Sedamocanagāthā
Sedamocanagāthāvaṇṇanā
Sedamocanagāthā
Avippavāsādipañhavaṇṇanā
Avippavāsapañhāvaṇṇanā
Avippavāsapañhāvaṇṇanā
479. Sedamocikagāthāsūti adhippāyatthassa gambhīrattā taṃ cintentānaṃ vinayadharānaṃ kāye sedaṃ mocetīti sedamocikā , sāyeva gāthā sedamocikagāthā , tāsu .
479. Sedamocanagāthāsu
M3.491 tahin ti tasmiṃ puggale .
‘‘ Akappiyasambhogo nāma methunadhammādī ’’ ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ .
479. Tahin tiM0.577 tasmiṃ puggale .
Akappiyasambhogo nāma methunadhammādi .
479. SedamocanagāthāsuM2.312 akappiyasambhogoti anupasampannehi saddhiṃ kātuṃ paṭikkhitto uposathādisaṃvāso eva vutto .‘‘ Akappiyasambhogo na labbhatī ’’ ti iminā kappiyasambhogo labbhatīti dasseti .
Kappiyasambhogaṃ
M0.631 dassetuṃ ‘‘ nahāpanabhojanādī ’’ tiV2.255 vuttaṃ .
Esā pañhā kusalehi cintitāti liṅgavipallāsavasenetaṃ vuttaṃ , eso pañho kusalehi cintitoti attho .
‘‘ Varasenāsanarakkhaṇatthāya vissajjetvā paribhuñjituṃ vaṭṭatī ’’ ti garubhaṇḍavinicchaye vutto .
Pañhā mesāti ettha ma -kāro padasandhikaro .
Esāti ca liṅgavipallāsavasena vuttaṃ , pañho esoti attho .
Pañha -saddo vā dviliṅgo daṭṭhabbo .
Tenāha ‘‘ esā pañhā ’’ tiādi .Anāpattīti mātubhikkhuniyā anāpatti .
Esā pañhāti ettha pañhasaddo sabhāvatiliṅgoti saddasatthesu ( saddanītidhātumālāyaṃ 16 hakārantadhātu ; abhidhānappadīpikāyaṃ 115 gāthāyaṃ ) vutto , idha itthiliṅgavasena vutto .
‘‘ Paṇḍitehī ’’ ti iminā kusalassa kāraṇaṃ dasseti , paṇḍitattā kusaloti adhippāyo .
Dasāti avandiye dasa .
Ekādasāti paṇḍakādayo ekādasa .
Ubbhakkhake na vadāmīti iminā mukhe methunadhammābhāvaṃ dīpeti .
Adhonābhiṃ vivajjiyāti iminā vaccamaggapassāvamaggesu .
Ekādasāvandiye paṇḍakādayo ekādasa .
Assāti pañhāya .
Etan ti vissajjanaṃ .
Assāti gāthāya .
Garubhaṇḍaṃ sandhāyāti garubhaṇḍena garubhaṇḍaparivattanaṃ sandhāya .
Ekādasa vivajjiyāti avibhattikaniddeso , ekādasa vivajjiyeti attho .
Tena vuttaṃ ‘‘ ye ’’ tiādi .
Tepīti pisaddo gāthāyaṃ luttaniddiṭṭhagamyamānabhāvaṃ dasseti .
Upeti saparisaṃ .
Dasāti dasa avandiyapuggale .
Ekādaseti abhabbapuggale .
Ayan ti nhāpitapubbako bhikkhu .
Na jīvati nimmitarūpattā .
Sikkhāya asādhāraṇoti khurabhaṇḍaṃ dhāretuṃ anuññātasikkhāpadena bhikkhūhi asādhāraṇasikkhāpadoti attho .
Nimmitabuddhan ti buddhena nimmitaṃ buddharūpaṃ .
‘‘ Ubbhakkhakena vadāmī ’’ ti iminā mukhe methunadhammābhāvaṃ dīpeti .
Vivajjiyāti ettha yakāro tvāpaccayassa kāriyoti āha ‘‘ vivajjetvā ’’ ti .
Adhonābhivivajjanena vaccamaggappassāvamaggesu
V0.528 .
Ubbhakkhake na vadāmīti akkhato uddhaṃ sīse ṭhitamukhamaggepi pārājikaṃ sandhāya na vadāmi .
Adhonābhin ti nābhito heṭṭhā ṭhitavaccapassāvamaggepi vivajjiya aññasmiṃ sarīrappadese methunadhammapaccayā kathaṃ pārājiko siyāti attho .Asīsakaṃ yaṃ taṃ kabandhaṃ atthīti yojanā .
Asīsakattā kena sarīrena jīvitaṃ bandhatīti kabandho .
Yassāti kabandhassa .
Hīti saccaṃ .
Teti abhabbapuggalā .
Chejjavatthun ti pārājikaṃ .
Vācāti ettha yakāralopoti āha ‘‘ vācāyā ’’ ti .
Iti meti evaṃ mama .
Evaṃ vadamāne mama vacananti yojanā .
Athavā itimeti evaṃ ime , evaṃ vadamāne ime janāti yojanā .
Saddampīti iminā girasaddo saddapariyāyoti dasseti .
Hīti saccaṃ .
Tuṇhībhūtassa nisinnassa tassa bhikkhunoti yojanā .
Yadi manodvāre āpatti nāma natthi , evaṃ sati kasmā āpajjeyya vācasikanti vuttanti āha ‘‘ yasmā panā ’’ tiādi .
Tenāti tasmā .
Assāti bhikkhussa .
Sāti bhikkhunī , āpajjatīti sambandho .
Vuttappakāran ti ‘‘ gāmantarapariyāpannan ’’ ti vuttappakāraṃ .
Gāmantarapariyāpannaṃ nadīpāraṃ okkantabhikkhuniṃ sandhāyāti ettha nadī bhikkhuniyā gāmapariyāpannā , paratīraṃ gāmantarapariyāpannaṃ .
Tattha paratīre paṭhamaleḍḍupātappamāṇo gāmūpacāro nadīpariyantena paricchinno , tasmā paratīre ratanamattampi araññaṃ natthi , paratīrañca tiṇādīhi paṭicchannattā dassanūpacāravirahitaṃ karoti .
Tattha attano gāme āpatti natthi , paratīre pana paṭhamaleḍḍupātasaṅkhāte gāmūpacāreyeva pādaṃ ṭhapeti .
Antare abhidhamme vuttanayena araññabhūtaṃ sakagāmaṃ atikkamati nāma , tasmā gaṇamhā ohīyanā nāma hotīti veditabbaṃ .
Gāmantarapariyāpannaṃ nadipāraṃ okkantabhikkhuniṃ sandhāyāti bhikkhuniyā gāmāpariyāpannaparatīre nadisamīpameva sandhāya vuttā .
Tattha paratīre gāmūpacāro ekaleḍḍupāto nadipariyantena paricchinno , tasmā paratīre ratanamattampi araññaṃ na atthi , tañca tiṇādīhi paṭicchannattā dassanūpacāravirahitaṃ karoti .
Tattha attano gāme āpatti natthi .
Paratīre pana ekaleḍḍupātasaṅkhāte gāmūpacāreyeva padaṃ ṭhapeti .
Antare abhidhammavasena araññabhūtaṃ sakagāmaṃ atikkamati nāma , tasmā gaṇamhā ohīyanā ca hotīti ñātabbaṃ .
Ettāvatāpi santosamakatvā vicāretvā gahetabbaṃ .
Tāsūti dvīsu bhikkhunīsu .
Bhikkhūnaṃ santike ekatoupasampannā nāma mahāpajāpatipamukhā pañcasatasākiniyo bhikkhuniyo .
Mahāpajāpatipi hi ānandattherena dinnaovādassa paṭiggahitattā bhikkhūnaṃ santike upasampannā nāma .
Bhikkhūnaṃ santike upasampannā pañcasatā mahāpajāpatippamukhā .
Mahāpajāpatipi hi ānandattherena dinnaovādassa paṭiggahitattā bhikkhūnaṃ santike upasampannā nāma .
Caturo janāti ettha catunnaṃ janānaṃ sarūpaṃ dassento āha ‘‘ ācariyo ca tayo ca antevāsikā ’’ ti
V2.256 .
Sāhatthikāti sahatthā avaharitā .
M0.632 Āṇattiyāpīti āṇattena avaharitāpi .
Itaresan ti antevāsikānaṃ , ekeko māsakoti sambandho .Etthāti parivāre sedamocikagāthāyaṃ .
(2) Pārājikādipañhāvaṇṇanā
Pārājikādipañhavaṇṇanā
Pārājikādipañhāvaṇṇanā
Avippavāsapañhāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Pārājikādipañhāvaṇṇanā
480. Santhatapeyyālañcāti paṭhamapārājikavibhaṅge ( pārā .65) vuttaṃ santhatapeyyālañca .
480. Saha
V3.450 dussena methunavītikkamassa sakkuṇeyyatāya ‘‘ dussakuṭiādīni sandhāyā ’’ ti vuttaṃ .
480.‘‘ Dussakuṭiṃ sandhāyā ’’ ti saha dussena vītikkamanassa sakkuṇeyyatāya vuttaṃ .
480. DussakuṭiādīnītiV2.296 ādi -saddena acchataratipupaṭṭādīhi , tiṇapaṇṇādīhi ca paṭicchannakuṭiyo saṅgaṇhāti .
Tādisāya hi kuṭiyā bahi ṭhatvā anto ṭhitāya itthiyā magge dussādinā santhataṃ katvā pavesentopi pārājiko siyā .Liṅgaparivattaṃ sandhāyāti sati liṅge parivatte paṭiggahaṇassa vijahanaṃ sandhāya vuttaṃ .
Liṅgaparivattaṃ sandhāya vuttāti ‘‘ liṅgaparivatte sati paṭiggahaṇassa vijahanato sāmaṃ gahetvā bhuñjituṃ na vaṭṭatī ’’ ti liṅgaparivattanaṃ sandhāya vuttā .
Liṅgaparivatte paṭiggahaṇassa vijahanato sāmaṃ gahetvā bhuñjituṃ na vaṭṭati .
Liṅgaparivattaṃ sandhāya vuttāti liṅge parivatte paṭiggahaṇassa vijahanato puna appaṭiggahetvā paribhuñjanāpattiṃ sandhāya vuttaṃ .
Yoti bhikkhu , pariṇāmetīti sambandho .
Attano atthāyāti yojanā .
Assāti gāthāya .
Pāḷiyaṃ bhikkhū siyā vīsatiyā samāgatāti vīsatiyā saṅkhātāya bhikkhū samāgatā , etena sabbakammārahataṃ saṅghassa dasseti .
Kākaūhadanaṃ vāti kākena ūhadanaṃ vā .
Nivatthoti
M2.313 gāthāya antaravāsakena nivattho uttarāsaṅgena diguṇaṃ katvā pārutasaṅghāṭiyo .Iti tāni tīṇipi cīvarāni kāye gatāneva bhikkhuniyā bindumattaṃ kāḷakaṃ udakena dhovitamatte nissaggiyāni hontīti attho .
Kākauhadan ti kākehi karīsussaggaṃ .
Kaddamamakkhitan ti kaddamena makkhitaṃ .
Kāyagatāneva hutvāti sambandho .
Hīti vitthāro .
‘‘ Tayo purisepi upagantvā ’’ ti pāṭhaseso .
Anariyaṃ taṃ itthiṃ vā taṃ purisaṃ vā haneyyāti yojanā .
Itthiṃ haneti gāthāya na mātubhūtaṃ itthiṃ haneyya , na pitubhūtaṃ purisaṃ haneyya .
Anariyan ti tañca anarahantameva haneyya , etena arahantaghātakopi na hotīti dasseti .
Liṅgaparivattena hetubhūtena itthibhūtaṃ , purisabhūtañcāti sambandho .
Itthibhūtan ti ca itthī hutvā bhūtaṃ , itthibhāvaṃ vā pattaṃ .
Migasiṅgatāpasasīhakumārādīnaṃ tiracchānagatamātāpitaro viyāti yojanā .
Migasiṅgatāpasoti migasiṅganāmako ( jā . aṭṭha .5.17.96 ādayo ) tāpaso .
Sīhakumāroti sīhabāhukumāro .
Ādisaddena bhūridattādayo saṅgaṇhāti .
Anantaraṃ phuseti ānantariyaṃ phusatīti attho .
Kurundiyaṃ āgatanti sambandho .
‘‘ Saccaṃ bhaṇantoti gāthāyā ’’ ti padaṃ ‘‘ saccaṃ bhāsato lahukāpatti hotī ’’ ti ettha itisaddena sambandhitabbaṃ .
‘‘ Saccaṃ bhaṇanto ’’ ti gāthāya iti atthoti yojanā .
(3) Pācittiyādipañhāvaṇṇanā
Pācittiyādipañhāvaṇṇanā
481. Salākaṃ
V2.257M0.633 dentassa assa bhikkhussa chejjaṃ hotīti yojanā .
‘‘ Pārājikaṃ hotī ’’ ti iminā hotichejjan ti padassa atthaṃ dasseti .
481. Suppatiṭṭhitanigrodhasadisan ti yojanadviyojanādiparamaṃ mahānigrodhaṃ sandhāya vuttaṃ .
481. Suppatiṭṭhita-nigrodhasadisan ti yojanavitthataṃ rukkhaṃ sandhāya vuttaṃ .Suppatiṭṭhitanigrodhasadisaṃ rukkhamūlaṃ , tameva vā gahetabbaṃ .
481. Methunadhammapaccayā nāma kāyasaṃsaggo .
Taṃhetu methunadhammassa pubbabhāgabhūtaṃ kāyasaṃsaggaṃ vāyāmantiyāti aṭṭhavatthupūraṇaṃ sandhāya .
481. Suppatiṭṭhita-nigrodhasadisan ti yojanavitthataṃ rukkhaṃ sandhāya vuttaṃ .
Tissitthiyoti ettha bhummatthe upayogavacanaṃ , paccattavacanaṃ vāti āha ‘‘ tāsupī ’’ ti .
‘‘ Yaṃ taṃ methunaṃ nāma tan ’’ ti iminā ‘‘ methunaṃ yaṃ tan ’’ ti padānaṃ samānādhikaraṇabhāvaṃ dasseti .
‘‘ Na sevatī ’’ ti iminā na seveti ettha tikārassa ekārādesabhāvaṃ ( jā . aṭṭha .4.11.76 putto vā pitaraṃ yāce viya ) dasseti .
Tayo puriseti ettha ‘‘ upagantvā ’’ ti padaṃ ajjhāharitvā sambandhitabbanti dassento āha ‘‘ tayo purisepi upagantvā ’’ ti .
Iminā tayo puriseti ettha upayogatthe upayogavacananti dasseti .
Purimanayaṃ gahetvā etthāpi ‘‘ tīsu purisesū ’’ ti bhummatthe upayogavacananti atthopi yujjateva .
Imaṃ nayaṃ gahetvā purimapadepi tissitthiyo upagantvāti upayogatthe upayogavacananti atthopi yujjateva .
Tasmā te dve nayā aññamaññopadesadāyakanayā nāmāti daṭṭhabbaṃ .
‘‘ Ubhatobyañjanasaṅkhāte ’’ ti iminā anariyasaddena ubhatobyañjanova idha gahetabboti dasseti .
‘‘ Nācaratī ’’ ti iminā na cācareti etthāpi tisaddassa ekārādesabhāvameva dasseti .
Methunadhammassa pubbabhāgaṃ kāyasaṃsaggaṃ āpajjituṃ vāyamantiyā tassā bhikkhuniyāti yojanā .
Assāti gāthāya , titthiyo ārādhako hotīti yojanā .
Tatthevāti titthiyavatte eva .
Assāti titthiyassa .
Tamevāti titthiyavattameva .
Saṅghādisesantiādigāthā vuttāti sambandho .
Tan ti ajjhoharaṇaṃ .
Ākāsagataṃ
M0.634 sāmaṇeranti sambandho .
Saṅghenapīti pisaddo na kammārahenevāti dasseti .
‘‘ Na kātabban ’’ ti iminā saṅghopi kammārahopi bhūmigatova vaṭṭatīti dasseti .Assāti gāthāya vinicchayoti sambandho .
‘‘ Na
V2.258 deti , na paṭiggaṇhātī ’’ ti kiriyāpadānaṃ kattāraṃ dassento āha ‘‘ nāpi uyyojikā ’’ tiādi .Tassāti avassutapurisassa .
‘‘ Kāraṇenā ’’ ti iminā tenāti padassa kāraṇatthaṃ dasseti .
Evasaddo pana sambhavavasena yojito , na aññena kāraṇenāti attho , avassutassa purisassāti sambandho .
Gahaṇeti uyyojitāya gahaṇe .
Tañca paribhogapaccayāti ettha tasaddassa visayaṃ , paribhogassa ca sambandhaṃ dassento āha ‘‘ tañca panā ’’ tiādi .
Tattha ‘‘ āpattin ’’ ti iminā tasaddassa visayaṃ dasseti .
‘‘ Tassā uyyojitāyā ’’ ti iminā paribhogassa sambandhaṃ dasseti .
Paribhogappaccayāti
M0.578 paribhogakāraṇā .
Tasmāti yasmā paribhogappaccayā āpajjati , tasmā bhojanapariyosāne hotīti attho .
Porāṇapotthakesu ‘‘ tassā ’’ ti pāṭho .
‘‘ Kāraṇavacanaṃ sundaraṃ bhojanaparicchedadassanato ’’ ti vadanti .Tassāti uyyojitāya .
Sattarasakesu saṅghādisesesūti sambandho .
Vajjaṃ na phusatīti padassa atthaṃ dassento āha ‘‘ aññaṃ navaṃ āpattin ’’ ti .
Sattarasakesūti bhikkhunīnaṃ paññattasattarasasaṅghādisesesu .
Iti sedamocikagāthāvaṇṇanāya yojanā samattā .
Sedamocanagāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Sedamocanagāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Pārājikādipañhāvaṇṇanā niṭṭhitā .