11. Kalahavivādasuttavaṇṇanā
869. Kuto
V2.243M2.266P2.551 pahūtā kalahā vivādāti kalahavivādasuttaṃ .Kā uppatti ?
Idampi tasmiṃyeva mahāsamaye ‘‘ kuto nu , kho , kalahādayo aṭṭha dhammā pavattantī ’’ ti uppannacittānaṃ ekaccānaṃ devatānaṃ te dhamme āvikātuṃ purimanayeneva nimmitabuddhena attānaṃ pucchāpetvā vuttaṃ tattha pucchāvissajjanakkamena ṭhitattā sabbagāthā pākaṭasambandhāyeva .
Anuttānapadavaṇṇanā panetāsaṃ evaṃ veditabbā – kutopahūtā kalahā vivādāti kalaho ca tassa pubbabhāgo vivādo cāti ime kuto jātā .
Paridevasokā sahamaccharā cāti paridevasokā ca maccharā ca kutopahūtā .
Mānātimānā sahapesuṇā cāti mānā ca atimānā ca pesuṇā ca kutopahūtā .
Teti te sabbepi aṭṭha kilesadhammā .
Tadiṅgha brūhīti taṃ mayā pucchitamatthaṃ brūhi yācāmi taṃ ahanti .
Yācanattho hi iṅghāti nipāto .
870. Piyappahūtāti piyavatthuto jātā .
Yutti panettha niddese ( mahāni .98) vuttā eva .
Maccherayuttā kalahā vivādāti iminā kalahavivādādīnaṃ na kevalaṃ piyavatthumeva , macchariyampi paccayaṃ dasseti .
Kalahavivādasīsena cettha sabbepi te dhammā vuttāti veditabbā .
Yathā ca etesaṃ macchariyaṃ , tathā pesuṇānañca vivādaṃ .
Tenāha –
‘‘ vivādajātesu ca pesuṇānī ’’ ti .
871. Piyāsu lokasmiṃ kutonidānā ye cāpi lobhā vicaranti loketi ‘‘ piyā pahūtā kalahā ’’ ti ye ettha vuttā .
Te piyā lokasmiṃ kutonidānā , na kevalañca piyā , ye cāpi khattiyādayo lobhā vicaranti lobhahetukā lobhenābhibhūtā vicaranti , tesaṃ so lobho ca kutonidānoti dve atthe ekāya pucchāya pucchati .
Āsā ca niṭṭhā cāti āsā ca tassā āsāya samiddhi ca .
Ye samparāyāya narassa hontīti ye narassa samparāyāya honti , parāyanā hontīti vuttaṃ hoti .
Ekā evāyampi pucchā .
872. Chandānidānānīti
M2.267 kāmacchandādichandanidānāni .Ye cāpi lobhā vicarantīti ye cāpi
V2.244 khattiyādayo lobhā vicaranti tesaṃ lobhopi chandanidānoti dvepi atthe ekato vissajjeti .Itonidānāti chandanidānā evāti vuttaṃ hoti .
‘‘ Kutonidānā kutonidānā ’’ ti ( su . ni .273) etesu ca saddasiddhi sūcilomasutte vuttanayeneva
P2.552 veditabbā . 873. Vinicchayāti taṇhādiṭṭhivinicchayā .
Ye vāpi dhammā samaṇena vuttāti ye ca aññepi kodhādīhi sampayuttā , tathārūpā vā akusalā dhammā buddhasamaṇena vuttā , te kutopahūtāti .
874. Tamūpanissāya pahoti chandoti taṃ sukhadukkhavedanaṃ .
Tadubhayavatthusaṅkhātaṃ sātāsātaṃ upanissāya saṃyogaviyogapatthanāvasena chando pahoti .
Ettāvatā ‘‘ chando nu lokasmiṃ kutonidāno ’’ ti ayaṃ pañho vissajjito hoti .
Rūpesu disvā vibhavaṃ bhavañcāti rūpesu vayañca uppādañca disvā .
Vinicchayaṃ kubbati jantu loketi apāyādike loke ayaṃ jantu bhogādhigamanatthaṃ taṇhāvinicchayaṃ ‘‘ attā me uppanno ’’ tiādinā nayena diṭṭhivinicchayañca kurute .
Yutti panettha niddese ( mahāni .102) vuttā eva .
Ettāvatā ‘‘ vinicchayā cāpi kutopahūtā ’’ ti ayaṃ pañho vissajjito hoti .
875. Etepi dhammā dvayameva santeti etepi kodhādayo dhammā sātāsātadvaye sante eva pahonti uppajjanti .
Uppatti ca nesaṃ niddese ( mahāni .103) vuttāyeva .
Ettāvatā tatiyapañhopi vissajjito hoti .
Idāni yo evaṃ vissajjitesu etesu pañhesu kathaṃkathī bhaveyya , tassa kathaṃkathāpahānūpāyaṃ dassento āha –
‘‘ kathaṃkathī ñāṇapathāya sikkhe ’’ ti , ñāṇadassanañāṇādhigamanatthaṃ tisso sikkhā sikkheyyāti vuttaṃ hoti .
