1. Buddhavaggo
1. Paṭiccasamuppādasuttavaṇṇanā
1. Evaṃ
V2.1P2.1M2.1 me sutan ti – nidānavagge paṭhamaṃ paṭiccasamuppādasuttaṃ .Tatrāyaṃ anupubbapadavaṇṇanā – tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesīti , ettha tatrāti desakālaparidīpanaṃ .
Tañhi ‘‘ yaṃ samayaṃ viharati , tatra samaye , yasmiñca jetavane viharati , tatra jetavane ’’ ti dīpeti .
Bhāsitabbayutte vā desakāle dīpeti .
Na hi bhagavā ayutte dese kāle ca dhammaṃ bhāsati .
‘‘ Akālo
V2.2 kho tāva bāhiyā ’’ tiādi ( udā .10) cettha sādhakaṃ .Khoti padapūraṇamatte , avadhāraṇe ādikālatthe vā nipāto .
Bhagavāti lokagarudīpanaṃ .
Bhikkhūti kathāsavanayuttapuggalavacanaṃ .
Apicettha ‘‘ bhikkhakoti bhikkhu , bhikkhācariyaṃ ajjhūpagatoti bhikkhū ’’ tiādinā ( pārā .45; vibha .510) nayena vacanattho veditabbo .
Āmantesīti ālapi , abhāsi , sambodhesi , ayamettha attho .
Aññatra pana ñāpanepi hoti .
Yathāha –
‘‘ āmantayāmi
M2.2 vo , bhikkhave , paṭivedayāmi vo , bhikkhave ’’ ti .Pakkosanepi .
Yathāha –
‘‘ ehi tvaṃ , bhikkhu , mama vacanena sāriputtaṃ āmantehī ’’ ti ( a . ni .9.11).
Bhikkhavoti āmantanākāradīpanaṃ .
Tañca bhikkhanasīlatādiguṇayogasiddhattā vuttaṃ .
Bhikkhanasīlatāguṇayuttopi
P2.2 hi bhikkhu , bhikkhanadhammatāguṇayuttopi bhikkhane sādhukāritāguṇayuttopīti saddavidū maññanti .Tena ca tesaṃ bhikkhanasīlatādiguṇayogasiddhena vacanena hīnādhikajanasevitavuttiṃ pakāsento uddhatadīnabhāvaniggahaṃ karoti .
‘‘ Bhikkhavo ’’ ti iminā ca karuṇāvipphārasommahadayanayananipātapubbaṅgamena vacanena te attano abhimukhe karonto teneva kathetukamyatādīpakena nesaṃ vacanena sotukamyataṃ janeti , teneva ca sambodhanatthena sādhukaṃ manasikārepi niyojeti .
Sādhukaṃ manasikārāyattā hi sāsanasampatti .
Aparesupi devamanussesu vijjamānesu kasmā bhikkhūyeva āmantesīti ce ?
Jeṭṭhaseṭṭhāsannasadāsannihitabhāvato .
Sabbaparisasādhāraṇā hi bhagavato dhammadesanā , parisāya jeṭṭhā bhikkhū paṭhamaṃ uppannattā , seṭṭhā anagāriyabhāvaṃ ādiṃ katvā satthucariyānuvidhāyakattā sakalasāsanapaṭiggāhakattā ca , āsannā tattha nisinnesu satthusantikattā , sadāsannihitā satthusantikāvacarattāti .
Apica te dhammadesanāya bhājanaṃ yathānusiṭṭhaṃ paṭipattisabbhāvato .
Visesato ca ekacce bhikkhūyeva sandhāya ayaṃ desanāpīti evaṃ āmantesi .
Kimatthaṃ pana bhagavā dhammaṃ desento paṭhamaṃ bhikkhū āmantesi , na dhammameva desesīti ?
Satijananatthaṃ .
Bhikkhū aññaṃ cintentāpi vikkhittacittāpi dhammaṃ paccavekkhantāpi kammaṭṭhānaṃ manasikarontāpi nisinnā honti .
