1. Paṭhamavaggo
1. Aṭṭhisuttavaṇṇanā
202. Lakkhaṇasaṃyutte
V2.191P2.216M2.199 yvāyaṃ āyasmā ca lakkhaṇoti lakkhaṇatthero vutto , esa jaṭilasahassabbhantare ehibhikkhūpasampadāya upasampanno ādittapariyāyāvasāne arahattaṃ patto eko mahāsāvakoti veditabbo .Yasmā panesa lakkhaṇasampannena sabbākāraparipūrena brahmasamena attabhāvena samannāgato , tasmā ‘‘ lakkhaṇo ’’ ti saṅkhaṃ gato .
Mahāmoggallāno pana pabbajitadivasato sattame divase arahattaṃ patto dutiyo aggasāvako .
Sitaṃ pātvākāsīti mandahasitaṃ pātuakāsi , pakāsayi dassesīti vuttaṃ hoti .
Kiṃ pana disvā thero sitaṃ pātvākāsīti ?
Upari pāḷiyaṃ āgataṃ aṭṭhikasaṅkhalikaṃ ekaṃ petaloke nibbattaṃ sattaṃ disvā .
Tañca kho dibbena cakkhunā , na pasādacakkhunā .
Pasādacakkhussa hi ete attabhāvā na āpāthaṃ āgacchanti .
Evarūpaṃ pana attabhāvaṃ disvā kāruññe kattabbe kasmā sitaṃ pātvākāsīti ?
Attano ca buddhañāṇassa ca sampattiṃ samanussaraṇato .
Tañhi disvā thero ‘‘ adiṭṭhasaccena nāma puggalena paṭilabhitabbā evarūpā attabhāvā mutto ahaṃ , lābhā vata me , suladdhaṃ vata me ’’ ti attano ca sampattiṃ anussaritvā –
‘‘ aho buddhassa bhagavato ñāṇasampatti ,‘ yo kammavipāko , bhikkhave , acinteyyo na cintetabbo ’ ti desesi , paccakkhaṃ vata katvā buddhā desenti , suppaṭividdhā buddhānaṃ dhammadhātū ’’ ti evaṃ buddhañāṇasampattiñca anussaritvā sitaṃ pātvākāsīti .
Atha
P2.217 lakkhaṇatthero kasmā na addasa , kimassa dibbacakkhu natthīti ?No natthi , mahāmoggallāno
V2.192 pana āvajjento addasa , itaro pana anāvajjanena na addasa .Yasmā pana khīṇāsavā nāma na akāraṇā sitaṃ karonti , tasmā taṃ lakkhaṇatthero pucchi ko nu kho , āvuso moggallāna , hetu , ko paccayo sitassa pātukammāyāti ?
Thero pana
M2.200 yasmā yehi ayaṃ upapatti sāmaṃ adiṭṭhā , te dussaddhāpayā honti , tasmā bhagavantaṃ sakkhiṃ katvā byākātukāmatāya akālo kho , āvusotiādimāha .Tato bhagavato santike puṭṭho idhāhaṃ , āvusotiādinā nayena byākāsi .
Tattha aṭṭhikasaṅkhalikan ti setaṃ nimmaṃsalohitaṃ aṭṭhisaṅghātaṃ .
Gijjhāpi kākāpi kulalāpīti etepi yakkhagijjhā ceva yakkhakākā ca yakkhakulalā ca paccetabbā .
Pākatikānaṃ pana gijjhādīnaṃ āpāthampi etaṃ rūpaṃ nāgacchati .
Anupatitvā anupatitvāti anubandhitvā anubandhitvā .
Vitudentīti asidhārūpamehi tikhiṇehi lohatuṇḍakehi vijjhitvā vijjhitvā ito cito ca caranti gacchanti .
Sā sudaṃ aṭṭassaraṃ karotīti ettha sudan ti nipāto , sā aṭṭhikasaṅkhalikā aṭṭassaraṃ āturassaraṃ karotīti attho .
