Apalokanakammakathā
495-496.
Kāyasambhogasāmaggīti sahaseyyapaṭiggahaṇādi .
So ratoti subhe rato .
Suṭṭhu oratoti vā sorato .
Nivātavuttīti nīcavutti .
Paṭisaṅkhāti paṭisaṅkhāya ñāṇena upaparikkhitvā .
496. Etarahi sacepi sāmaṇerotiādīsu buddhādīnaṃ avaṇṇabhāsanampi akappiyādiṃ kappiyādibhāvena dīpanampi diṭṭhivipattiyaññeva pavisati .
Teneva vakkhati ‘‘ taṃ laddhiṃ nissajjāpetabbo ’’ ti .
Bhikkhūnampi eseva nayo .
Micchādiṭṭhikoti buddhavacanādhippāyaṃ viparītato gaṇhanto , so eva antaggāhikāya diṭṭhiyā samannāgatoti ca vutto .
Keci pana ‘‘ sassatucchedānaṃ aññataradiṭṭhiyā samannāgato ’’ ti vadanti , taṃ na yuttaṃ , sassatucchedaggāhassa sāmaṇerānaṃ liṅganāsanāya kāraṇattena heṭṭhā aṭṭhakathāya meva ( mahāva . aṭṭha .108) vuttattā , idha ca daṇḍakammanāsanāya eva adhippetattā .
Yaṃ taṃ avandiyakammaṃ anuññātanti sambandho .
Imassa apalokanakammassa ṭhānaṃ hotīti evampi apalokanakammaṃ pavattatīti attho .
Kammameva lakkhaṇanti kammalakkhaṇaṃ .
Osāraṇanissāraṇabhaṇḍukammādayo viya kammañca hutvā aññañca nāmaṃ na labhati , kammameva hutvā upalakkhīyatīti ‘‘ kammalakkhaṇan ’’ ti vuccati .
Tassāpi dātabboti vijjamānaṃ mukharādibhāvaṃ nissāya appaṭipucchitvāpi paṭiññaṃ aggahetvāpi āpattiṃ anāropetvāpi desitāyapi āpattiyā khuṃsanādito anoramantassa dātabbova .
Oramantassa pana khamāpentassa na dātabbo .
Brahmadaṇḍassa dānan ti kharadaṇḍassa ukkaṭṭhadaṇḍassa dānaṃ .
Tajjanīyādikamme hi kate ovādānusāsanippadānapaṭikkhepo natthi .
Dinnabrahmadaṇḍe pana tasmiṃ saddhiṃ tajjanīyādikammakatehi paṭikkhittampi kātuṃ na vaṭṭati ,‘‘ neva vattabbo ’’ tiādinā ālāpasallāpādimattassāpi nakārena paṭikkhittattā .
Tañhi disvā bhikkhū gīvaṃ parivattetvā olokanamattampi na karonti , evaṃ vivajjetabbaṃ nimmadanakaraṇatthameva tassa daṇḍassa anuññātattā .
Teneva channattheropi ukkhepanīyādikammakatopi abhāyitvā brahmadaṇḍe dinne ‘‘ saṅghenāhaṃ sabbathā vivajjito ’’ ti mucchito papati .
Yo pana brahmadaṇḍakatena saddhiṃ ñatvā saṃsaṭṭho avivajjetvā viharati , tassa dukkaṭamevāti gahetabbaṃ aññathā brahmadaṇḍavidhānassa
M2.317 niratthakatāpasaṅgato .
Tenāti brahmadaṇḍakatena .
Yathā tajjanīyādikammakatehi , evameva tato adhikampiV2.300 saṅghaṃārādhentena sammāvattitabbaṃ .
Tañca ‘‘ sorato nivātavuttī ’’ tiādinā sarūpato dassitameva .
Tenāha ‘‘ sammāvattitvā khamāpentassa brahmadaṇḍo paṭippassambhetabbo ’’ ti .Yaṃ taṃ bhagavatā avandiyakammaṃ anuññātanti sambandho .