Te anāmantetvā dhamme desiyamāne ‘‘ ayaṃ desanā kiṃnidānā kiṃpaccayā katamāya aṭṭhuppattiyā desitā ’’ ti sallakkhetuṃ asakkontā duggahitaṃ vā gaṇheyyuṃ , na vā gaṇheyyuṃ , tena nesaṃ satijananatthaṃ bhagavā paṭhamaṃ āmantetvā pacchā dhammaṃ deseti .
Bhadanteti
V2.3P2.3 gāravavacanametaṃ , satthuno paṭivacanadānaṃ vā .Apicettha ‘‘ bhikkhavo ’’ ti vadamāno bhagavā bhikkhū ālapati .
‘‘ Bhadante ’’ ti vadamānā te bhagavantaṃ paccālapanti .
Tathā hi ‘‘ bhikkhavo ’’ ti bhagavā ābhāsati ,‘‘ bhadante ’’ ti
M2.3 paccābhāsanti .‘‘ Bhikkhavo ’’ ti paṭivacanaṃ dāpeti ,‘‘ bhadante ’’ ti paṭivacanaṃ denti .
Te bhikkhūti ye bhagavā āmantesi , te .
Bhagavato paccassosun ti bhagavato āmantanaṃ patiassosuṃ , abhimukhā hutvā suṇiṃsu sampaṭicchiṃsu paṭiggahesunti attho .
Bhagavā etadavocāti , bhagavā etaṃ idāni vattabbaṃ sakalasuttaṃ avoca .
Ettāvatā yaṃ āyasmatā ānandena atthabyañjanasampannassa buddhānaṃ desanāñāṇagambhīrabhāvasaṃsūcakassa imassa suttassa sukhāvagāhaṇatthaṃ kāladesadesakaparisāpadesappaṭimaṇḍitaṃ nidānaṃ bhāsitaṃ , tassa atthavaṇṇanā samattā .
Idāni paṭiccasamuppādaṃ votiādinā nayena bhagavatā nikkhittassa suttassa saṃvaṇṇanāya okāso anuppatto .
Sā panesā suttavaṇṇanā yasmā suttanikkhepaṃ vicāretvā vuccamānā pākaṭā hoti , tasmā suttanikkhepaṃ tāva vicāressāma .
Cattāro hi suttanikkhepā – attajjhāsayo , parajjhāsayo , pucchāvasiko , aṭṭhuppattikoti .
Tattha yāni suttāni bhagavā parehi anajjhiṭṭho kevalaṃ attano ajjhāsayeneva katheti , seyyathidaṃ – dasabalasuttantahārako candopama-vīṇopama-sammappadhāna-iddhipāda-indriyabala-bojjhaṅgamaggaṅga-suttantahārakoti evamādīni , tesaṃ attajjhāsayo nikkhepo .
Yāni pana ‘‘ paripakkā kho rāhulassa vimuttiparipācanīyā dhammā .
Yaṃnūnāhaṃ rāhulaṃ uttariṃ āsavānaṃ khaye vineyyan ’’ ti ( saṃ . ni .4.121; ma . ni .3.416) evaṃ paresaṃ ajjhāsayaṃ khantiṃ nijjhānakkhamaṃ manaṃ abhinīhāraṃ bujjhanabhāvañca apekkhitvā parajjhāsayavasena kathitāni , seyyathidaṃ
P2.4 – cūḷarāhulovādasuttaṃ , mahārāhulovādasuttaṃ , dhammacakkappavattanaṃ , anattalakkhaṇasuttaṃ , āsīvisopamasuttaṃ , dhātuvibhaṅgasuttanti , evamādīni , tesaṃ parajjhāsayo nikkhepo .Bhagavantaṃ pana upasaṅkamitvā catasso parisā cattāro vaṇṇā nāgā supaṇṇā gandhabbā asurā yakkhā mahārājāno tāvatiṃsādayo devā mahābrahmāti evamādayo ‘‘ bojjhaṅgā bojjhaṅgāti , bhante , vuccanti –( saṃ . ni .5.202) nīvaraṇā nīvaraṇāti , bhante , vuccanti
V2.4 – ime nu kho , bhante , pañcupādānakkhandhā , kiṃsūdha vittaṃ purisassa seṭṭhan ’’ tiādinā ( saṃ . ni .1.246; su . ni .183) nayena pañhaṃ pucchanti .Evaṃ puṭṭhena bhagavatā yāni
M2.4 kathitāni bojjhaṅgasaṃyuttādīni , yāni vā panaññānipi devatāsaṃyutta , mārasaṃyutta , brahmasaṃyutta , sakkapañha , cūḷavedalla , mahāvedalla , sāmaññaphalaāḷavaka , sūciloma , kharalomasuttādīni , tesaṃ pucchāvasiko nikkhepo .Yāni pana tāni uppannaṃ kāraṇaṃ paṭicca kathitāni , seyyathidaṃ – dhammadāyādaṃ .
Cūḷasīhanādasuttaṃ puttamaṃsūpamaṃ dārukkhandhūpamaṃ aggikkhandhūpamaṃ pheṇapiṇḍūpamaṃ pāricchattakūpamanti evamādīni , tesaṃ aṭṭhuppattiko nikkhepo .
Evametesu catūsu nikkhepesu imassa paṭiccasamuppādasuttassa parajjhāsayo nikkhepo .
Parapuggalajjhāsayavasena hidaṃ bhagavatā nikkhittaṃ .
Katamesaṃ puggalānaṃ ajjhāsayavasenāti ?
Ugghaṭitaññūnaṃ .
Cattāro hi puggalā ugghaṭitaññū vipañcitaññū neyyo padaparamoti .
Tattha yassa puggalassa saha udāhaṭavelāya dhammābhisamayo hoti , ayaṃ vuccati puggalo ugghaṭitaññū .
Yassa puggalassa saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthe
P2.5 vibhajiyamāne dhammābhisamayo hoti , ayaṃ vuccati puggalo vipañcitaññū .Yassa puggalassa uddesato paripucchato yoniso manasikaroto , kalyāṇamitte sevato , bhajato , payirupāsato , anupubbena dhammābhisamayo hoti , ayaṃ vuccati puggalo neyyo .
Yassa puggalassa bahumpi suṇato , bahumpi dhārayato , bahumpi vācayato na tāya jātiyā dhammābhisamayo hoti , ayaṃ vuccati puggalo padaparamo .
Iti imesu catūsu puggalesu ugghaṭitaññūpuggalānaṃ ajjhāsayavasena idaṃ suttaṃ nikkhittaṃ .
Tadā kira pañcasatā janapadavāsikā bhikkhū sabbeva ekacarā dvicarā ticarā catucarā pañcacarā sabhāgavuttino dhutaṅgadharā āraddhavīriyā yuttayogā vipassakā saṇhaṃ sukhumaṃ suññataṃ paccayākāradesanaṃ patthayamānā sāyanhasamaye bhagavantaṃ upasaṅkamitvā , vanditvā , rattakambalasāṇiyā parikkhipamānā viya desanaṃ paccāsīsamānā parivāretvā nisīdiṃsu .
Tesaṃ ajjhāsayavasena bhagavā idaṃ suttaṃ ārabhi .
