Issues
Select Version
Nidānavagga-aṭṭhakathā
Nidānavagga-aṭṭhakathā

5. Nagarasuttavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

5. Nagarasuttavaṇṇanā

65. Pañcame nāmarūpe kho sati viññāṇan ti ettha ‘‘ saṅkhāresu sati viññāṇan ’’ ti ca ‘‘ avijjāya sati saṅkhārā ’’ ti ca vattabbaṃ bhaveyya , tadubhayampi na vuttaṃ .
Kasmā ?
Avijjāsaṅkhārā hi tatiyo bhavo , tehi saddhiṃ ayaṃ vipassanā na ghaṭīyati .
Mahāpuriso hi paccuppannapañcavokāravasena abhiniviṭṭhoti .
Nanu ca avijjāsaṅkhāresu adiṭṭhesu na sakkā buddhena bhavitunti .
Saccaṃ na sakkā , iminā pana te bhavaupādānataṇhāvasena diṭṭhāva .
Tasmā yathā nāma godhaṃ anubandhanto puriso taṃ kūpaṃ paviṭṭhaṃ disvā otaritvā paviṭṭhaṭṭhānaṃ khaṇitvā godhaṃ gahetvā pakkameyya , na parabhāgaṃ khaneyyaM2.107 , kasmā ?
Kassaci natthitāya .
Evaṃ mahāpurisopi godhaṃ anubandhanto puriso viya bodhipallaṅke nisinno jarāmaraṇato paṭṭhāya ‘‘ imassa ayaṃ paccayo , imassa ayaṃ paccayo ’’ ti pariyesanto yāva nāmarūpadhammānaṃ paccayaṃ disvā tassapi paccayaṃ pariyesanto viññāṇameva addasa .
Tato ‘‘ ettako pañcavokārabhavavasena sammasanacāro ’’ ti vipassanaṃ paṭinivattesi , parato tucchakūpassa abhinnaṭṭhānaṃ viya avijjāsaṅkhāradvayaṃ atthi , tadetaṃ heṭṭhā vipassanāya gahitattā pāṭiyekkaṃ sammasanūpagaṃ na hotīti na aggahesi .
Paccudāvattatīti paṭinivattati .
Katamaṃ panettha viññāṇaṃ paccudāvattatīti ?
Paṭisandhiviññāṇampi vipassanāviññāṇampi .
Tattha paṭisandhiviññāṇaṃ paccayato paṭinivattati , vipassanāviññāṇaṃ ārammaṇato .
Ubhayampi nāmarūpaṃ nātikkamati , nāmarūpato paraṃ na gacchati .
Ettāvatā jāyetha vātiādīsu viññāṇe nāmarūpassa paccaye honte , nāmarūpe viññāṇassa paccaye honte , dvīsupi aññamaññapaccayesuP2.116 hontesu ettakena jāyetha vā upapajjetha vā .
Ito hi paraṃ kimaññaṃ jāyetha vā upapajjetha vā , nanu etadeva jāyati ca upapajjati cāti ?
EvaṃV2.102 saddhiṃ aparāparacutipaṭisandhīhi pañca padāni dassetvā puna taṃ ettāvatāti vuttamatthaṃ niyyātento yadidaṃ nāmarūpapaccayā viññāṇaṃ , viññāṇapaccayā nāmarūpan ti vatvā tato paraṃ anulomapaccayākāravasena viññāṇapaccayā nāmarūpamūlakaṃ āyatijarāmaraṇaṃ dassetuṃ nāmarūpapaccayā saḷāyatanan tiādimāha .
Añjasan ti maggasseva vevacanaṃ .
Uddhāpavantan ti āpato uggatattā uddhāpanti laddhavohārena pākāravatthunā samannāgataṃ .
Ramaṇīyan ti samantā catunnaṃ dvārānaṃ abbhantare ca nānābhaṇḍānaṃ sampattiyā ramaṇīyaṃ .
Māpehīti mahājanaṃ pesetvā vāsaṃ kārehi .
Māpeyyāti vāsaṃ kāreyya .
