3. Duṭṭhaṭṭhakasuttavaṇṇanā
787. Vadanti
V2.214M2.235 ve duṭṭhamanāpīti duṭṭhaṭṭhakasuttaṃ .Kā uppatti ?
Ādigāthāya tāva uppatti – munisuttanayena bhagavato bhikkhusaṅghassa ca uppannalābhasakkāraṃ asahamānā titthiyā sundariṃ paribbājikaṃ uyyojesuṃ .
Sā kira janapadakalyāṇī setavatthaparibbājikāva ahosi .
Sā sunhātā sunivatthā mālāgandhavilepanavibhūsitā bhagavato dhammaṃ sutvā sāvatthivāsīnaṃ jetavanato nikkhamanavelāya sāvatthito nikkhamitvā jetavanābhimukhī gacchati .
Manussehi ca ‘‘ kuhiṃ gacchasī ’’ ti pucchitā ‘‘ samaṇaṃ gotamaṃ sāvake cassa ramayituṃ gacchāmī ’’ ti vatvā jetavanadvārakoṭṭhake vicaritvā jetavanadvārakoṭṭhake pidahite nagaraṃ pavisitvā pabhāte puna jetavanaṃ gantvā gandhakuṭisamīpe pupphāni vicinantī viya carati
P2.519 .Buddhupaṭṭhānaṃ āgatehi ca manussehi ‘‘ kimatthaṃ āgatāsī ’’ ti pucchitā yaṃkiñcideva bhaṇati .
Evaṃ aḍḍhamāsamatte vītikkante titthiyā taṃ jīvitā voropetvā parikhātaṭe nikkhipitvā pabhāte ‘‘ sundariṃ na passāmā ’’ ti kolāhalaṃ katvā rañño ca ārocetvā tena anuññātā jetavanaṃ pavisitvā vicinantā viya taṃ nikkhittaṭṭhānā uddharitvā mañcakaṃ āropetvā nagaraṃ abhiharitvā upakkosaṃ akaṃsu .
Sabbaṃ pāḷiyaṃ ( udā .38) āgatanayeneva veditabbaṃ .
Bhagavā taṃ divasaṃ paccūsasamaye buddhacakkhunā lokaṃ volokento ‘‘ titthiyā ajja ayasaṃ uppādessantī ’’ ti ñatvā ‘‘ tesaṃ saddahitvā mādise cittaṃ pakopetvā mahājano apāyābhimukho mā ahosī ’’ ti gandhakuṭidvāraṃ pidahitvā antogandhakuṭiyaṃyeva acchi , na nagaraṃ piṇḍāya pāvisi .
Bhikkhū pana dvāraṃ pidahitaṃ disvā pubbasadisameva pavisiṃsu .
Manussā bhikkhū disvā nānappakārehi akkosiṃsu .
Atha āyasmā ānando bhagavato taṃ pavattiṃ ārocetvā ‘‘ titthiyehi , bhante , mahāayaso uppādito , na sakkā idha vasituṃ , vipulo jambudīpo , aññattha gacchāmā ’’ ti āha .
Tatthapi ayase uṭṭhite kuhiṃ gamissasi ānandāti ?
‘‘ Aññaṃ nagaraṃ bhagavā ’’ ti .
Atha bhagavā ‘‘ āgamehi , ānanda , sattāhamevāyaṃ saddo bhavissati , sattāhaccayena yehi ayaso
M2.236 kato , tesaṃyeva upari patissatī ’’ ti vatvā ānandattherassa dhammadesanatthaṃ ‘‘ vadanti ve ’’ ti imaṃ gāthamabhāsi .Tattha
V2.215 vadantīti bhagavantaṃ bhikkhusaṅghañca upavadanti .Duṭṭhamanāpi eke athopi ve saccamanāti ekacce duṭṭhacittā , ekacce tathasaññinopi hutvā , titthiyā duṭṭhacittā , ye tesaṃ vacanaṃ sutvā saddahiṃsu , te saccamanāti adhippāyo .
Vādañca jātan ti etaṃ akkosavādaṃ
P2.520 uppannaṃ .Muni no upetīti akārakatāya ca akuppanatāya ca buddhamuni na upeti .
Tasmā munī natthi khilo kuhiñcīti tena kāraṇena ayaṃ muni rāgādikhilehi natthi khilo kuhiñcīti veditabbo .
788. Imañca gāthaṃ vatvā bhagavā ānandattheraṃ pucchi ,‘‘ evaṃ khuṃsetvā vambhetvā vuccamānā bhikkhū , ānanda , kiṃ vadantī ’’ ti .
Na kiñci bhagavāti .
