Issues
Select Version
Nidānavagga-aṭṭhakathā
Nidānavagga-aṭṭhakathā

4. Vipassīsuttavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

4. Vipassīsuttavaṇṇanā

4. CatuttheM2.19 vipassissāti tassa kira bodhisattassa yathā lokiyamanussānaṃ kiñcideva passantānaṃ parittakammābhinibbattassa kammajapasādassa dubbalattā akkhīni vipphandantiP2.20 , na evaṃ vipphandiṃsu .
Balavakammanibbattassa pana kammajapasādassa balavattā avipphandantehi animisehi eva akkhīhi passi seyyathāpi devā tāvatiṃsā .
Tena vuttaṃ –
‘‘ animisanto kumāro pekkhatīti kho , bhikkhave , vipassissa kumārassa ‘ vipassī vipassī ’ tveva samaññā udapādī ’’ ti ( dī . ni .2.40).
Ayañhettha adhippāyo – antarantarā nimisajanitandhakāravirahena visuddhaṃ passati , vivaṭehi vā akkhīhi passatīti vipassī .
Ettha ca kiñcāpi pacchimabhavikānaṃ sabbabodhisattānaṃ balavakammanibbattassa kammajapasādassa balavattā akkhīni na vipphandanti , so pana bodhisatto eteneva nāmaṃ labhi .
Apica viceyya viceyya passatīti vipassī , vicinitvā vicinitvā passatīti attho .
Ekadivasaṃ kira vinicchayaṭṭhāne nisīditvā atthe anusāsantassa rañño alaṅkatapaṭiyattaṃ mahāpurisaṃ āharitvā aṅke ṭhapayiṃsu .
Tassa taṃ aṅke katvā palāḷayamānasseva amaccā sāmikaṃ assāmikaṃ akaṃsu .
Bodhisatto anattamanasaddaṃ nicchāresi .
Rājā ‘‘ kimetaṃ upadhārethā ’’ ti āha .
Upadhārayamānā aññaṃ adisvā ‘‘ aṭṭassa dubbinicchitattā evaṃ kataṃ bhavissatī ’’ ti puna sāmikameva sāmikaṃ katvā ‘‘ ñatvā nu kho kumāro evaṃ karotī ’’ ti ?
Vīmaṃsantā puna sāmikaṃ assāmikamakaṃsu .
Puna bodhisatto tatheva saddaṃ nicchāresi .
Atha rājā ‘‘ jānāti mahāpuriso ’’ ti tato paṭṭhāya appamatto ahosi .
Tena vuttaṃ ‘‘ viceyya viceyya kumāro atthe panāyati ñāyenāti kho , bhikkhave , vipassissa kumārassa bhiyyosomattāya ‘ vipassī vipassī ’ tveva samaññā udapādī ’’ ti ( dī . ni .2.41).
BhagavatotiV2.19 bhāgyasampannassa .
Arahatoti rāgādiarīnaṃ hatattā , saṃsāracakkassa vā arānaṃ hatattā , paccayānaṃ vā arahattā arahāti evaṃ guṇato uppannanāmadheyyassa .
Sammāsambuddhassāti sammā nayena hetunā sāmaṃP2.21 paccattapurisakārena cattāri saccāni buddhassa .
Pubbeva sambodhātiM2.20 sambodho vuccati catūsu maggesu ñāṇaṃ , tato pubbeva .
Bodhisattasseva satoti ettha bodhīti ñāṇaṃ , bodhimā satto bodhisatto , ñāṇavā paññavā paṇḍitoti attho .
Purimabuddhānañhi pādamūle abhinīhārato paṭṭhāya paṇḍitova so satto , na andhabāloti bodhisatto .
Yathā vā udakato uggantvā ṭhitaṃ paripākagataṃ padumaṃ sūriyarasmisamphassena avassaṃ bujjhissatīti bujjhanakapadumanti vuccati , evaṃ buddhānaṃ santike byākaraṇassa laddhattā avassaṃ anantarāyena pāramiyo pūretvā bujjhissatīti bujjhanakasattotipi bodhisatto .
Yā ca esā catumaggañāṇasaṅkhātā bodhi , taṃ patthayamāno pavattatīti bodhiyaṃ satto āsattotipi bodhisatto .
Evaṃ guṇato uppannanāmavasena bodhisattasseva sato .
Kicchan ti dukkhaṃ .
Āpannoti anuppatto .
Idaṃ vuttaṃ hoti – aho ayaṃ sattaloko dukkhaṃ anuppattoti .
Cavati ca upapajjati cāti idaṃ aparāparaṃ cutipaṭisandhivasena vuttaṃ .
Nissaraṇan ti nibbānaṃ .
Tañhi jarāmaraṇadukkhato nissaṭattā tassa nissaraṇanti vuccati .
Kudāssu nāmāti katarasmiṃ nu kho kāle .
Yoniso manasikārāti upāyamanasikārena pathamanasikārena .
Ahu paññāya abhisamayoti paññāya saddhiṃ jarāmaraṇakāraṇassa abhisamayo samavāyo samāyogo ahosi ,‘‘ jātipaccayā jarāmaraṇan ’’ ti idaṃ tena diṭṭhanti attho .
Atha vā yoniso manasikārā ahu paññāyāti yoniso manasikārena ca paññāya ca abhisamayo ahu .
‘‘ Jātiyā kho sati jarāmaraṇan ’’ ti , evaṃ jarāmaraṇakāraṇassa paṭivedho ahosīti attho .
Esa nayo sabbattha .
Iti hidan ti evamidaṃ .
Samudayo samudayoti ekādasasu ṭhānesuP2.22 saṅkhārādīnaṃ samudayaṃ sampiṇḍetvā niddisati .
Pubbe ananussutesūti ‘‘ avijjāpaccayā saṅkhārānaṃ samudayo hotī ’’ ti .
Evaṃ ito pubbe ananussutesu dhammesu , catūsu vā ariyasaccadhammesu .
Cakkhun tiādīni ñāṇavevacanāneva .
Ñāṇameva hettha dassanaṭṭhena cakkhu , ñātaṭṭhena ñāṇaṃ , pajānanaṭṭhena paññā , paṭivedhanaṭṭhena vijjā , obhāsanaṭṭhena ālokoti vuttaṃM2.21 .
Taṃ panetaṃ catūsu saccesu lokiyalokuttaramissakaṃV2.20 niddiṭṭhanti veditabbaṃ .
Nirodhavārepi imināva nayena attho veditabbo .
Catutthaṃ .