Yathā hi cheko cittakāro aparikammakatabhittiṃ labhitvā , na āditova rūpaṃ samuṭṭhāpesi , mahāmattikalepādīhi pana bhittiparikammaṃ tāva katvā
V2.5 , kataparikammāyaM2.5 bhittiyā rūpaṃ samuṭṭhāpeti , kataparikammaṃ pana bhittiṃ labhitvā , bhittiparikammabyāpāraṃ akatvā , raṅgajātāni yojetvā , vaṭṭikaṃ vā tūlikaṃ vā ādāya rūpameva samuṭṭhāpeti , evameva bhagavā akatābhinivesaṃ ādikammikakulaputtaṃ labhitvā nāssa āditova arahattapadaṭṭhānaṃ saṇhaṃ sukhumaṃ suññataṃ vipassanālakkhaṇaṃ ācikkhati , sīlasamādhikammassakatādiṭṭhisampadāya pana yojento pubbabhāgapaṭipadaṃ tāva ācikkhati .Yaṃ sandhāya vuttaṃ –
‘‘ Tasmātiha tvaṃ , bhikkhu , ādimeva visodhehi kusalesu dhammesu .
Ko cādi kusalānaṃ dhammānaṃ ?
Sīlañca suvisuddhaṃ diṭṭhi ca ujukā .
Yato kho te , bhikkhu , sīlañca suvisuddhaṃ bhavissati diṭṭhi ca ujukā .
Tato tvaṃ , bhikkhu , sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya cattāro satipaṭṭhāne tividhena bhāveyyāsi .
Katame cattāro ?
Idha
P2.6 tvaṃ , bhikkhu , ajjhattaṃ vā kāye kāyānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ .Bahiddhā vā kāye … pe … ajjhattabahiddhā vā kāye … pe … dhammesu dhammānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ .
Yato kho tvaṃ , bhikkhu , sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya ime cattāro satipaṭṭhāne evaṃ tividhena bhāvessasi , tato tuyhaṃ , bhikkhu , yā ratti vā divaso vā āgamissati , vuddhiyeva pāṭikaṅkhā kusalesu dhammesu , no parihānī ’’ ti ( saṃ . ni .5.369).
Evaṃ ādikammikakulaputtassa sīlakathāya parikammaṃ kathetvā , arahattapadaṭṭhānaṃ saṇhaṃ sukhumaṃ suññataṃ vipassanālakkhaṇaṃ ācikkhati .
Parisuddhasīlaṃ pana āraddhavīriyaṃ yuttayogaṃ vipassakaṃ labhitvā , nāssa pubbabhāgapaṭipadaṃ ācikkhati , ujukameva pana arahattapadaṭṭhānaṃ saṇhaṃ sukhumaṃ suññataṃ vipassanālakkhaṇaṃ ācikkhati .
Ime pañcasatā bhikkhū pubbabhāgapaṭipadaṃ parisodhetvā ṭhitā sudhantasuvaṇṇasadisā suparimajjitamaṇikkhandhasannibhā , eko lokuttaramaggova nesaṃ anāgato .
Iti tassāgamanatthāya satthā tesaṃ ajjhāsayaṃ apekkhamāno idaṃ suttaṃ ārabhi .
Tattha
V2.6M2.6 paṭiccasamuppādan ti paccayākāraṃ .Paccayākāro hi aññamaññaṃ paṭicca sahite dhamme uppādeti .
Tasmā paṭiccasamuppādoti vuccati .
Ayamettha saṅkhepo , vitthāro pana visuddhimaggato gahetabbo .
Voti ayaṃ vo-saddo paccatta-upayogakaraṇa-sampadāna-sāmivacana-padapūraṇesu dissati .
‘‘ Kacci pana vo anuruddhā samaggā sammodamānā ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.326; mahāva .466) hi paccatte dissati .
‘‘ Gacchatha , bhikkhave , paṇāmemi vo ’’ tiādīsu ( ma . ni .2.157) upayoge .
‘‘ Na vo mama santike vatthabban ’’ tiādīsu ( ma . ni .2.157) karaṇe .
‘‘ Vanapatthapariyāyaṃ vo , bhikkhave , desessāmī ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.190) sampadāne .
‘‘ Sabbesaṃ vo , sāriputta , subhāsitan ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.345) sāmivacane .
‘‘ Ye hi vo ariyā parisuddhakāyakammantā ’’ tiādīsu
P2.7 ( ma . ni .1.35) padapūraṇamatte .Idha panāyaṃ sampadāne daṭṭhabbo .
Bhikkhaveti patissavena abhimukhībhūtānaṃ puna ālapanaṃ .
Desessāmīti desanāpaṭijānanaṃ .
Taṃ suṇāthāti taṃ paṭiccasamuppādaṃ taṃ desanaṃ mayā vuccamānaṃ suṇātha .
Sādhukaṃ manasi karothāti ettha pana sādhukaṃ sādhūti ekatthametaṃ .
Ayañca sādhusaddo āyācana-sampaṭicchana-sampahaṃsana-sundara-daḷhīkammādīsu dissati .
‘‘ Sādhu me , bhante , bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetū ’’ tiādīsu ( a . ni .4.257; saṃ . ni .4.65;5.381) hi āyācane dissati .
‘‘ Sādhu , bhanteti kho so bhikkhu bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā ’’ tiādīsu ( ma . ni .3.86) sampaṭicchane .
‘‘ Sādhu sādhu , sāriputtā ’’ tiādīsu ( dī . ni .3.349) sampahaṃsane .
‘‘ Sādhu dhammarucī rājā , sādhu paññāṇavā naro ;
Sādhu mittānamaddubbho , pāpassa akaraṇaṃ sukhan ’’ ti .
–
Ādīsu ( jā .2.18.101) sundare .
‘‘ Tena hi , brāhmaṇa , sādhukaṃ suṇāhī ’’ tiādīsu ( a . ni .5.192) sādhukasaddoyeva daḷhīkamme āṇattiyantipi vuccati .
Idha panāyaṃ ettheva daḷhīkamme āṇattiyā ca attho veditabbo , sundaratthepi vaṭṭati .
Daḷhīkaraṇatthena hi ‘‘ daḷhaṃ
V2.7 imaṃ dhammaṃ suṇātha , suggahitaṃ gaṇhantā ’’, āṇattiatthena ‘‘ mama āṇattiyā suṇātha ’’ sundaratthena ‘‘ sundaramimaṃ bhaddakaṃ dhammaṃ suṇāthā ’’ tiM2.7 etaṃ dīpitaṃ hoti .Manasi karothāti āvajjetha .
Samannāharathāti attho .
Avikkhittacittā hutvā nisāmetha , citte karothāti adhippāyo .
Idānettha taṃ suṇāthāti sotindriyavikkhepanivāraṇametaṃ .
Sādhukaṃ manasi karothāti manasikāre daḷhīkammaniyojanena manindriyavikkhepanivāraṇaṃ .
Purimañcettha byañjanavipallāsagāhanivāraṇaṃ , pacchimaṃ atthavipallāsagāhanivāraṇaṃ .
Purimena ca dhammassavane niyojeti , pacchimena sutānaṃ dhammānaṃ dhāraṇūpaparikkhāsu .
Purimena ca ‘‘ sabyañjano ayaṃ dhammo , tasmā savanīyo ’’ ti
P2.8 dīpeti , pacchimena ‘‘ sāttho , tasmā manasi kātabbo ’’ ti .Sādhukapadaṃ vā ubhayapadehi yojetvā ,‘‘ yasmā ayaṃ dhammo dhammagambhīro ca desanāgambhīro ca , tasmā suṇātha sādhukaṃ .
Yasmā atthagambhīro ca paṭivedhagambhīro ca , tasmā sādhukaṃ manasi karothā ’’ ti evaṃ yojanā veditabbā .
Bhāsissāmīti desessāmi .
‘‘ Taṃ suṇāthā ’’ ti ettha paṭiññātaṃ desanaṃ saṃkhittatova na desessāmi , apica kho vitthāratopi naṃ bhāsissāmīti vuttaṃ hoti .
Saṅkhepavitthāravācakāni hi etāni padāni .