‘‘ Na , ānanda ,‘ ahaṃ sīlavā ’ ti sabbattha tuṇhī bhavitabbaṃ , loke hi nābhāsamānaṃ jānanti missaṃ bālehi paṇḍitan ’’ ti vatvā ,‘‘ bhikkhū , ānanda , te manusse evaṃ paṭicodentū ’’ ti dhammadesanatthāya ‘‘ abhūtavādī nirayaṃ upetī ’’ ti imaṃ gāthamabhāsi .
Thero taṃ uggahetvā bhikkhū āha –
‘‘ manussā tumhehi imāya gāthāya paṭicodetabbā ’’ ti .
Bhikkhū tathā akaṃsu .
Paṇḍitamanussā tuṇhī ahesuṃ .
Rājāpi rājapurise sabbato pesetvā yesaṃ dhuttānaṃ lañjaṃ datvā titthiyā taṃ mārāpesuṃ , te gahetvā niggayha taṃ pavattiṃ ñatvā titthiye paribhāsi .
Manussāpi titthiye disvā leḍḍunā paharanti , paṃsunā okiranti ‘‘ bhagavato ayasaṃ uppādesun ’’ ti .
Ānandatthero taṃ disvā bhagavato ārocesi , bhagavā therassa imaṃ gāthamabhāsi ‘‘ sakañhi diṭṭhiṃ … pe … vadeyyā ’’ ti .
Tassattho – yāyaṃ diṭṭhi titthiyajanassa ‘‘ sundariṃ māretvā samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ avaṇṇaṃ pakāsetvā etenupāyena laddhaṃ sakkāraṃ sādiyissāmā ’’ ti , so taṃ diṭṭhiṃ kathaṃ atikkameyya , atha kho so ayaso tameva titthiyajanaṃ paccāgato taṃ diṭṭhiṃ accetuṃ asakkontaṃ .
Yo vā sassatādivādī , sopi sakaṃ diṭṭhiṃ kathaṃ accayeyya tena diṭṭhicchandena anunīto tāya ca diṭṭhiruciyā niviṭṭho , apica kho pana sayaṃ samattāni
M2.237 pakubbamāno attanāva paripuṇṇāni tāni diṭṭhigatāni karonto yathā jāneyya , tatheva vadeyyāti . 789. Atha rājā sattāhaccayena taṃ kuṇapaṃ chaḍḍāpetvā sāyanhasamayaṃ
P2.521 vihāraṃ gantvā bhagavantaṃ abhivādetvā āha –‘‘ nanu , bhante , īdise ayase uppanne mayhampi ārocetabbaṃ siyā ’’ ti .
Evaṃ vutte bhagavā ,‘‘ na , mahārāja ,‘ ahaṃ sīlavā guṇasampanno ’ ti paresaṃ ārocetuṃ
V2.216 ariyānaṃ patirūpan ’’ ti vatvā tassā aṭṭhuppattiyaṃ ‘‘ yo attano sīlavatānī ’’ ti avasesagāthāyo abhāsi .Tattha sīlavatānīti pātimokkhādīni sīlāni āraññikādīni dhutaṅgavatāni ca .
Anānupuṭṭhoti apucchito .
Pāvāti vadati .
Anariyadhammaṃ kusalā tamāhu , yo ātumānaṃ sayameva pāvāti yo evaṃ attānaṃ sayameva vadati , tassa taṃ vādaṃ ‘‘ anariyadhammo eso ’’ ti kusalā evaṃ kathenti .
790. Santoti rāgādikilesavūpasamena santo , tathā abhinibbutatto .
Itihanti sīlesu akatthamānoti ‘‘ ahamasmi sīlasampanno ’’ tiādinā nayena iti sīlesu akatthamāno , sīlanimittaṃ attūpanāyikaṃ vācaṃ abhāsamānoti vuttaṃ hoti .
Tamariyadhammaṃ kusalā vadantīti tassa taṃ akatthanaṃ ‘‘ ariyadhammo eso ’’ ti buddhādayo khandhādikusalā vadanti .
Yassussadā natthi kuhiñci loketi yassa khīṇāsavassa rāgādayo satta ussadā kuhiñci loke natthi , tassa taṃ akatthanaṃ ‘‘ ariyadhammo eso ’’ ti evaṃ kusalā vadantīti sambandho .
791. Evaṃ khīṇāsavapaṭipattiṃ dassetvā idāni diṭṭhigatikānaṃ titthiyānaṃ paṭipattiṃ rañño dassento āha –
‘‘ pakappitā saṅkhatā ’’ ti .
Tattha pakappitāti parikappitā .
Saṅkhatāti paccayābhisaṅkhatā .
Yassāti yassa kassaci diṭṭhigatikassa .
Dhammāti diṭṭhiyo .
Purakkhatāti purato katā .
Santīti saṃvijjanti .
