3. Candūpamasuttavaṇṇanā
146. Tatiye candūpamāti candasadisā hutvā .
Kiṃ parimaṇḍalatāya ?
No , apica kho yathā cando gaganatalaṃ pakkhandamāno na kenaci saddhiṃ santhavaṃ vā sinehaṃ vā ālayaṃ vā
V2.148 nikantiṃ vā patthanaṃ vā pariyuṭṭhānaṃ vā karoti , na ca na hoti mahājanassa piyo manāpo , tumhepi evaṃ kenaci saddhiṃ santhavādīnaṃ akaraṇena bahujanassa piyā manāpā candūpamā hutvā khattiyakulādīni cattāri kulāni upasaṅkamathāti attho .Apica yathā cando andhakāraṃ vidhamati , ālokaṃ pharati , evaṃ kilesandhakāravidhamanena ñāṇālokapharaṇena cāpi candūpamā hutvāti evamādīhipi nayehi ettha attho daṭṭhabbo .
Apakasseva kāyaṃ apakassa cittan ti teneva santhavādīnaṃ akaraṇena kāyañca cittañca apakassitvā , apanetvāti attho .
Yo hi bhikkhu araññepi na vasati , kāmavitakkādayopi vitakketi , ayaṃ neva kāyaṃ apakassati , na cittaṃ .
Yo hi araññepi kho viharati , kāmavitakkādayo pana vitakketi , ayaṃ kāyameva apakassati , na cittaṃ .
Yo gāmante vasati
P2.166 , kāmavitakkādayopi kho na ca vitakketi , ayaṃ cittameva apakassati , na kāyaṃ .Yo pana araññe ceva vasati , kāmavitakkādayo ca na vitakketi , ayaṃ ubhayampi apakassati .
Evarūpā hutvā kulāni upasaṅkamathāti dīpento ‘‘ apakasseva kāyaṃ apakassa cittan ’’ ti āha .
Niccanavakāti niccaṃ navakāva , āgantukasadisā eva hutvāti attho .
Āgantuko hi paṭipāṭiyā sampattagehaṃ pavisitvā sace naṃ gharasāmikā disvā ,‘‘ amhākaṃ puttabhātaro vippavāsaṃ gatā evaṃ vicariṃsū ’’ ti anukampamānā nisīdāpetvā bhojenti , bhuttamattoyeva ‘‘ tumhākaṃ bhājanaṃ
M2.155 gaṇhathā ’’ ti uṭṭhāya pakkamati , na tehi saddhiṃ santhavaṃ vā karoti , na kiccakaraṇīyāni vā saṃvidahati , evaṃ tumhepi paṭipāṭiyā sampattagharaṃ pavisitvā yaṃ iriyāpathesu pasannā manussā denti , taṃ gahetvā chinnasanthavā , tesaṃ kiccakaraṇīye abyāvaṭā hutvā nikkhamathāti dīpeti .Imassa pana niccanavakabhāvassa āvibhāvatthaṃ dvebhātikavatthu kathetabbaṃ – vasāḷanagaragāmato kira dve bhātikā nikkhamitvā pabbajitā , te cūḷanāgatthero ca mahānāgatthero cāti paññāyiṃsu .
Te cittalapabbate tiṃsa vassāni vasitvā arahattaṃ pattā ‘‘ mātaraṃ passissāmā ’’ ti āgantvā vasāḷanagaravihāre vasitvā punadivase mātugāmaṃ piṇḍāya pavisiṃsu .
Mātāpi tesaṃ uḷuṅkena yāguṃ nīharitvā ekassa patte ākiri .
Tassā taṃ olokayamānāya
V2.149 puttasineho uppajji .Atha naṃ āha –
‘‘ tvaṃ , tāta , mayhaṃ putto mahānāgo ’’ ti .
Thero ‘‘ pacchimaṃ theraṃ puccha upāsike ’’ ti vatvā pakkāmi .
Pacchimatherassapi yāguṃ datvā ,‘‘ tāta , tvaṃ mayhaṃ putto cūḷanāgo ’’ ti pucchi ?
Thero ‘‘ kiṃ , upāsike , purimaṃ theraṃ na
P2.167 pucchasī ’’ ti ?Vatvā pakkāmi .