Kārento ca paṭhamaṃ aṭṭhārasa manussakoṭiyo pesetvā ‘‘ sampuṇṇan ’’ ti pucchitvā ‘‘ na tāva sampuṇṇan ’’ ti vutte aparāni pañcakulāni peseyya .
Puna pucchitvā ‘‘ na tāva sampuṇṇan ’’ ti vutte aparāni pañcapaññāsakulāni peseyya .
Puna pucchitvā ‘‘ na tāva sampuṇṇan ’’ ti vutte aparāni tiṃsaM2.108 kulāni peseyya .
Puna pucchitvā ‘‘ na tāva sampuṇṇan ’’ ti vutte aparaṃ kulasahassaṃ peseyya .
Puna pucchitvā ‘‘ na tāva sampuṇṇan ’’ ti vutte aparāni ekādasanahutāni kulāni peseyya .
Puna pucchitvā ‘‘ na tāva sampuṇṇan ’’ ti vutte aparāni caturāsītikulasahassāni peseyya .
Puna ‘‘ sampuṇṇan ’’ ti pucchite ,‘‘ mahārāja , kiṃ vadesi ?
Mahantaṃ nagaraṃ asambādhaṃ , iminā nayena kulāni pesetvā na sakkā pūretuṃ , bheriṃ pana carāpetvā ‘ amhākaṃ nagaraṃ imāya ca imāya ca sampattiyā sampannaṃ , ye tattha vasitukāmā , yathāsukhaṃ gacchantu , imañcimañca parihāraṃ labhissantī ’ ti nagarassa ceva vaṇṇaṃ lokassa ca parihāralābhaṃ ghosāpethā ’’ ti vadeyya .
So evaṃ kareyya .
Tato manussā nagaraguṇañceva parihāralābhañca sutvā sabbadisāhi samosaritvā nagaraṃ pūreyyuṃ .
Taṃ aparena samayenaP2.117 iddhañceva assa phītañca .
Taṃ sandhāya tadassa nagaraṃ aparena samayena iddhañceva phītañcātiādi vuttaṃ .
Tattha iddhan ti samiddhaṃ subhikkhaṃ .
Phītan ti sabbasampattīhi pupphitaṃ .
Bāhujaññan ti bahūhi ñātabbaṃ , bahujanānaṃ hitaṃ vā .
‘‘ Bahujanan ’’ tipi pāṭho .
Ākiṇṇamanussan ti manussehi ākiṇṇaṃ nirantaraṃ phuṭṭhaṃ .
Vuḍḍhivepullappattan ti vuḍḍhippattañceva vepullappattañca , seṭṭhabhāvañceva vipulabhāvañca pattaṃ , dasasahassacakkavāḷe agganagaraṃ jātanti attho .
EvamevaV2.103 khoti ettha idaṃ opammasaṃsandanaṃ – araññapavane caramānapuriso viya hi dīpaṅkarapādamūlato paṭṭhāya pāramiyo pūrayamāno mahāpuriso daṭṭhabbo , tassa purisassa pubbakehi manussehi anuyātamaggadassanaṃ viya mahāsattassa anupubbena bodhipallaṅke nisinnassa pubbabhāge aṭṭhaṅgikassa vipassanāmaggassa dassanaṃ , purisassa taṃ ekapadikamaggaṃ anugacchato aparabhāge mahāmaggadassanaṃ viya mahāsattassa uparivipassanāya ciṇṇante lokuttaramaggadassanaṃ , purisassa teneva maggena gacchato purato nagaradassanaṃ viya tathāgatassa nibbānanagaradassanaṃ , bahinagaraṃ panettha aññena diṭṭhaṃ , aññena manussavāsaṃ kataṃ , nibbānanagaraṃ satthā sayameva passi , sayaṃ vāsamakāsi .
Tassa purisassa catunnaṃ dvārānaṃ diṭṭhakālo viya tathāgatassa catunnaṃ maggānaṃ diṭṭhakālo , tassa catūhi dvārehi nagaraṃ paviṭṭhakālo viya tathāgatassa catūhi maggehiM2.109 nibbānaṃ paviṭṭhakālo , tassa nagarabbhantare bhaṇḍavavatthānakālo viya tathāgatassa paccavekkhaṇañāṇena paropaṇṇāsakusaladhammavavatthānakālo .
Nagarassa agārakaraṇatthaṃ kulapariyesanakālo viya satthu phalasamāpattito vuṭṭhāya veneyyasatte volokanakālo , tena purisena yācitassa rañño ekaṃ mahākuṭumbikaṃ diṭṭhakālo viya mahābrahmunā yācitassa bhagavato aññāsikoṇḍaññattheraṃ diṭṭhakālo , rañño mahākuṭumbikaṃ pakkosāpetvā ‘‘ nagaravāsaṃ karohī ’’ ti pahitakāloP2.118 viya bhagavato ekasmiṃ pacchābhatte aṭṭhārasayojanamaggaṃ gantvā āsāḷhipuṇṇamadivase bārāṇasiyaṃ isipatanaṃ pavisitvā theraṃ kāyasakkhiṃ katvā dhammaṃ desitakālo , mahākuṭumbikena aṭṭhārasa purisakoṭiyo gahetvā nagaraṃ ajjhāvuṭṭhakālo viya tathāgatena dhammacakke pavattite therassa aṭṭhārasahi brahmakoṭīhi saddhiṃ sotāpattiphale patiṭṭhitakālo , evaṃ nibbānanagaraṃ paṭhamaṃ āvāsitaṃ , tato sampuṇṇaṃ nagaranti pucchitvā na tāvāti vutte pañca kulāni ādiṃ katvā yāva caturāsītikulasahassapesanaṃ viya tathāgatassa pañcamadivasato paṭṭhāya anattalakkhaṇasuttādīni desetvā pañcavaggiye ādiṃ katvā yasapamukhā pañcapaṇṇāsa kulaputtā , tiṃsa bhaddavaggiyā , sahassapurāṇajaṭilā , bimbisārapamukhāni ekādasapurisanahutāni , tirokuṭṭānumodane caturāsītisahassānīti ettakassa janassa ariyamaggaṃ otāretvā nibbānanagaraṃ pesitakālo , atha tena nayena nagare apūriyamāne bheriṃ carāpetvā nagarassa vaṇṇaghosanaṃ kulānaṃ parihāralābhaghosanaṃ viya ca māsassa aṭṭha divase tattha tattha nisīditvā dhammakathikānaṃ nibbānavaṇṇassa ceva nibbānappattānaṃ jātikantārādinittharaṇānisaṃsassa ca ghosanaṃ , tato sabbadisāhi āgantvā manussānaṃ nagarasamosaraṇaṃ viya tattha tattha dhammakathaṃ sutvāV2.104 tato tato nikkhamitvā pabbajjaṃ ādiṃ katvā anulomapaṭipadaṃ paṭipannānaṃ aparimāṇānaṃ kulaputtānaṃ nibbānasamosaraṇaṃ daṭṭhabbaṃ .
Purāṇaṃ maggan ti ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ .
Ayañhi ariyamaggo pavāraṇasutte ( saṃ . ni .1.215) avattamānakaṭṭhena ‘‘ anuppannamaggo ’’ ti vutto , imasmiṃ sutte avaḷañjanaṭṭhena ‘‘ purāṇamaggo ’’ ti .
Brahmacariyan ti sikkhattayasaṅgahaṃ sakalasāsanaṃ .
Iddhan ti jhānassādenaM2.110 samiddhaṃ subhikkhaṃ .
Phītan ti abhiññābharaṇehi pupphitaṃ .
Vitthārikan ti vitthiṇṇaṃ .
Bāhujaññan ti bahujanaviññeyyaṃ .
Yāva devamanussehiP2.119 suppakāsitan ti yāva dasasahassacakkavāḷe devamanussehi paricchedo atthi , etasmiṃ antare suppakāsitaṃ sudesitaṃ tathāgatenāti .
Pañcamaṃ .