Kiṃ kāraṇaṃ ?
Ñatvā pavuttā samaṇena dhammā .
Buddhasamaṇena hi ñatvāva dhammā vuttā , natthi tassa dhammesu aññāṇaṃ .
Attano pana ñāṇābhāvena te ajānanto na jāneyya , na desanā dosena , tasmā kathaṃkathī ñāṇapathāya sikkhe , ñatvā pavuttā samaṇena dhammāti .
876-7.
Sātaṃ
M2.268 asātañca kutonidānāti ettha sātaṃ asātanti sukhadukkhavedanā eva adhippetā .Na bhavanti heteti na bhavanti ete .
Vibhavaṃ bhavañcāpi yametamatthaṃ etaṃ me pabrūhi yatonidānan ti sātāsātānaṃ vibhavaṃ bhavañca etampi yaṃ atthaṃ .
Liṅgabyattayo ettha kato .
Idaṃ pana vuttaṃ hoti – sātāsātānaṃ vibhavo bhavo cāti yo esa attho , evaṃ me pabrūhi yatonidānanti .
V2.245 Ettha ca sātāsātānaṃ vibhavabhavavatthukā vibhavabhavadiṭṭhiyo eva vibhavabhavātiP2.553 atthato veditabbā .Tathā hi imassa pañhassa vissajjanapakkhe ‘‘ bhavadiṭṭhipi phassanidānā , vibhavadiṭṭhipi phassanidānā ’’ ti niddese ( mahāni .105) vuttaṃ .
Itonidānan ti phassanidānaṃ .
878. Kismiṃ vibhūte na phusanti phassāti kismiṃ vītivatte cakkhusamphassādayo pañca phassā na phusanti .
879. Nāmañca rūpañca paṭiccāti sampayuttakanāmaṃ vatthārammaṇarūpañca paṭicca .
Rūpe vibhūte na phusanti phassāti rūpe vītivatte pañca phassā na phusanti .
880. Kathaṃ sametassāti kathaṃ paṭipannassa .
Vibhoti rūpan ti rūpa vibhavati , na bhaveyya vā .
Sukhaṃ dukhañcāti iṭṭhāniṭṭhaṃ rūpameva pucchati .
881. Na saññasaññīti yathā sametassa vibhoti rūpaṃ , so pakatisaññāya saññīpi na hoti .
Na visaññasaññīti visaññāyapi virūpāya saññāya saññī na hoti ummattako vā khittacitto vā .
Nopi asaññīti saññāvirahitopi na hoti nirodhasamāpanno vā asaññasatto vā .
Na vibhūtasaññīti ‘‘ sabbaso rūpasaññānan ’’ tiādinā ( dha sa .265; vibha .602) nayena samatikkantasaññīpi na hoti arūpajjhānalābhī .
Evaṃ sametassa vibhoti rūpan ti etasmiṃ saññasaññitādibhāve aṭṭhatvā yadetaṃ vuttaṃ ‘‘ so evaṃ samāhite citte … pe … ākāsānañcāyatanasamāpattipaṭilābhatthāya cittaṃ abhinīharatī ’’ ti .
Evaṃ sametassa arūpamaggasamaṅgino vibhoti rūpaṃ .
Saññānidānā hi papañcasaṅkhāti evaṃ paṭipannassāpi yā saññā , tannidānā taṇhādiṭṭhipapañcā appahīnā eva hontīti dasseti .
882-3.
Ettāvataggaṃ
M2.269 nu vadanti , heke yakkhassa suddhiṃ idha paṇḍitāse .Udāhu aññampi vadanti ettoti ettāvatā nu idha paṇḍitā samaṇabrāhmaṇā aggaṃ suddhiṃ sattassa vadanti , udāhu aññampi etto arūpasamāpattito adhikaṃ vadantīti pucchati .
Ettāvataggampi vadanti heketi eke sassatavādā samaṇabrāhmaṇā paṇḍitamānino ettāvatāpi aggaṃ suddhiṃ vadanti .
Tesaṃ paneke samayaṃ vadantīti tesaṃyeva eke ucchedavādā samayaṃ ucchedaṃ vadanti .
Anupādisese kusalā vadānāti anupādisese kusalavādā samānā .
884. Ete
V2.246 ca ñatvā upanissitāti ete ca diṭṭhigatikeP2.554 sassatucchedadiṭṭhiyo nissitāti ñatvā .Ñatvā munī nissaye so vimaṃsīti nissaye ca ñatvā so vīmaṃsī paṇḍito buddhamuni .
Ñatvā vimuttoti dukkhāniccādito dhamme ñatvā vimutto .
Bhavābhavāya na sametīti punappunaṃ upapattiyā na samāgacchatīti arahattanikūṭena desanaṃ niṭṭhāpesi .
Desanāpariyosāne purābhedasutte vuttasadisoyevābhisamayo ahosīti .
Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya
Suttanipāta-aṭṭhakathāya kalahavivādasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .