Uposathādipucchāvissajjanā
Uposathādipucchāvissajjanāvaṇṇanā
Uposathādipucchāvissajjanāvaṇṇanā
332. Vissajjane evamattho veditabboti yojanā .
Kāyasāmaggī ādi nāmāti yojanā .
332.‘‘ Saṅghaṃ , bhante , pavāremītiādi pavāraṇākathā nāmā ’’ ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ .
332. Uposathādipucchāsu
V2.276 pavāraṇagāthāti diṭṭhādīhi tīhi ṭhānehi pavāraṇāvācā eva .
Evaṃ vuttānaṃ pana chandovicitilakkhaṇena vuttajātibhedā gāthā .Osāraṇakiriyāti kathanakiriyā .
Chandapavāraṇaṃ
M0.587 āharitvāti chandañca pavāraṇañca āharitvā .
Pavāraṇākathāti ‘‘ saṅghaṃ bhante pavāremī ’’ tiādikā ( mahāva .210) pavāraṇākathā .Tajjanīyakammādīsu vatthu nāma kiṃ ?
Puggalo nāma koti āha ‘‘ vatthu nāmā ’’ tiādi .
Tattha yena vatthunāti bhaṇḍanakārakādinā yena vatthunā karaṇabhūtena , hetubhūtena vā
V2.216 .
Yenāti puggalena kattubhūtena , katanti sambandho .‘‘ Tassā tassā kammavācāyā ’’ ti padaṃ ‘‘ avasānavacanan ’’ ti pade avayavisambandho .
Sabbatthāti sabbesu vissajjanesu .
Chakkavārādivaṇṇanā niṭṭhitā .
Mahāvaggavaṇṇanānayo niṭṭhito .
Paññattivaggo
Paṭhamagāthāsaṅgaṇikaṃ
Sattanagaresu paññattasikkhāpadavaṇṇanā
Iti uposathādipucchāvissajjanavaṇṇanāya yojanā
Samattā .
Atthavasapakaraṇavaṇṇanā
Atthavasapakaraṇavaṇṇanā
332.‘‘ Saṅghaṃ , bhante , pavāremī ’’ tiādi pavāraṇakathā nāma vinītagāthāsu viya .
Atthavasapakaraṇavaṇṇanā
334. Atthavasapakaraṇeti avayaviādhāro .
Dasa atthavasetiādīsūti avayavādhāro .
334. Paṭhamapārājikavaṇṇanāyameva vuttan ti ‘‘ saṅghasuṭṭhutāyā ’’ tiādīnaṃ atthavaṇṇanaṃ sandhāya vuttaṃ .
334. Dasa atthavase paṭiccāti ettha tassa tassa sikkhāpadassa paññāpane guṇavisesadīpanato , apaññāpane ādīnavadassanato ca saṅghasuṭṭhutā hoti .
Tattha yathāsambhavaṃ lokavajjassa apaṇṇattisambhavassa paññāpane payogavisuddhi guṇo .
Paṇṇattisambhavassa pana sekhiyassa lokavajjassa paññāpane
M0.563 paṭipattivisuddhi guṇo , paṇṇattivajjassa āsayavisuddhi guṇo appicchādiguṇāvahanato , tenevāha ‘‘ subharatāya suposatāya appicchatāya appicchassa vaṇṇaṃ bhāsitvā ’’ ti .
Samaṇācāravisuddhi cassa guṇoti veditabbaṃ .
Atha vā lokavajjassa paññāpane saṅghasuṭṭhutā hoti pākaṭādīnavato , paṇṇattivajjassa paññāpane saṅghaphāsutā hoti pākaṭānisaṃsattā .
Tathā paṭhamena dummaṅkūnaṃ niggaho , dutiyena pesalānaṃ phāsuvihāro , paṭhamena samparāyikānaṃ āsavānaṃ paṭighāto , dutiyena diṭṭhadhammikānaṃ , tathā paṭhamena appasannānaṃ pasādo , dutiyena pasannānaṃ bhiyyobhāvo , tathā paṭhamena saddhammaṭṭhiti , dutiyena vinayānuggaho hotīti veditabbo .
Parivāra nayena vā paṭhamena pāpicchānaṃ bhikkhūnaṃ pakkhupacchedo , dutiyena gihīnaṃ anukampā hoti .
Vuttañhetaṃ ‘‘ dve atthavase paṭicca tathāgatena sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ gihīnaṃ anukampāya pāpicchānaṃ pakkhupacchedāyā ’’ ti ( pari .498).
Tathā diṭṭhadhammikasamparāyikānaṃ verānaṃ vajjānaṃ akusalānaṃ vasenapi yojanā kātabbā .
Vuttañhetaṃ ‘‘ dve atthavase … pe … paññattaṃ diṭṭhadhammikānaṃ verānaṃ samparāyikānaṃ verānaṃ paṭighātāyā ’’ tiādi ( pari .498).
Apicettha sabbampi akataviññattipaṭisaṃyuttaṃ , gihīnaṃ pīḷāpaṭisaṃyuttaṃ , tesaṃ pasādabhogakkhayarakkhāpaṭisaṃyuttañca gihīnaṃ anukampāya paññattaṃ nāma , kuladūsakagaṇabhojanāni pāpicchānaṃ pakkhupacchedāya paññattaṃ .
Sabbaṃ lokavajjaṃ diṭṭhadhammikasamparāyikaverādipaṭighātāyaV0.515 , mātugāmena saṃvidhānaṃ diṭṭhadhammikaverādisaṃvarāya paññattanti veditabbaṃ .
Apicettha ādito paṭṭhāya dasaatthavasapakaraṇameva nissāya vinicchayo veditabbo .
Vatthuvītikkamena yaṃ , ekantākusalaṃ bhave ;
Taṃ saṅghasuṭṭhubhāvāya , paññattaṃ lokavajjato .
Pārājikādiṃ ,
Paññattijānaneneva , yatthāpatti na aññathā ;
Taṃ dhammaṭṭhitiyā vāpi , pasāduppādabuddhiyā .
Dhammadesanāpaṭisaṃyuttaṃ itarañca sekhiyaṃ , idaṃ paṇṇattisambhavaṃ lokavajjaṃ nāma .
Vatthuno , paññattiyā vā vītikkamacetanāyābhāvepi paṭikkhittassa karaṇe , kattabbassa akaraṇe vā sati yattha āpatti pahoti , taṃ sabbaṃ ṭhapetvā surāpānaṃ paṇṇattivajjan ti veditabbaṃ .
Tattha ukkoṭanake pācittiyaṃ ,‘‘ yo pana bhikkhu dhammikānaṃ kammānaṃ chandaṃ datvā pacchā khīyanadhammaṃ āpajjeyya , pācittiyaṃ ( pāci .475), yo pana bhikkhu saṅghe vinicchayakathāya vattamānāyaM0.564 chandaṃ adatvā uṭṭhāyāsanā pakkameyya , pācittiyaṃ ( pāci .480), yo pana bhikkhu samaggena saṅghena cīvaraṃ datvā pacchā khīyanadhammaṃ āpajjeyya … pe … pācittiyan ’’ ti ( pāci .485) evamādi saṅghaphāsutāya paññattaṃ .
‘‘ Aññavādake vihesake pācittiyaṃ ( pāci .101), pārājikādīhi anuddhaṃsane saṅghādisesādi ca dummaṅkūnaṃ niggahāya , anupakhajjanikkaḍḍhanaupassūtisikkhāpadādi pesalānaṃ phāsuvihārāya , sabbaṃ lokavajjaṃ diṭṭhadhammikasamparāyikānaṃ āsavānaṃ paṭighātāya , sabbaṃ paṇṇattivajjaṃ diṭṭhadhammikānameva saṃvarāya .
Sabbaṃ gihipaṭisaṃyuttaṃ appasannānaṃ vā pasādāya pasannānaṃ vā bhiyyobhāvāya ca .
Visesena ariṭṭhasamaṇuddesasikkhāpadaṃ , sāmaññena paccayesu mariyādapaṭisaṃyuttañca saddhammaṭṭhitiyā ,‘‘ appicchassāyaṃ dhammo , nāyaṃ dhammo mahicchassā ’’ ti ( dī . ni .3.358; a . ni .8.30) ādisuttamettha sādhakaṃ .
‘‘ Sikkhāpadavivaṇṇake ( pāci .439) mohanake pācittiyan ’’ tiādi ( pāci .444) vinayānuggahāya paññattanti veditabbaṃ .
‘‘ Bhūtagāmapātabyatāya pācittiyan ’’ ti ( pāci .90) idaṃ kimatthanti ce ?
Appasannānaṃ pasādāya , pasannānaṃ bhiyyobhāvāya ca .
Kathaṃ ?
‘‘ BhūtagāmoV0.516 sajīvoti , avipallattadiṭṭhino ;
Tassa kopanasaññāya , pasādo buddhasāvake .
‘‘ Nijjīvasaññitaṃpetaṃ , akopento kathaṃ muni ;
Jīvaṃ kopeyya niddoso , macchamaṃsānujānane .
Evampi –
‘‘ Tassa kopanasaññāya , pasādo buddhasāvake ;
Yato titthakarāvime , viratā bhūtagāmato ;
Lokassa cittarakkhatthaṃ , tatopi virato munī ’’ ti .
–
Pasannānaṃ bhiyyobhāvo hoti .
Vivittasenāsanabhogataṇhāvasenanijjīvamitārakkhaṃ ;
Buddhobhininnañca vivajjayanto ;
Sikkhāpadaṃ tattha ca paññapesi .
NijjīvassāpiM0.565 maṃsassa , khādanakaṃ yatiṃ pati ;
Nindamānaṃ janaṃ disvā , bhūtagāmaṃ pariccaji .
Tikoṭiparisuddhattā , macchamaṃsānujānane ;
Paṭicca maṃsānujānanaṃ , kamme diṭṭhippasaṅgabhayā .
Aparikkhakassa lokassa , parānuddayatāya ca ;
Bhūtagāmapātabyatāya , pāṇātipātappasaṅgabhayā .
Tattha pariyāyavacanaṃ anujāni bhagavā , uddissa kataṃ paṭikkhipi parassa vā pāpappasaṅgabhayena .
Idha pana bhūtagāmapātabyatāya pāpābhāvañāpanatthaṃ attuddesikaṃ vihāraṃ , kuṭiñcaV0.517 anujānīti veditabbaṃ .
Pakiriyanti ettha te te payojanavisesasaṅkhātā atthavasāti atthavasapakaraṇan ti .Yan ti vacanaṃ .
Uparimaṃ uparimaṃ padan ti ‘‘ saṅghaphāsutāyā ’’ tiādikaṃ uttaruttari vuttaṃ padaṃ .
Heṭṭhimassa heṭṭhimassa padassāti ‘‘ saṅghasuṭṭhutāyā ’’ tiādikassa adho adho vuttassa padassa .
Dasakkhattuṃ yojanāya padasataṃ vuttan ti ekamūlakanaye dasakkhattuṃ yojanāya katāya saṅkhalikanaye vuttapadehi saddhiṃ padasataṃ vuttanti evamattho gahetabbo .
Aññathā ekamūlake eva naye na sakkā padasataṃ laddhuṃ .
Ekamūlakanayehi purimapacchimapadāni ekato katvā ekekasmiṃ vāre nava nava padāni vuttānīti dasakkhattuṃ yojanāya navuti padāniyeva labbhanti .
Tasmā tāni navuti padāni saṅkhalikanaye baddhacakkavasena yojite dasa padāni labbhantīti tehi saddhiṃ padasatanti sakkā vattuṃ .
Ito aññathā pana ubhosupi
M3.484 nayesu visuṃ visuṃ atthasataṃ dhammasatañca yathā labbhati , tathā paṭhamapārājikasaṃvaṇṇanāyameva amhehi dassitaṃ , taṃ tattha vuttanayeneva gahetabbaṃ .Yadetaṃ padasataṃ vuttanti yojanā .
Tatthāti tasmiṃ padasate , niddhāraṇe bhummaṃ , atthasatan ti abhidheyyasataṃ .
Dhammasatan tiabhidhānasataṃ , pāḷisatanti attho .
Purimapacchimapadāni ekattena gahetvā ‘‘ padasatan ’’ ti vuttattā ‘‘ tattha pacchimassa pacchimassa padassa vasena atthasataṃ , purimassa purimassa vasena dhammasatan ’’ ti vuttaṃ .
Tasmiṃ padasate ‘‘ saṅghasuṭṭhū ’’ tiādinā vuttapurimapadānaṃ vasena dhammasataṃ ,‘‘ saṅghaphāsū ’’ tiādinā vuttapacchimapadānaṃ vasena atthasatanti adhippāyo .
‘‘ Atthasataṃ dhammasatan ’’ ti padānaṃ atthantaravikappaṃ dassento āha ‘‘ atha vā ’’ tiādi .
Tattha ye dasa atthavase paṭicca paññattaṃ , tesaṃ dasaatthavasānanti yojanā , ye dasa atthavase pubbe vaṇṇitā , tesaṃ dasaatthavasānanti yojanā .
Paṭhamapārājikavaṇṇanāyaṃ ( pārā . aṭṭha .1.39) vaṇṇitāti sambandho .
Tatthāti ‘‘ saṅghasuṭṭhutāyā ’’ tiādipāṭhe .
Suṭṭhu devāti suṭṭhu mahārāja .
Hi yasmā āṇābalabhogabalaissariyabalehi dibbati , tasmā devoti vuccati .
Yo cāti gahaṭṭho vā pabbajito vā , sampaṭicchatīti sambandho .
Tasmāti yasmā hitāya sukhāya hoti , tasmā .
Ānisaṃsaṃ dassetvā paññapessāmīti
M0.588 sambandho .
Abhibhavitvā na paññapessāmīti yojanā .Idhāti atthavasapakaraṇe .
Tadatthajotakānan ti soyeva attho tadattho , tassa jotakā tadatthajotakā , tesaṃ .
Idāni veditabbānīti sambandho .
Atthaṃ jotentīti atthajotakā , saddā .
Nīharitvā , niyametvā vā attho vuccate imāhi saddapaññattīhīti niruttiyo .
Atthasatan ti gāthāyaṃ atthavase pakaraṇe atthasataṃ veditabbantiādinā yojanā kātabbā .
Iti hīti iti eva .
Hi saddo hi evasaddattho .
Idan ti ‘‘ atthasatan ’’ tiādivacanaṃ , vuttanti sambandho .
Etan ti yathāvuttaṃ atthaṃ paṭiccāti sambandho .
Iti samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya
Mahāvaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
Mahāvaggavaṇṇanāya
Yojanā samattā .
Paṭhamagāthāsaṅgaṇikaṃ
Mahāvaggavaṇṇanā niṭṭhitā .