Akusalavipākānubhavanatthaṃ kira yojanappamāṇāpi tādisā attabhāvā nibbattanti , pasādussadā ca honti pakkagaṇḍasadisā .
Tasmā sā aṭṭhikasaṅkhalikā balavavedanāturā tādisaṃ saddamakāsīti .
Evañca pana vatvā puna āyasmā mahāmoggallāno ‘‘ vaṭṭagāmisattā nāma evarūpā attabhāvā na muccantī ’’ ti sattesu kāruññaṃ paṭicca uppannaṃ dhammasaṃvegaṃ dassento tassa mayhaṃ , āvuso , etadahosi acchariyaṃ vata bhotiādimāha .
Tato bhagavā therassa ānubhāvaṃ pakāsento cakkhubhūtā vata , bhikkhave
P2.218 , sāvakā viharantītiādimāha .Tattha cakkhu bhūtaṃ jātaṃ uppannaṃ etesanti cakkhubhūtā , bhūtacakkhukā uppannacakkhukā cakkhuṃ uppādetvā viharantīti attho .
Dutiyapadepi eseva nayo .
Yatra hi nāmāti ettha yatrāti kāraṇavacanaṃ .
Tatrāyaṃ atthayojanā – yasmā nāma sāvakopi evarūpaṃ ñassati vā dakkhati vā sakkhiṃ vā karissati , tasmā avocumha –
‘‘ cakkhubhūtā vata , bhikkhave , sāvakā viharanti , ñāṇabhūtā vata , bhikkhave , sāvakā viharantī ’’ ti .
Pubbeva me so , bhikkhave , satto diṭṭhoti bodhimaṇḍe sabbaññutaññāṇapaṭivedhena appamāṇesu cakkavāḷesu appamāṇe sattanikāye bhavagatiyoniṭhitinivāse ca paccakkhaṃ karontena mayā pubbeva so satto diṭṭhoti vadati .
Goghātakoti
V2.193M2.201 gāvo vadhitvā aṭṭhito maṃsaṃ mocetvā vikkiṇitvā jīvikaṃ kappanakasatto .Tasseva kammassa vipākāvasesenāti tassa nānācetanāhi āyūhitassa aparāpariyakammassa .
Tatra hi yāya cetanāya narake paṭisandhi janitā , tassā vipāke parikkhīṇe avasesakammaṃ vā kammanimittaṃ vā ārammaṇaṃ katvā puna petādīsu paṭisandhi nibbattati , tasmā sā paṭisandhi kammasabhāgatāya ārammaṇasabhāgatāya vā ‘‘ tasseva kammassa vipākāvaseso ’’ ti vuccati .
Ayañca satto evaṃ uppanno .
Tenāha –
‘‘ tasseva kammassa vipākāvasesenā ’’ ti .
Tassa kira narakā cavanakāle nimmaṃsakatānaṃ gunnaṃ aṭṭhirāsiyeva nimittaṃ ahosi .
So paṭicchannampi taṃ kammaṃ viññūnaṃ pākaṭaṃ viya karonto aṭṭhisaṅkhalikapeto jāto .
Paṭhamaṃ .
2. Pesisuttavaṇṇanā
203. Maṃsapesivatthusmiṃ goghātakoti gomaṃsapesiyo katvā sukkhāpetvā vallūravikkayena anekāni vassāni jīvikaṃ kappesi , tenassa narakā cavanakāle maṃsapesiyeva nimittaṃ ahosi .
So maṃsapesipeto jāto .
Dutiyaṃ .
3. Piṇḍasuttavaṇṇanā
204. Maṃsapiṇḍavatthusmiṃ
P2.219 sākuṇikoti sakuṇe gahetvā vikkiṇanakāle nippakkhacamme maṃsapiṇḍamatte katvā vikkiṇanto jīvikaṃ kappesi , tenassa narakā cavanakāle maṃsapiṇḍova nimittaṃ ahosi .So maṃsapiṇḍapeto jāto .
