5. Bhūmijasuttavaṇṇanā
25-26.
Pañcame bhūmijoti tassa therassa nāmaṃ .
Sesamidhāpi purimasutte vuttanayeneva veditabbaṃ .
Ayaṃ pana viseso – yasmā idaṃ sukhadukkhaṃ na kevalaṃ phassapaccayā uppajjati , kāyenapi kariyamānaṃ karīyati , vācāyapi manasāpi , attanāpi kariyamānaṃ karīyati , parenapi kariyamānaṃ karīyati , sampajānenapi kariyamānaṃ karīyati , asampajānenapi , tasmā tassa aparampi paccayavisesaṃ dassetuṃ kāye vā hānanda , satītiādimāha .
Kāyasañcetanāhetūti kāyadvāre uppannacetanāhetu .
Vacīsañcetanāmanosañcetanāsupi
P2.58 eseva nayo .Ettha ca kāyadvāre kāmāvacarakusalākusalavasena
M2.54 vīsati cetanā labbhanti , tathā vacīdvāre .Manodvāre navahi rūpārūpacetanāhi saddhiṃ ekūnatiṃsāti tīsu dvāresu ekūnasattati cetanā honti , tappaccayaṃ vipākasukhadukkhaṃ dassitaṃ .
Avijjāpaccayā cāti idaṃ tāpi cetanā avijjāpaccayā hontīti dassanatthaṃ vuttaṃ .
Yasmā pana taṃ yathāvuttacetanābhedaṃ kāyasaṅkhārañceva vacīsaṅkhārañca manosaṅkhārañca parehi anussāhito sāmaṃ asaṅkhārikacittena karoti , parehi kāriyamāno sasaṅkhārikacittenāpi karoti ,‘‘ idaṃ nāma kammaṃ karoti , tassa evarūpo nāma vipāko bhavissatī ’’ ti , evaṃ kammañca vipākañca jānantopi karoti , mātāpitūsu cetiyavandanādīni karontesu anukarontā dārakā viya kevalaṃ kammameva jānanto ‘‘ imassa pana kammassa ayaṃ vipāko ’’ ti vipākaṃ ajānantopi karoti , tasmā taṃ dassetuṃ sāmaṃ vā taṃ , ānanda , kāyasaṅkhāraṃ abhisaṅkharotītiādi vuttaṃ .
Imesu , ānanda , dhammesūti ye ime ‘‘ sāmaṃ vā taṃ , ānanda , kāyasaṅkhāran ’’ tiādīsu catūsu
V2.52 ṭhānesu vuttā chasattati dvesatā cetanādhammā , imesu dhammesu avijjā upanissayakoṭiyā anupatitā .Sabbepi hi te ‘‘ avijjāpaccayā saṅkhārā ’’ ti ettheva saṅgahaṃ gacchanti .
Idāni vivaṭṭaṃ dassento avijjāya tvevātiādimāha .
So kāyo na hotīti yasmiṃ kāye sati kāyasañcetanāpaccayaṃ ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ uppajjati , so kāyo na hoti .
Vācāmanesupi eseva nayo .
Apica kāyoti cetanākāyo , vācāpi cetanāvācā , manopi kammamanoyeva .
Dvārakāyo vā kāyo .
Vācāmanesupi eseva nayo .
Khīṇāsavo cetiyaṃ vandati , dhammaṃ bhaṇati , kammaṭṭhānaṃ manasi karoti , kathamassa kāyādayo na hontīti ?
Avipākattā .
Khīṇāsavena hi kataṃ kammaṃ neva kusalaṃ hoti nākusalaṃ .
Avipākaṃ hutvā kiriyāmatte tiṭṭhati , tenassa te kāyādayo na hontīti vuttaṃ .
Khettaṃ taṃ na hotītiādīsupi viruhanaṭṭhena taṃ khettaṃ na hoti , patiṭṭhānaṭṭhena vatthu na hoti , paccayaṭṭhena āyatanaṃ
P2.59 na hoti , kāraṇaṭṭhena adhikaraṇaṃ na hoti .Sañcetanāmūlakañhi ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ
M2.55 uppajjeyya , sā sañcetanā etesaṃ viruhanādīnaṃ atthānaṃ abhāvena tassa sukhadukkhassa neva khettaṃ , na vatthu na āyatanaṃ , na adhikaraṇaṃ hotīti .Imasmiṃ sutte vedanādīsu sukhadukkhameva kathitaṃ , tañca kho vipākamevāti .
Pañcamaṃ .
Chaṭṭhaṃ upavāṇasuttaṃ uttānameva .
Ettha pana vaṭṭadukkhameva kathitanti .
Chaṭṭhaṃ .