Yathāha vaṅgīsatthero –
‘‘ Saṃkhittenapi deseti , vitthārenapi bhāsati ;
Sāḷikāyiva nigghoso , paṭibhānaṃ udīrayī ’’ ti .( saṃ . ni .1.214; theragā .1241);
Evaṃ vutte ussāhajātā hutvā evaṃ , bhanteti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ satthu vacanaṃ sampaṭicchiṃsu , paṭiggahesunti vuttaṃ hoti .
Atha nesaṃ bhagavā etadavoca – etaṃ idāni vattabbaṃ ‘‘ katamo ca , bhikkhave , paṭiccasamuppādo ’’ tiādiṃ sakalaṃ suttaṃ avoca .
Tattha katamo ca , bhikkhave , paṭiccasamuppādoti kathetukamyatāpucchā .
Pañcavidhā hi pucchā adiṭṭhajotanāpucchā diṭṭhasaṃsandanāpucchā vimaticchedanāpucchā anumatipucchā kathetukamyatāpucchāti , tāsaṃ idaṃ nānattaṃ –
Katamā
V2.8 adiṭṭhajotanā pucchā ( mahāni .150; cūḷani . puṇṇakamāṇavapucchāniddesa 12)?Pakatiyā lakkhaṇaṃ aññātaṃ hoti adiṭṭhaṃ atulitaṃ atīritaṃ avibhūtaṃ avibhāvitaṃ .
Tassa ñāṇāya dassanāya
M2.8 tulanāya tīraṇāya vibhūtāya vibhāvanatthāya pañhaṃ pucchati .Ayaṃ adiṭṭhajotanāpucchā .
Katamā diṭṭhasaṃsandanāpucchā ?
Pakatiyā lakkhaṇaṃ ñātaṃ hoti diṭṭhaṃ tulitaṃ tīritaṃ vibhūtaṃ vibhāvitaṃ .
So aññehi paṇḍitehi saddhiṃ saṃsandanatthāya pañhaṃ pucchati .
Ayaṃ diṭṭhasaṃsandanāpucchā .
Katamā vimaticchedanāpucchā ?
Pakatiyā saṃsayapakkhando hoti vimatipakkhando dveḷhakajāto –
‘‘ evaṃ nu kho , na nu kho , kathaṃ nu kho ’’ ti , so vimaticchedanatthāya
P2.9 pañhaṃ pucchati , ayaṃ vimaticchedanāpucchā .Katamā anumatipucchā ?
Bhagavā bhikkhūnaṃ anumatiyā pañhaṃ pucchati –
‘‘ taṃ kiṃ maññatha , bhikkhave , rūpaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti , aniccaṃ , bhante .
Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vāti , dukkhaṃ , bhante .
Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ , kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ –
‘‘ etaṃ mama esohamasmi eso me attā ’’ ti , no hetaṃ bhanteti ( saṃ . ni .3.79).
Ayaṃ anumatipucchā .
Katamā kathetukamyatāpucchā ?
Bhagavā bhikkhūnaṃ kathetukamyatāya pañhaṃ pucchati –
‘‘ cattārome , bhikkhave , satipaṭṭhānā .
Katame cattāro ’’ ti ?
Ayaṃ kathetukamyatāpucchāti .
Tattha buddhānaṃ purimā tisso pucchā natthi .
Kasmā ?
Buddhānañhi tīsu addhāsu kiñci saṅkhataṃ addhāvimuttaṃ vā asaṅkhataṃ adiṭṭhaṃ ajotitaṃ atulitaṃ atīritaṃ avibhūtaṃ avibhāvitaṃ nāma natthi .
Tena nesaṃ adiṭṭhajotanāpucchā natthi .
Yaṃ pana bhagavatā attano ñāṇena paṭividdhaṃ , tassa aññena samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā saddhiṃ saṃsandanakiccaṃ natthi .
Tenassa diṭṭhasaṃsandanāpucchā natthi .
