto … pe … santike ’’ ti . ‘‘ Buddhamitto ’’ ti nāmena vissutassa yasassino vinayaññussa dhīrassa therassa santike sutvāti yojanā . ‘‘ Sutvā ’’ ti padaṃ ‘‘ āraddhā ’’ ti pade pubbakālakiriyāvisesanaṃ .
Mahāmeghavanuyyāne bhūmibhāge patiṭṭhito satthu mahābodhivibhūsito yo mahāvihāro atthīti yojanā . Tassa mahāvihārassa dakkhiṇe disābhāge padhānagharaṃ padhānagharanāmakaṃ uttamaṃ sucicārittasīlena bhikkhusaṅghena sevitaṃ yaṃ pariveṇaṃ atthi , tattha kārayīti yojanā . KonāmoV2.272 kārayīti āha ‘‘ uḷārakulasambhūto … pe … vissuto ’’ ti . Tattha uḷārakulasambhūto saṅghupaṭṭhāyako sadā anākulāya saddhāya ratanattaye pasanno ‘‘ mahānigamasāmī ’’ ti vissuto upāsako kārayīti sambandho . KaṃM0.650 kārayīti āha ‘‘ cāru … pe … sampannasalilāsayan ’’ ti . Tattha cārupākārasaṃcitaṃ sobhena pākārena suṭṭhu citaṃ cinitaṃ manoramaṃ sītacchāyatarūpetaṃ sītacchāyena rukkhena upetaṃ sampannasalilāsayaṃ madhurajalādhāraṃ yaṃ pāsādaṃ kārayīti yojanā .
Mahānigamasāmino tatra pāsāde vasatāmayāti sambandho . Kaṃ uddisitvā kīdisā kā āraddhāti āha ‘‘ sucisīlasamācāraṃ … pe … vinayavaṇṇanā ’’ ti . Tattha sucisīlasamācāraṃ buddhasiri vhayaṃ theraṃ uddisitvā iddhā atthavinicchayādīhi paripuṇṇā yā vinayavaṇṇanā āraddhāti yojanā .
Kiṃnāmassa rañño katame saṃvacchare āraddhā , kismiṃ kāle pariniṭṭhitāti āha ‘‘ pālayantassa … pe … pariniṭṭhitā ’’ ti . Tattha sakalaṃ laṅkādīpaṃ nirabbudaṃ katvāti sambandho . Pālayantassa sirinivāsassa siripāla yasassino rañño jayasaṃvacchareti sambandho . Samavīsatime kheme jayasaṃvacchare ayaṃ vinayasaṃvaṇṇanā āraddhā , ekavīsamhi rañño ekavīsatime saṃvacchare sampatte sati pariniṭṭhitāti yojanā .
Yathā attano saṃvaṇṇanā nirupaddavā sīghaṃ niṭṭhaṃ upagatā , evaṃ lokassa dhammūpasaṃhitā sīghaṃ gacchantūti āsīsaṃ dassento āha ‘‘ upaddavākule ’’ tiādi . Tattha upaddavākule upaddavehi ākule loke sattaloke nirupaddavato upaddavavirahato yathā ayaṃ vinayasaṃvaṇṇanā ekasaṃvacchareneva niṭṭhaṃ upāgatā , evaṃ sabbassa lokassa āraddhā sabbepi dhammūpasaṃhitā atthā nirupaddavā sīghaṃ niṭṭhaṃ gacchantūti yojanā .
Attanā samācitassa puññassa icchitatthe pariṇāmanaṃ dassento āha ‘‘ ciraṭṭhitatthaṃ dhammassā ’’ tiādi . Tattha dhammassa ciraṭṭhitatthaṃ imaṃ vinayasaṃvaṇṇanaṃ karontena saddhammabahumānena mayā yañca puññaṃ samācitaṃ , sabbassa tassa puññassa ānubhāvena sabbepi pāṇino dhammarājassa bhagavato saddhammarasasevino bhavantu . SaddhammoM0.651V2.273 ciraṃ tiṭṭhatu , devo kāle vassaṃ vassanto ciraṃ pajaṃ sattasamūhaṃ tappetu . Rājā dhammena medaniṃ rakkhatūti yojanā . Iti saddo parisamāpanattho . Iti pariniṭṭhaṃ suṭṭhu āpanaṃ daṭṭhabbantīti attho .
Saddhā ca buddhi ca vīriyañca saddhābuddhivīriyāni , visuddhāni ca tāni saddhābuddhivīriyāni ceti visuddhasaddhābuddhivīriyāni , paramāni ca tāni visuddhasaddhābuddhivīriyāni ceti paramavisuddhasaddhābuddhivīriyāni , tehi parimaṇḍito paramavisuddhasaddhābuddhivīriyapaṭimaṇḍito , tena , therenāti sambandho . Sīlañca ācāro ca ajjavañca maddavañca sīlācārajjavamaddavāni , tāni ādīni yesaṃ teti sīlācārajjavamaddavādayo , ādisaddena khantisoraccādayo saṅgaṇhāti , teyeva guṇāti sīlācārajjavamaddavādiguṇā , tesaṃ samudayoti sīlācārajjavamaddavādiguṇasamudayo , tena samudito suṭṭhu pākaṭoti sīlācārajjavamaddavādiguṇasamudayasamudito , tena therenāti sambandho . Sakasamayo ca samayantaro ca sakasamayasamayantarā , teyeva pana gahanasadisattā gahananti sakasamayasamayantaragahanaṃ , tassa ajjhogāhaṇaṃ sakasamayasamayantaragahanajjhogāhaṇaṃ , tasmiṃ samattho sakasamayasamayantaragahanajjhogāhaṇasamattho . Tena therenāti sambandho . Visesena añjati pākaṭaṃ karotīti viyatto , puggalo , viyattassa idaṃ veyyattiyaṃ , sati . Paññā ca veyyattiyañca paññāveyyattiyaṃ , tena samannāgatenāti sambandho . Samannāgatena therenāti yojanā . Tīṇi piṭakānīti tipiṭakaṃ , tameva pariyāpuṇitabbattā pariyattīti tipiṭakapariyatti , tassa pabhedo ettha satthusāsaneti tipiṭakapariyattipabhedaṃ , tasmiṃ . Saha aṭṭhakathāyāti sāṭṭhakathaṃ , satthu sāsanaṃ , tasmiṃ satthusāsaneti sambandho . Satthuno pariyattipaṭipattipaṭivedhavasena tividhaṃ sāsanaṃ satthusāsanaṃ , byāsopi yujjateva , tasmiṃ satthusāsane ‘‘ appaṭihata ’’ iti padena sambandhitabbaṃ . Appaṭihataṃ ñāṇaṃ appaṭihatañāṇaṃ , idaṃ tasmiṃ vinayasaṃvaṇṇanākāle therassa paṭivedhañāṇābhāvatoM0.652 sutamayacintāmayañāṇaṃ sandhāya vuttanti daṭṭhabbaṃ . Appaṭihatañāṇassa pabhāvo etassāti appaṭihatañāṇapabhāvo , tena therenāti sambandho . Mahantaṃ veyyākaraṇametassāti mahāveyyākaraṇo , iminā sikkhāniruttiādīhi chaḷaṅge mahantaveyyākaraṇe therassa appaṭihatañāṇapabhāvataṃ dasseti , tena mahāveyyākaraṇena therenāti sambandho . Karaṇaṃ vuccati ṭhānaṃ kariyati uccāriyati ettha , etenāti vā vacanatthena , karaṇassa sampattiV2.274 karaṇasampatti , tāya janitaṃ karaṇasampattijanitaṃ . Sukhena theramukhato viniggataṃ sukhaviniggataṃ , karaṇasampattijanitena hetubhūtena sukhaviniggataṃ karaṇasampattijanitasukhaviniggataṃ . Madhuravacanañca udāravacanañca madhurodāravacanaṃ , pubbapade uttarapadalopo , iminā keṭubhapakaraṇe ( subodhālaṃkāre 127-142 gāthāsu ) vuttesu dasasu saddaguṇesu madhuratāguṇena ca udāratāguṇena ca samannāgatabhāvaṃ dasseti . Karaṇasampattijanitasukhaviniggatañca taṃ madhurodāravacanañceti karaṇasampattijanitasukhaviniggatamadhurodāravacanaṃ . Atha vā karaṇasampattijanitañca taṃ sukhaviniggatamadhurodāravacanañceti karaṇasampattijanitasukhaviniggatamadhurodāravacanaṃ . Elaṃ vuccati duruttadoso , natthi elametassāti nelā , soyeva vaṇṇo nelavaṇṇo , tena yuttaṃ nelavaṇṇayuttaṃ , karaṇasampattijanitasukhaviniggatamadhurodāravacanaṃ nelavaṇṇayuttametassāti karaṇasampattijanitasukhaviniggatamadhurodāravacananelavaṇṇayutto , thero . Visesanaparapadasamāso , nelavaṇṇayuttakaraṇasampatti janitasukhaviniggatamadhurodāravacanoti hi attho , tena therenāti sambandho . Yuttañca parisāya sotena anurūpattā , muttañca parisāya visāradattāti yuttamuttaṃ , vacanaṃ , taṃ vadati sīlenāti yuttamuttavādī , tena therenāti sambandho . KammasassataucchedaissaranimmānādivasenaM0.653 nānā vādā etesanti vādino , nānāvādā janā , vādīnaṃ , vādīsu vā varo kammakiriyavādattāti vādivaro , tena therenāti sambandho . Pāḷiyā atthaṃ vaṇṇetuṃ samatthattā mahanto kavi mahākavi , tena therenāti sambandho . Atthadhammaniruttipaṭibhānavasena pabhinnāya paṭisambhidāya parivāritoti pabhinnapaṭisambhidāparivāro , tasmiṃ uttarimanussadhammeti sambandho . Cha abhiññā ca paṭisambhidā ca chaḷabhiññāpaṭisambhidā , tā ādayo yesaṃ teti chaḷabhiññāpaṭisambhidādayo , ādisaddena tevijjādayo saṅgaṇhāti . Chaḷabhiññāpaṭisambhidādayo pabhedā etassāti chaḷabhiññāpaṭisambhidādippabhedo , soyeva guṇo chaḷabhiññāpaṭisambhidādippabhedaguṇo , tena paṭimaṇḍito chaḷabhiññāpaṭisambhidādippabhedaguṇapaṭimaṇḍito , tasmiṃ uttarimanussadhammeti sambandho . Uttarimanussānaṃ jhānalābhiādīnaṃ dhammo uttarimanussadhammo , atha vā manussānaṃ kusalakammapathasaṅkhātadhammato uttarīti uttarimanussadhammo , jhānādidhammo , tasmiṃ ,‘‘ suppatiṭṭhita ’’ iti padena sambandhitabbaṃ . Suppatiṭṭhitā buddhi etesanti suppatiṭṭhitabuddhino , tesaṃ therānanti sambandho . Therānaṃ vaṃse pakārena dippanti , padīpo viyāti vā theravaṃsappadīpā , tesaṃ . Thiro sīlasamādhipaññāsaṅkhāto guṇo etesamatthīti therā , tesaṃ , vaṃsālaṅkārabhūtenāti sambandho . Mahāvihāre vasanasīlā vasanadhammā , vasane sādhukārīti vā mahāvihāravāsino , tesaṃ , therānanti sambandhoV2.275 . Vaṃse alaṅkāro , vaṃsassa vāti vaṃsālaṅkāro , so hutvā bhūto , vaṃsālaṅkārabhāvaṃ vā pattoti vaṃsālaṅkārabhūto , tena therenāti sambandho . Vipulā ca sā visuddhā ceti vipulavisuddhā , visesanobhayapado , vipulavisuddhā buddhi etassāti vipulavisuddhabuddhi , tena therenāti sambandho . Nāmameva nāmadheyyaṃ , gahitaṃ nāmadheyyametassāti gahitanāmadheyyoM0.654 , tena therena katā samantapāsādikā nāma ayaṃ vinayasaṃvaṇṇanā tiṭṭhatūti sambandho .
Suddhacittassa tādino lokajeṭṭhassa mahesino ‘‘ buddho ’’ ti nāmampi yāva lokamhi pavattati , tāva lokanittharaṇesīnaṃ kulaputtānaṃ sīlavisuddhāya nayaṃ dassentī lokasmiṃ tiṭṭhatūti yojanā . Iti nigamanassa atthayojanā samattā . Nigamanakathā Ettāvatā ca – Ratanapuṇṇanāmassa , purassa rājadhāniyā ; Dakkhiṇe munirūpassa , īsaṃpācīnanissite . Yo vihāro sapāsādo , kārito rājadeviyā ; Yā vasatā mayā tatra , katā pācityādiyojanā . Māpitaratnapuṇṇassa , sattaraseva rājino ; Jayavasseṭṭhārasamhi , sampatteyaṃ suniṭṭhitā . ‘‘ Ratanapuṇṇā ’’ tivhayassa rājadhānīnagarassa dakkhiṇasmiṃ disābhāge pañcayojanappamāṇe ṭhāne dvīhi mahātaḷākehi susobhitassa midhilanāmanagarassa puratthimasmiṃ disābhāge diyaḍḍhagāvutappamāṇe ṭhāne anekatālapantīhi susobhito catunnaṃ kulānaṃ ramaṇīyabhūto ‘‘ kaphrū ’’ itiV2.276 voharito yo so mahāgāmo patiṭṭhito , tattha paṭisandhiyā jātena sīlādiguṇehi pasaṃsitena ‘‘ jāgaro ’’ ti garūhi gahitanāmadheyyena tikkhattuṃ rājūhi rājamuddinā lañchitena me katāyaṃ pācityādivaṇṇanāya yojanā sampatte jinacakke terasādhikacatuvassasatādhikaṃ dvisahassaṃ , sakkarāje pana ekatiṃsādhikadvivassasatādhikaṃ sahassaṃ gimhāne jeṭṭhamāse juṇhapakkhassa pañcame sukkavāre niṭṭhaṃ pattā anāyāsenāti . YojanāyaM0.655 imissāhaṃ , racanassānubhāvato ; Bhaveyyānekajātīsu , piṭakattayadhārako . Kusalo cubhayatthesu , parisāsu visārado ; Samijjhantu susaṅkappā , mayhañca sabbapāṇinaṃ . Vappādimanatikkamma , sammā devo pavassatu ; Attajamiva rakkhantu , rājāno cāpi medininti . Iti bhadantajāgarattherena katā Pācityādivaṇṇanāya yojanā samattā .