‘‘ Tassa bhikkhuno daṇḍakammaṃ kātun ’’ ti sāmaññato anuññātappakāraṃ dassetvā puna visesato anuññātappakāraṃ dassetuṃ ‘‘ atha kho ’’ tiādipāḷi uddhaṭāti veditabbaṃ .
Imassa apalokanakammassa ṭhānaṃ hotīti apalokanakammassa sāmaññassa pavattiṭṭhānaṃ hotīti .
Visesabyatirekena avijjamānampi tadaññattha appavattiṃ dassetuṃ visesanissitaṃ viya voharīyati .
‘‘ Kammaññeva lakkhaṇan ’’ ti iminā osāraṇādivasena gahitāvasesānaṃ sabbesaṃ apalokanakammassa sāmaññalakkhaṇavasena gahitattā kammaññeva lakkhaṇamassāti kammalakkhaṇanti nibbacanaṃ dasseti .
Idañca vuttāvasesānaṃ kammānaṃ niṭṭhānaṭṭhānaṃ , saṅkhārakkhandhadhammāyatanāni viya vuttāvasesakhandhāyatanānanti daṭṭhabbaṃ .
Teneva vakkhati ‘‘ ayaṃ panettha pāḷimuttakopi kammalakkhaṇavinicchayo ’’ tiādi ( pari . aṭṭha .495-496).
Yathā cettha , evaṃ upari ñattikammādīsupi kammalakkhaṇaṃ vuttanti veditabbaṃ .
Tassa karaṇan ti avandiyakammassa karaṇavidhānaṃ .
‘‘ Na vanditabbo ’’ ti iminā vandantiyā dukkaṭanti dassetīti daṭṭhabbaṃ .
Saṅghena kataṃ katikaṃ ñatvā maddanaṃ viya hi saṅghasammutiṃ anādarena atikkamantassa āpatti eva hoti .
Bhikkhusaṅghassāpi panetaṃ labbhatiyevāti avandiyakammassa upalakkhaṇamattena gahitattā bhikkhusaṅghassāpi kammalakkhaṇaṃ labbhati eva .
Etampi kammalakkhaṇamevāti vuttakammalakkhaṇaṃ dassetuṃ ‘‘ acchinnacīvarajiṇṇacīvaranaṭṭhacīvarānan ’’ tiādi vuttaṃ .
Salākadānaṭṭhānaṃ salākaggaṃ nāma .
Yāgubhattānaṃ bhājanaṭṭhānāni yāgaggabhattaggāni nāma .
Etesupi hi ṭhānesu sabbo saṅgho uposathe viya sannipatito , kammañca vaggakammaṃ na hoti ,‘‘ mayametaṃ na jānimhā ’’ ti pacchā khiyyantāpi na honti .
Khaṇḍasīmāya pana kate khiyyanti .
Saṅghikapaccayañhi acchinnacīvarādīnaṃ dātuṃ apalokentehi upacārasīmaṭṭhānaṃ sabbesaṃ
M2.318 anumatiṃ gahetvāva kātabbaṃ .
Yo pana visabhāgapuggalo dhammikaṃ apalokanaṃ paṭibāhati , taṃ upāyena bahiupacārasīmāgataṃ vā katvā khaṇḍasīmaṃ vā pavisitvā kātuṃ vaṭṭati .Yaṃ sandhāya ‘‘ apalokanakammaṃ karotī ’’ ti sāmaññato dasseti , taṃ apalokanakammaṃ sarūpato
V2.301 dassetumāha ‘‘ acchinnacīvaraṃ ’’ iccādi .Yadi apaloketvāva cīvaraṃ dātabbaṃ , kiṃ pana appamattakavissajjakasammutiyāti āha ‘‘ appamattakavissajjanakena panā ’’ tiādi .
Nāḷi vā upaḍḍhanāḷi vāti divase divase apaloketvā dātabbassa pamāṇadassanaṃ .
Tena yāpanamattameva apaloketabbaṃ , na adhikanti dasseti .