Avīvadātāti avodātā .
Yadattani passati ānisaṃsaṃ , taṃ nissito kuppapaṭiccasantin ti yassete diṭṭhidhammā purakkhatā avodātā santi , so evaṃvidho yasmā attani tassā diṭṭhiyā diṭṭhidhammikañca
M2.238P2.522 sakkārādiṃ , samparāyikañca gativisesādiṃ ānisaṃsaṃ passati , tasmā tañca ānisaṃsaṃ , tañca kuppatāya ca paṭiccasamuppannatāya ca sammutisantitāya ca kuppapaṭiccasantisaṅkhātaṃ diṭṭhiṃ nissitova hoti , so tannissitattā attānaṃ vā ukkaṃseyya pare vā vambheyya abhūtehipi guṇadosehi . 792. Evaṃ nissitena ca diṭṭhīnivesā … pe … ādiyatī ca dhamman ti .
Tattha diṭṭhīnivesāti idaṃsaccābhinivesasaṅkhātāni diṭṭhinivesanāni .
Na hi svātivattāti sukhena ativattitabbā na honti .
Dhammesu niccheyya samuggahītan ti dvāsaṭṭhidiṭṭhidhammesu taṃ taṃ samuggahitaṃ abhiniviṭṭhaṃ dhammaṃ nicchinitvā pavattattā diṭṭhinivesā na hi svātivattāti vuttaṃ hoti .
Tasmā naro tesu nivesanesu , nirassatī ādiyatī ca dhamman ti yasmā na hi svātivattā
V2.217 , tasmā naro tesuyeva diṭṭhinivesanesu ajasīlagosīlakukkurasīlapañcātapamaruppapātaukkuṭikappadhānakaṇṭakāpassayādibhedaṃ satthāradhammakkhānagaṇādibhedañca taṃ taṃ dhammaṃ nirassati ca ādiyati ca jahati ca gaṇhāti ca vanamakkaṭo viya taṃ taṃ sākhanti vuttaṃ hoti .Evaṃ nirassanto ca ādiyanto ca anavaṭṭhitacittattā asantehipi guṇadosehi attano vā parassa vā yasāyasaṃ uppādeyya .
793. Yo panāyaṃ sabbadiṭṭhigatādidosadhunanāya paññāya samannāgatattā dhono , tassa dhonassa hi … pe … anūpayo so .
Kiṃ vuttaṃ hoti ?
Dhonadhammasamannāgamā dhonassa dhutasabbapāpassa arahato katthaci loke tesu tesu bhavesu pakappitā diṭṭhi natthi , so tassā diṭṭhiyā abhāvena , yāya ca attanā kataṃ pāpakammaṃ paṭicchādentā titthiyā māyāya mānena vā etaṃ agatiṃ gacchanti , tampi māyañca mānañca pahāya dhono rāgādīnaṃ dosānaṃ kena gaccheyya , diṭṭhadhamme samparāye vā nirayādīsu gativisesesu kena saṅkhaṃ gaccheyya , anūpayo so , so hi taṇhādiṭṭhiupayānaṃ dvinnaṃ abhāvena anūpayoti .
794. Yo pana tesaṃ
P2.523 dvinnaṃ bhāvena upayo hoti , so upayo hi … pe … diṭṭhimidheva sabban ti .Tattha upayoti taṇhādiṭṭhinissito .
Dhammesu upeti vādan ti ‘‘ ratto ’’ ti vā ‘‘ duṭṭho ’’ ti vā evaṃ tesu
M2.239 tesu dhammesu upeti vādaṃ .Anūpayaṃ kena kathaṃ vadeyyāti taṇhādiṭṭhipahānena anūpayaṃ khīṇāsavaṃ kena rāgena vā dosena vā kathaṃ ‘‘ ratto ’’ ti vā ‘‘ duṭṭho ’’ ti vā vadeyya , evaṃ anupavajjo ca so kiṃ titthiyā viya katapaṭicchādako bhavissatīti adhippāyo .
Attā nirattā na hi tassa atthīti tassa hi attadiṭṭhi vā ucchedadiṭṭhi vā natthi , gahaṇaṃ muñcanaṃ vāpi attanirattasaññitaṃ natthi .
Kiṃkāraṇā natthīti ce ?
Adhosi so diṭṭhimidheva sabbaṃ , yasmā so idheva attabhāve ñāṇavātena sabbaṃ diṭṭhigataṃ adhosi , pajahi , vinodesīti arahattanikūṭena desanaṃ niṭṭhāpesi .
Taṃ sutvā rājā attamano bhagavantaṃ abhivādetvā pakkāmīti .
Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya
Suttanipāta-aṭṭhakathāya duṭṭhaṭṭhakasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .