10. Susimasuttavaṇṇanā
70. Dasame garukatoti sabbehi devamanussehi pāsāṇacchattaṃ viya cittena garukato .
Mānitoti manena piyāyito .
Pūjitoti catupaccayapūjāya
M2.115 pūjito .Apacitoti nīcavuttikaraṇena apacito .
Satthārañhi disvā manussā hatthikkhandhādīhi otaranti maggaṃ denti , aṃsakūṭato sāṭakaṃ apanenti , āsanato vuṭṭhahanti vandanti .
Evaṃ so tehi apacito nāma hoti .
Susimoti evaṃnāmako vedaṅgesu kusalo paṇḍitaparibbājako .
Ehi tvan ti tesaṃ kira etadahosi
V2.109 –‘‘ samaṇo gotamo na jātigottādīni āgamma lābhaggappatto jāto , kaviseṭṭho panesa uttamakavitāya sāvakānaṃ ganthaṃ bandhitvā deti , taṃ te uggaṇhitvā upaṭṭhākānaṃ upanisinnakathampi anumodanampi sarabhaññampīti evamādīni kathenti , te tesaṃ pasannā lābhaṃ upasaṃharanti .
Sace mayaṃ yaṃ samaṇo gotamo jānāti , tato thokaṃ jāneyyāma , attano samayaṃ tattha pakkhipitvā
P2.125 mayampi upaṭṭhākānaṃ katheyyāma , tato etehi lābhitarā bhaveyyāma .Ko nu kho samaṇassa gotamassa santike pabbajitvā khippameva uggaṇhituṃ sakkhissatī ’’ ti .
Te evaṃ cintetvā ‘‘ susimo paṭibalo ’’ ti disvā taṃ upasaṅkamitvā evamāhaṃsu .
Yenāyasmā ānando tenupasaṅkamīti kasmā upasaṅkami ?
Evaṃ kirassa ahosi ,‘‘ kassa nu kho santikaṃ gantvā ahaṃ imaṃ dhammaṃ khippaṃ laddhuṃ sakkhissāmī ’’ ti ?
Tato cintesi –
‘‘ samaṇo gotamo garu tejussado niyamamanuyutto , na sakkā akāle upasaṅkamituṃ , aññepi bahū khattiyādayo samaṇaṃ gotamaṃ upasaṅkamanti , tasmimpi samaye na sakkā upasaṅkamituṃ .
Sāvakesupissa sāriputto mahāpañño vipassanālakkhaṇamhi etadagge ṭhapito , mahāmoggallāno samādhilakkhaṇasmiṃ etadagge ṭhapito , mahākassapo dhutaṅgadharesu anuruddho dibbacakkhukesu , puṇṇo mantāṇiputto dhammakathikesu , upālitthero vinayadharesu etadagge ṭhapito , ayaṃ pana ānando bahussuto tipiṭakadharo , satthāpissa tattha tattha kathitaṃ dhammaṃ āharitvā katheti , pañcasu ṭhānesu etadagge ṭhapito , aṭṭhannaṃ varānaṃ lābhī , catūhi acchariyabbhutadhammehi samannāgato , tassa samīpaṃ gato khippaṃ dhammaṃ laddhuṃ sakkhissāmī ’’ ti .
Tasmā yenāyasmā ānando tenupasaṅkami .
Yena
M2.116 bhagavā tenupasaṅkamīti kasmā sayaṃ apabbājetvā upasaṅkami ?Evaṃ kirassa ahosi –
‘‘ ayaṃ titthiyasamaye pāṭiyekko ‘ ahaṃ satthā ’ ti paṭijānanto carati , pabbajitvā sāsanassa alābhāyapi parisakkeyya .
Na kho panassāhaṃ ajjhāsayaṃ ājānāmi , satthā jānissatī ’’ ti .
Tasmā taṃ ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami .
Tenahānanda , susimaṃ pabbājethāti satthā kira cintesi –
‘‘ ayaṃ paribbājako titthiyasamaye ‘ ahaṃ pāṭiyekko satthā ’ ti paṭijānamāno carati ,‘ idha maggabrahmacariyaṃ carituṃ icchāmī ’ ti kira vadati .
Kiṃ nu kho mayi pasanno , udāhu mayhaṃ sāvakesu , udāhu mayhaṃ vā mama sāvakānaṃ vā dhammakathāya pasanno ’’ ti ?
Athassa ekaṭṭhānepi pasādābhāvaṃ
P2.126 ñatvā ,‘‘ ayaṃ mama sāsane dhammaṃ thenessāmīti pabbajati .Itissa āgamanaṃ aparisuddhaṃ ;
nipphatti nu kho kīdisā ’’ ti ?
Olokento ‘‘ kiñcāpi
V2.110 ‘ dhammaṃ thenessāmī ’ ti pabbajati , katipāheneva pana ghaṭetvā arahattaṃ gaṇhissatī ’’ ti ñatvā ‘‘ tenahānanda , susimaṃ pabbājethā ’’ ti āha .Aññā byākatā hotīti te kira bhikkhū satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā temāsaṃ vassaṃ vasantā tasmiṃyeva antotemāse ghaṭentā vāyamantā arahattaṃ paṭilabhiṃsu .
Te ‘‘ paṭiladdhaguṇaṃ satthu ārocessāmā ’’ ti pavāritapavāraṇā senāsanaṃ saṃsāmetvā satthu santikaṃ āgantvā attano paṭiladdhaguṇaṃ ārocesuṃ .
Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Aññāti arahattassa nāmaṃ .
Byākatāti ārocitā .
Assosīti so kira ohitasoto hutvā tesaṃ tesaṃ bhikkhūnaṃ ṭhitaṭṭhānaṃ gacchati taṃ taṃ kathaṃ suṇitukāmo .
Yena te bhikkhū tenupasaṅkamīti kasmā upasaṅkami ?
Taṃ kirassa pavattiṃ sutvā etadahosi –
‘‘ aññā nāma imasmiṃ sāsane paramappamāṇaṃ sārabhūtā ācariyamuṭṭhi maññe bhavissati , pucchitvā naṃ jānissāmī ’’ ti .
Tasmā upasaṅkami .
Anekavihitan ti anekavidhaṃ .
Iddhividhan ti iddhikoṭṭhāsaṃ .
Āvibhāvaṃ tirobhāvan ti āvibhāvaṃ gahetvā tirobhāvaṃ , tirobhāvaṃ gahetvā āvibhāvaṃ kātuṃ sakkothāti pucchati .
Tirokuṭṭan ti parakuṭṭaṃ .
Itarapadadvayepi
M2.117 eseva nayo .Ummujjanimujjan ti ummujjanañca nimujjanañca .
Pallaṅkenāti pallaṅkabandhanena .
Kamathāti nisīdituṃ vā gantuṃ vā sakkothāti pucchati ?
Pakkhī sakuṇoti pakkhayutto sakuṇo .
Ayamettha saṅkhepo , vitthārato pana imassa iddhividhassa , ito paresaṃ dibbasotādīnañca vaṇṇanānayo visuddhimagge vuttanayena veditabboti .
Santā vimokkhāti aṅgasantatāya ceva ārammaṇasantatāya ca santā āruppavimokkhā .
Kāyena phusitvāti nāmakāyena phusitvā paṭilabhitvā .
Paññāvimuttā kho mayaṃ , āvusoti , āvuso , mayaṃ nijjhānakā
P2.127 sukkhavipassakā paññāmatteneva vimuttāti dasseti .Ājāneyyāsi vā tvaṃ , āvuso susima , na vā tvaṃ ājāneyyāsīti kasmā evamāhaṃsu ?
Evaṃ kira nesaṃ ahosi –
‘‘ mayaṃ imassa ajjhāsayaṃ gahetvā kathetuṃ na sakkhissāma , dasabalaṃ pana pucchitvā nikkaṅkho bhavissatī ’’ ti .
Dhammaṭṭhitiñāṇan ti vipassanāñāṇaṃ , taṃ paṭhamataraṃ uppajjati .
Nibbāne ñāṇan ti vipassanāya ciṇṇante pavattamaggañāṇaṃ , taṃ pacchā uppajjati .
Tasmā bhagavā evamāha .
Ājāneyyāsi vātiādi kasmā vuttaṃ ?
Vināpi samādhiṃ evaṃ ñāṇuppattidassanatthaṃ .
Idañhi
V2.111 vuttaṃ hoti – susima , maggo vā phalaṃ vā na samādhinissando , na samādhiānisaṃso , na samādhissa nipphatti , vipassanāya paneso nissando , vipassanāya ānisaṃso , vipassanāya nipphatti , tasmā jāneyyāsi vā tvaṃ , na vā tvaṃ jāneyyāsi , atha kho dhammaṭṭhitiñāṇaṃ pubbe , pacchā nibbāne ñāṇanti .Idānissa paṭivedhabhabbataṃ ñatvā teparivaṭṭaṃ dhammadesanaṃ desento taṃ kiṃ maññasi , susima ?
Rūpaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vātiādimāha ?
Te parivaṭṭadesanāvasāne pana thero arahattaṃ patto .
Idānissa anuyogaṃ āropento jātipaccayā jarāmaraṇanti , susima , passasītiādimāha .
Api pana tvaṃ , susimāti idaṃ kasmā ārabhi ?
Nijjhānakānaṃ sukkhavipassakabhikkhūnaṃ pākaṭakaraṇatthaṃ .
Ayañhettha adhippāyo – na kevalaṃ tvameva nijjhānako sukkhavipassako , etepi bhikkhū evarūpāyevāti .
Sesaṃ sabbattha pākaṭamevāti .
Dasamaṃ .
Mahāvaggo sattamo .