Ekadivasaṃyeva vātiādi dasavīsatidivasānaṃ ekasmiṃ divaseyeva dātabbaparicchedadassanaṃ , tena yāva jīvanti vā yāva rogā vuṭṭhahatīti vā evaṃ apaloketuṃ na vaṭṭatīti dasseti .
Iṇapalibodhampīti iṇameva palibodho iṇapalibodho , tampi dātuṃ vaṭṭati .
Sace tādisaṃ bhikkhuṃ iṇāyikā palibundhanti , tatruppādatopi tassa iṇaṃ sodhetuṃ vaṭṭatīti adhippāyo .
Iṇapalibodhan ti iṇavatthuṃ dātuṃ vaṭṭatīti sambandho .
Tañca iṇāyikehi palibuddhassa lajjipesalassa sāsanupakārakassa pamāṇayuttameva kappiyabhaṇḍaṃ niyametvā apaloketvā dātabbaṃ , na pana sahassaṃ vā satasahassaṃ vā mahāiṇaṃ .
Tādisañhi bhikkhācariyavattena sabbehi bhikkhūhi tādisassa bhikkhuno pariyesitvā dātabbaṃ .
Chattaṃ vā vedikaṃ vāti ettha vedikāti cetiyassa upari caturassacayo vuccati .
Chattan ti tato uddhaṃ valayāni dassetvā kato aggacayo vuccati .
Cetiyassa upanikkhepatoti cetiye navakammattāya upanikkhittato , cetiyasantakatoti vuttaṃ hoti .
Upanikkhepatoti cetiyapaṭijagganatthāya vaḍḍhiyā payojetvā kappiyakārakehi ṭhapitavatthuto .
Saṅghikenapīti na kevalañca tatruppādato paccayadāyakehi catupaccayatthāya saṅghassa dinnavatthunāpīti attho .
Saṅghabhattaṃ kātuṃ na vaṭṭatīti mahādānaṃ dentehipi kariyamānaṃ saṅghabhattaṃ viya kāretuṃ na vaṭṭatīti adhippāyo .
‘‘ Yathāsukhaṃ paribhuñjituṃ ruccatī ’’ ti vuttattā attano paribhogappahonakaṃ appaṃ vā bahuṃ vā gahetabbaṃ , adhikaṃ pana gahetuṃ na labhati .
Uposathadivaseti nidassanamattaṃ , yasmiṃ kismiñci divasepi kataṃ sukatameva hoti .
Karontena ‘‘ yaṃ imasmiṃ vihāre antosīmāya saṅghasantakaṃ … pe … yathāsukhaṃ paribhuñjituṃ mayhaṃ ruccatī ’’ ti evaṃ katikā kātabbā , tathā dvīhi tīhipi ‘‘ āyasmantānaṃ ruccatī ’’ ti vacanameva hettha viseso .
Tesampīti rukkhānaṃ .
Sā eva katikāti visuṃ katikā na kātabbāti attho .
Tesan ti
M2.319 rukkhānaṃ .
Saṅgho sāmīti sambandho .Aññā katikā kātabbāti purimakatikāya asaṅgahitattā vuttaṃ .
Purimavihāreti purime yathāsukhaṃ paribhogatthāya katakatike vihāre .
Tehīti yesaṃ puggalikaṭṭhāne tiṭṭhanti , tehi .
Pariveṇāni katvā jaggantīti yattha arakkhiyamāne phalāphalāni , rukkhā ca vinassanti , tādisaṃ ṭhānaṃ sandhāya vuttaṃ , tattha saṅghassa katikā na pavattīti adhippāyo .
Dasabhāgan ti dasamabhāgaṃ .
Ye pana rukkhā bījāni ropetvā ādito paṭṭhāya paṭijaggitā , tepi dasamabhāgaṃ datvā ropakeheva paribhuñjitabbā .
Tehīti jaggakehi .
Tatthāti tasmiṃ vihāre .
Mūleti pubbe .