Evaṃ mātarāpi saddhiṃ chinnasanthavo bhikkhu niccanavako nāma hoti .
Appagabbhāti na pagabbhā , aṭṭhaṭṭhānena kāyapāgabbhiyena , catuṭṭhānena vacīpāgabbhiyena , anekaṭṭhānena manopāgabbhiyena ca virahitāti attho .
Aṭṭhaṭṭhānaṃ kāyapāgabbhiyaṃ nāma saṅghagaṇapuggala-bhojanasālā-jantāgharanahānatittha-bhikkhācāramagga-antaragharappavesanesu kāyena appatirūpakaraṇaṃ .
Seyyathidaṃ – idhekacco saṅghamajjhe pallatthikāya vā nisīdati pāde pādaṃ ādhāyitvā vāti evamādi ( mahāni .165).
Tathā gaṇamajjhe .
Gaṇamajjheti catuparisasannipāte vā suttantikagaṇādisannipāte vā .
Tathā vuḍḍhatare puggale .
Bhojanasālāya pana vuḍḍhānaṃ āsanaṃ na deti , navānaṃ āsanaṃ paṭibāhati .
Tathā jantāghare .
Vuḍḍhe cettha anāpucchā aggijalanādīni karoti .
Nhānatitthe ca yadidaṃ ‘‘ daharo vuḍḍhoti pamāṇaṃ akatvā āgatapaṭipāṭiyā nhāyitabban ’’ ti vuttaṃ , tampi anādiyanto pacchā āgantvā udakaṃ otaritvā vuḍḍhe ca nave ca bādhati .
Bhikkhācāramagge pana aggāsanaaggodakaaggapiṇḍānaṃ
M2.156 atthāya purato gacchati bāhāya bāhaṃ paharanto .Antaragharappavesane vuḍḍhehi paṭhamataraṃ pavisati , daharehi saddhiṃ kāyakīḷanakaṃ karotīti evamādi .
Catuṭṭhānaṃ vacīpāgabbhiyaṃ nāma saṅghagaṇapuggalaantaragharesu appatirūpavācānicchāraṇaṃ .
Seyyathidaṃ – idhekacco saṅghamajjhe anāpucchā dhammaṃ bhāsati .
Tathā pubbe vuttappakārassa gaṇassa majjhe puggalassa ca santike , tattheva manussehi pañhaṃ puṭṭho vuḍḍhataraṃ anāpucchā
P2.168 vissajjeti .Antaraghare pana ‘‘ itthannāme kiṃ atthi ?
Kiṃ yāgu , udāhu khādanīyaṃ bhojanīyaṃ ?
Kiṃ me dassasi ?
Kiṃ ajja khādissāma ?
Kiṃ bhuñjissāma ?
Kiṃ pivissāmā ’’ tiādīni bhāsati .
Anekaṭṭhānaṃ manopāgabbhiyaṃ nāma tesu tesu ṭhānesu kāyavācāhi ajjhācāraṃ anāpajjitvāpi manasāva kāmavitakkādīnaṃ vitakkanaṃ .
Apica dussīlasseva sato ‘‘ sīlavāti
V2.150 maṃ jano jānātū ’’ ti evaṃ pavattā pāpicchatāpi manopāgabbhiyaṃ .Iti sabbesampi imesaṃ pāgabbhiyānaṃ abhāvena appagabbhā hutvā upasaṅkamathāti vadati .
Jarudapānan ti jiṇṇakūpaṃ .
Pabbatavisaman ti pabbate visamaṃ papātaṭṭhānaṃ .
Nadīviduggan ti nadiyā viduggaṃ chinnataṭaṭṭhānaṃ .
Apakasseva kāyan ti tādisāni ṭhānāni yo khiḍḍādipasuto kāyaṃ anapakassa ekatobhāriyaṃ akatvāva vāyupatthambhakaṃ aggāhāpetvā cittampi anapakassa ‘‘ ettha patito hatthapādabhañjanādīni pāpuṇātī ’’ ti anādīnavadassāvitāya anubbejetvā sampiyāyamāno oloketi , so patitvā hatthapādabhañjanādianatthaṃ pāpuṇāti .
Yo pana udakatthiko vā aññena vā kenaci kiccena oloketukāmo kāyaṃ apakassa ekato bhāriyaṃ katvā vāyupatthambhakaṃ gāhāpetvā , cittampi apakassa ādīnavadassanena saṃvejetvā oloketi , so na patati , yathāruciṃ oloketvā sukhī yenakāmaṃ pakkamati .
Evameva
M2.157 khoti ettha idaṃ opammasaṃsandanaṃ – jarudapānādayo viya hi cattāri kulāni , olokanapuriso viya bhikkhu .Yathā anapakaṭṭhakāyacitto tāni olokento puriso tattha patati , evaṃ arakkhitehi kāyādīhi kulāni upasaṅkamanto bhikkhu kulesu bajjhati , tato nānappakāraṃ sīlapādabhañjanādianatthaṃ pāpuṇāti .
Yathā pana apakaṭṭhakāyacitto puriso tattha na patati , evaṃ rakkhiteneva kāyena rakkhitehi cittehi rakkhitāya vācāya suppaṭṭhitāya satiyā apakaṭṭhakāyacitto hutvā kulāni upasaṅkamanto bhikkhu kulesu na bajjhati .
Athassa yathā tattha apatitassa purisassa , na pādā bhañjanti , evaṃ sīlapādo na bhijjati .
Yathā hatthā na
P2.169 bhañjanti , evaṃ saddhāhattho na bhijjati .Yathā kucchi na bhijjati , evaṃ samādhikucchi na bhijjati .
Yathā sīsaṃ na bhijjati , evaṃ ñāṇasīsaṃ na bhijjati , yathā ca taṃ khāṇukaṇṭakādayo na vijjhanti , evamimaṃ rāgakaṇṭakādayo na vijjhanti .
Yathā so nirupaddavo yathāruci oloketvā sukhī yenakāmaṃ pakkamati , evaṃ bhikkhu kulāni nissāya cīvarādayo paccaye paṭisevanto kammaṭṭhānaṃ vaḍḍhetvā saṅkhāre sammasanto arahattaṃ patvā lokuttarasukhena sukhito yenakāmaṃ agatapubbaṃ nibbānadisaṃ gacchati .
Idāni yo hīnādhimuttiko micchāpaṭipanno evaṃ vadeyya ‘‘ sammāsambuddho ‘ tividhaṃ pāgabbhiyaṃ pahāya niccanavakattena candūpamā kulāni upasaṅkamathā ’ ti vadanto aṭṭhāne ṭhapeti , asayhaṃ
V2.151 bhāraṃ āropeti , yaṃ na sakkā kātuṃ taṃ kāretī ’’ ti , tassa vādapathaṃ pacchinditvā ,‘‘ sakkā evaṃ kātuṃ , atthi evarūpo bhikkhū ’’ ti dassento kassapo , bhikkhavetiādimāha .Ākāse pāṇiṃ cālesīti nīle gaganantare yamakavijjutaṃ cārayamāno viya heṭṭhābhāgaṃ uparibhāgaṃ ubhatopassesu pāṇiṃ sañcāresi .
Idañca pana tepiṭake buddhavacane asambhinnapadaṃ nāma .
Attamanoti tuṭṭhacitto sakamano , na domanassena pacchinditvā gahitamano .
Kassapassa , bhikkhaveti idampi purimanayeneva paravādaṃ pacchinditvā atthi evarūpo bhikkhūti dassanatthaṃ vuttaṃ .
Pasannākāraṃ
M2.158 kareyyun ti cīvarādayo paccaye dadeyyuṃ .Tathattāya paṭipajjeyyun ti sīlassa āgataṭṭhāne sīlaṃ pūrayamānā , samādhivipassanā maggaphalānaṃ āgataṭṭhāne tāni tāni sampādayamānā tathābhāvāya paṭipajjeyyuṃ .
Anudayan ti rakkhaṇabhāvaṃ .
Anukampan ti muducittataṃ .
Ubhayañcetaṃ kāruññasseva vevacanaṃ .
Kassapo , bhikkhaveti idampi purimanayeneva paravādaṃ pacchinditvā atthi evarūpo bhikkhūti dassanatthaṃ vuttaṃ .
Kassapena vāti ettha candopamādivasena yojanaṃ katvā purimanayeneva attho veditabbo .
Tatiyaṃ .