1. Aṭṭhisuttavaṇṇanā
202. Lakkhaṇasaṃyutte
V2.191P2.216M2.199 yvāyaṃ āyasmā ca lakkhaṇoti lakkhaṇatthero vutto , esa jaṭilasahassabbhantare ehibhikkhūpasampadāya upasampanno ādittapariyāyāvasāne arahattaṃ patto eko mahāsāvakoti veditabbo .Yasmā panesa lakkhaṇasampannena sabbākāraparipūrena brahmasamena attabhāvena samannāgato , tasmā ‘‘ lakkhaṇo ’’ ti saṅkhaṃ gato .
Mahāmoggallāno pana pabbajitadivasato sattame divase arahattaṃ patto dutiyo aggasāvako .
Sitaṃ pātvākāsīti mandahasitaṃ pātuakāsi , pakāsayi dassesīti vuttaṃ hoti .
Kiṃ pana disvā thero sitaṃ pātvākāsīti ?
Upari pāḷiyaṃ āgataṃ aṭṭhikasaṅkhalikaṃ ekaṃ petaloke nibbattaṃ sattaṃ disvā .
Tañca kho dibbena cakkhunā , na pasādacakkhunā .
Pasādacakkhussa hi ete attabhāvā na āpāthaṃ āgacchanti .
Evarūpaṃ pana attabhāvaṃ disvā kāruññe kattabbe kasmā sitaṃ pātvākāsīti ?
Attano ca buddhañāṇassa ca sampattiṃ samanussaraṇato .
Tañhi disvā thero ‘‘ adiṭṭhasaccena nāma puggalena paṭilabhitabbā evarūpā attabhāvā mutto ahaṃ , lābhā vata me , suladdhaṃ vata me ’’ ti attano ca sampattiṃ anussaritvā –
‘‘ aho buddhassa bhagavato ñāṇasampatti ,‘ yo kammavipāko , bhikkhave , acinteyyo na cintetabbo ’ ti desesi , paccakkhaṃ vata katvā buddhā desenti , suppaṭividdhā buddhānaṃ dhammadhātū ’’ ti evaṃ buddhañāṇasampattiñca anussaritvā sitaṃ pātvākāsīti .
Atha
P2.217 lakkhaṇatthero kasmā na addasa , kimassa dibbacakkhu natthīti ?No natthi , mahāmoggallāno
V2.192 pana āvajjento addasa , itaro pana anāvajjanena na addasa .Yasmā pana khīṇāsavā nāma na akāraṇā sitaṃ karonti , tasmā taṃ lakkhaṇatthero pucchi ko nu kho , āvuso moggallāna , hetu , ko paccayo sitassa pātukammāyāti ?
Thero pana
M2.200 yasmā yehi ayaṃ upapatti sāmaṃ adiṭṭhā , te dussaddhāpayā honti , tasmā bhagavantaṃ sakkhiṃ katvā byākātukāmatāya akālo kho , āvusotiādimāha .Tato bhagavato santike puṭṭho idhāhaṃ , āvusotiādinā nayena byākāsi .
Tattha aṭṭhikasaṅkhalikan ti setaṃ nimmaṃsalohitaṃ aṭṭhisaṅghātaṃ .
Gijjhāpi kākāpi kulalāpīti etepi yakkhagijjhā ceva yakkhakākā ca yakkhakulalā ca paccetabbā .
Pākatikānaṃ pana gijjhādīnaṃ āpāthampi etaṃ rūpaṃ nāgacchati .
Anupatitvā anupatitvāti anubandhitvā anubandhitvā .
Vitudentīti asidhārūpamehi tikhiṇehi lohatuṇḍakehi vijjhitvā vijjhitvā ito cito ca caranti gacchanti .
Sā sudaṃ aṭṭassaraṃ karotīti ettha sudan ti nipāto , sā aṭṭhikasaṅkhalikā aṭṭassaraṃ āturassaraṃ karotīti attho .
Akusalavipākānubhavanatthaṃ kira yojanappamāṇāpi tādisā attabhāvā nibbattanti , pasādussadā ca honti pakkagaṇḍasadisā .
Tasmā sā aṭṭhikasaṅkhalikā balavavedanāturā tādisaṃ saddamakāsīti .
Evañca pana vatvā puna āyasmā mahāmoggallāno ‘‘ vaṭṭagāmisattā nāma evarūpā attabhāvā na muccantī ’’ ti sattesu kāruññaṃ paṭicca uppannaṃ dhammasaṃvegaṃ dassento tassa mayhaṃ , āvuso , etadahosi acchariyaṃ vata bhotiādimāha .
Tato bhagavā therassa ānubhāvaṃ pakāsento cakkhubhūtā vata , bhikkhave
P2.218 , sāvakā viharantītiādimāha .Tattha cakkhu bhūtaṃ jātaṃ uppannaṃ etesanti cakkhubhūtā , bhūtacakkhukā uppannacakkhukā cakkhuṃ uppādetvā viharantīti attho .
Dutiyapadepi eseva nayo .
Yatra hi nāmāti ettha yatrāti kāraṇavacanaṃ .
Tatrāyaṃ atthayojanā – yasmā nāma sāvakopi evarūpaṃ ñassati vā dakkhati vā sakkhiṃ vā karissati , tasmā avocumha –
‘‘ cakkhubhūtā vata , bhikkhave , sāvakā viharanti , ñāṇabhūtā vata , bhikkhave , sāvakā viharantī ’’ ti .
Pubbeva me so , bhikkhave , satto diṭṭhoti bodhimaṇḍe sabbaññutaññāṇapaṭivedhena appamāṇesu cakkavāḷesu appamāṇe sattanikāye bhavagatiyoniṭhitinivāse ca paccakkhaṃ karontena mayā pubbeva so satto diṭṭhoti vadati .
Goghātakoti
V2.193M2.201 gāvo vadhitvā aṭṭhito maṃsaṃ mocetvā vikkiṇitvā jīvikaṃ kappanakasatto .Tasseva kammassa vipākāvasesenāti tassa nānācetanāhi āyūhitassa aparāpariyakammassa .
Tatra hi yāya cetanāya narake paṭisandhi janitā , tassā vipāke parikkhīṇe avasesakammaṃ vā kammanimittaṃ vā ārammaṇaṃ katvā puna petādīsu paṭisandhi nibbattati , tasmā sā paṭisandhi kammasabhāgatāya ārammaṇasabhāgatāya vā ‘‘ tasseva kammassa vipākāvaseso ’’ ti vuccati .
Ayañca satto evaṃ uppanno .
Tenāha –
‘‘ tasseva kammassa vipākāvasesenā ’’ ti .
Tassa kira narakā cavanakāle nimmaṃsakatānaṃ gunnaṃ aṭṭhirāsiyeva nimittaṃ ahosi .
So paṭicchannampi taṃ kammaṃ viññūnaṃ pākaṭaṃ viya karonto aṭṭhisaṅkhalikapeto jāto .
Paṭhamaṃ .