Tatthāti
V2.302 tasmiṃ vihāre .
Mūleti ādikāle , pubbeti attho .
Dīghā katikāti aparicchinnakālā yathāsukhaṃ paribhogatthāya katikā .
Nikkukkuccenāti ‘‘ abhājitamidan ’’ ti kukkuccaṃ akatvāti attho .Khiyyanamattamevetan ti tena khiyyanena bahuṃ khādantānaṃ doso natthi attano paribhogappamāṇasseva gahitattā , khiyyantepi attano pahonakaṃ gahetvā khāditabbanti adhippāyo .
‘‘ Ito paṭṭhāya bhājetvā khādantū ’’ ti vacaneneva yathāsukhaṃ paribhogo paṭikkhitto hotīti āha ‘‘ purimakatikā paṭippassambhatī ’’ ti .
Gaṇhathāti na vattabbāti tathāvutte teneva bhikkhunā dinnaṃ viya maññeyyuṃ , taṃ nissāya micchājīvasambhavo hotīti vuttaṃ .
Tenāha ‘‘ anuvicaritvā ’’ tiādi .
Anuvicaritvāti pacchato pacchato gantvā .
Apaccāsīsantenāti tesaṃ santikā
Paccayaṃ apaccāsīsantena .
Upaḍḍhabhāgoti ekabhikkhuno paṭivīsato upaḍḍhabhāgo .
Dentena ca ‘‘ ettakaṃ dātuṃ saṅgho anuññāsī ’’ ti evaṃ attānaṃ parimocetvā yathā te saṅghe eva pasīdanti , evaṃ vatvā dātabbaṃ .
Apaccāsīsantenāti gilānagamikissarādīnaṃ anuññātapuggalānampi attano santakaṃ dentena apaccāsīsanteneva dātabbaṃ , ananuññātapuggalānaṃ pana apaccāsīsantenāpi dātuṃ na vaṭṭatīti .
Saṅghikameva yathākatitāya dāpetabbaṃ .
Attano santakampi paccayadāyakādī sayameva vissāsena gaṇhanti , na vāretabbā , laddhakappiyanti tuṇhī bhavitabbaṃ .
Pubbe vuttamevāti ‘‘ kuddho hi so rukkhepi chindeyyā ’’ tiādinā tuṇhībhāve kāraṇaṃ pubbe vuttameva .
Tehi kataanatthābhāvepi kāruññena tuṇhī bhavituṃ vaṭṭati ,‘‘ gaṇhathā ’’ tiādi pana vattuṃ na vaṭṭati .
Mūlabhāgan ti vuttamevatthaṃ vibhāveti ‘‘ dasabhāgamattan ’’ ti .
Garubhaṇḍattā … pe … na dātabban ti jīvarukkhānaṃ ārāmaṭṭhānīyattā , dārūnañca gehasambhārānupagatattā ‘‘ sabbaṃ tvameva gaṇhā ’’ ti dātuṃ na vaṭṭatīti vuttaṃ .
Akatāvāsaṃ vā katvāti tato uppannaāyena
M3.494 katvā .
Akatāvāsaṃ vā katvāti pubbe avijjamānaṃ senāsanaṃ katvā jaggitakāle phalavāre sampatte .Jaggitakāle ca na vāretabbāti jaggitānaṃ pupphaphalabharitakāle na vāretabbā .
Jagganakāleti jaggituṃ āraddhakāle .
Apalokanakammakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Ñattikammaṭṭhānabhedeti ñattikammassa ṭhānabhede .
Kammavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
Apaññatte paññattavaggavaṇṇanā
497. Catuvaggakaraṇe kammetiādikāya desanāya sambandhaṃ dassento āha ‘‘ iti kammāni cā ’’ tiādi .
Tattha itīti evaṃ dassetvāti sambandho .
Tassatthoti tassa ‘‘ catuvaggakaraṇe kamme ’’ tiādivacanassa attho veditabboti sambandho .
Iti kammavaggavaṇṇanāya yojanā samattā .