Tatiyaṃ .
4. Nicchavisuttavaṇṇanā
205. Nicchavivatthusmiṃ tassa orabbhikassa eḷake vadhitvā vadhitvā niccamme katvā kappitajīvikassa purimanayeneva niccammaṃ eḷakasarīraṃ nimittaṃ ahosi .
So nicchavipeto jāto .
Catutthaṃ .
5. Asilomasuttavaṇṇanā
206. Asilomavatthusmiṃ
V2.194M2.202 so sūkariko dīgharattaṃ nivāpapuṭṭhe sūkare asinā vadhitvā vadhitvā dīgharattaṃ jīvikaṃ kappesi , tassa ukkhittāsikabhāvova nimittaṃ ahosi .Tasmā asilomapeto jāto .
Pañcamaṃ .
6. Sattisuttavaṇṇanā
207. Sattilomavatthusmiṃ so māgaviko ekaṃ migañca sattiñca gahetvā vanaṃ gantvā tassa migassa samīpaṃ āgatāgate mige sattiyā vijjhitvā māresi , tassa sattiyā vijjhanakabhāvoyeva nimittaṃ ahosi .
Tasmā sattilomapeto jāto .
Chaṭṭhaṃ .
7. Usulomasuttavaṇṇanā
208. Usulomavatthusmiṃ kāraṇikoti rājāparādhike anekāhi kāraṇāhi pīḷetvā avasāne kaṇḍena vijjhitvā māraṇakapuriso .
So kira ‘‘ amukasmiṃ padese viddho maratī ’’ ti ñatvāva vijjhati .
Tassevaṃ jīvikaṃ kappetvā narake uppannassa tato pakkāvasesena idhūpapattikāle usunā vijjhanabhāvoyeva nimittaṃ ahosi .
Tasmā usulomapeto jāto .
Sattamaṃ .
8. Sūcilomasuttavaṇṇanā
209. Sūcilomavatthusmiṃ
P2.220 sūtoti assadamako .Godamakotipi vadantiyeva .
Tassa patodasūciyā vijjhanabhāvoyeva nimittaṃ ahosi .
Tasmā sūcilomapeto jāto .
Aṭṭhamaṃ .
9. Dutiyasūcilomasuttavaṇṇanā
210. Dutiye sūcilomavatthusmiṃ sūcakoti pesuññakārako .
So kira manusse aññamaññañca bhindi , rājakule ca ‘‘ imassa imaṃ nāma atthi , iminā idaṃ nāma katan ’’ ti sūcetvā
V2.195 sūcetvā anayabyasanaṃ pāpesi .Tasmā yathā tena sūcetvā manussā bhinnā , tathā sūcīhi bhedanadukkhaṃ
M2.203 paccanubhotuṃ kammameva nimittaṃ katvā sūcilomapeto jāto .Navamaṃ .
10. Kumbhaṇḍasuttavaṇṇanā
211. Aṇḍabhārivatthusmiṃ gāmakūṭakoti vinicchayāmacco .
Tassa kammasabhāgatāya kumbhamattā mahāghaṭappamāṇā aṇḍā ahesuṃ .
So hi yasmā raho paṭicchanne ṭhāne lañjaṃ gahetvā kūṭavinicchayena pākaṭaṃ dosaṃ karonto sāmike assāmike akāsi , tasmāssa rahassaṃ aṅgaṃ pākaṭaṃ nibbattaṃ .
Yasmā daṇḍaṃ paṭṭhapento paresaṃ asayhaṃ bhāraṃ āropesi , tasmāssa rahassaṃ aṅgaṃ asayhabhāro hutvā nibbattaṃ .
Yasmā yasmiṃ ṭhāne ṭhitena samena bhavitabbaṃ , tasmiṃ ṭhatvā visamo ahosi , tasmāssa rahassaṅge visamā nisajjāva ahosīti .
Dasamaṃ .
Paṭhamo vaggo .