Yasmā panesa akathaṃkathī tiṇṇavicikiccho
V2.9 sabbadhammesu vihatasaṃsayo .Tenassa vimaticchedanāpucchā natthi .
Itarā pana dve pucchā bhagavato atthi .
Tāsu ayaṃ kathetukamyatā pucchāti veditabbā .
Idāni tāva pucchāya puṭṭhaṃ paccayākāraṃ vibhajanto avijjāpaccayā , bhikkhave , saṅkhārātiādimāha .
Ettha ca yathā nāma ‘‘ pitaraṃ kathessāmī ’’ ti āraddho
M2.9 ‘‘ tissassa pitā soṇassa pitā ’’ ti paṭhamataraṃ puttampi katheti , evameva bhagavā paccayaṃ kathetuṃ āraddho ‘‘ avijjāpaccayā saṅkhārā ’’ tiādinā nayena saṅkhārādīnaṃ paccaye avijjādidhamme kathento paccayuppannampi kathesi .Āhāravaggassa pana pariyosāne ‘‘ paṭiccasamuppādañca vo , bhikkhave , desessāmi
P2.10 paṭiccasamuppanne ca dhamme ’’ ti ( saṃ . ni .2.20) ubhayaṃ ārabhitvā ubhayampi kathesi .Idāni avijjāpaccayā saṅkhārātiādīsu pana avijjā ca sā paccayo cāti avijjāpaccayo .
Tasmā avijjāpaccayā saṅkhārā sambhavantīti iminā nayena attho veditabbo .
Ayamettha saṅkhepo , vitthārena pana sabbākārasampannā anulomapaṭiccasamuppādakathā visuddhimagge kathitā , tasmā sā tattha kathitavaseneva gahetabbā .
Paṭilomakathāyaṃ pana avijjāya tvevāti avijjāya tu eva .
Asesavirāganirodhāti virāgasaṅkhātena maggena asesanirodhā .
Saṅkhāranirodhoti saṅkhārānaṃ anuppādanirodho hoti .
Evaṃnirodhānaṃ pana saṅkhārānaṃ nirodhā viññāṇādīnañca nirodhā nāmarūpādīni niruddhāniyeva hontīti dassetuṃ saṅkhāranirodhā viññāṇanirodhotiādīni vatvā , evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotīti āha .
Tattha kevalassāti sakalassa , suddhassa vā , sattavirahitassāti attho .
Dukkhakkhandhassāti dukkharāsissa .
Nirodho hotīti anuppādo hoti .
Iti bhagavā anulomato dvādasahi padehi vaṭṭakathaṃ kathetvā tameva vaṭṭaṃ vinivaṭṭetvā paṭilomato dvādasahi padehi vivaṭṭaṃ kathento arahattena desanāya kūṭaṃ gaṇhi .
Desanāpariyosāne te pañcasatā āraddhavipassakā ugghaṭitaññūpuggalā sūriyarasmisamphuṭṭhāni paripākagatāni padumāni viya saccāni bujjhitvā arahattaphale patiṭṭhahiṃsu .
Idamavoca bhagavāti idaṃ vaṭṭavivaṭṭavasena sakalasuttaṃ bhagavā avoca .
Attamanā te bhikkhūti tuṭṭhacittā te pañcasatā khīṇāsavā bhikkhū .
Bhagavato bhāsitaṃ abhinandun ti karavīkarutamañjunā
V2.10 kaṇṇasukhena paṇḍitajanahadayānaṃ amatābhisekasadisena brahmassarena bhāsato bhagavatoM2.10 vacanaṃ abhinandiṃsu , anumodiṃsu ceva sampaṭicchiṃsu cāti attho .Tenetaṃ vuccati –
‘‘ Subhāsitaṃ sulapitaṃ , sādhu sādhūti tādino ;
Anumodamānā sirasā , sampaṭicchiṃsu bhikkhavo ’’ ti .
Paṭhamapaṭiccasamuppādasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .