4. Suddhaṭṭhakasuttavaṇṇanā
795. Passāmi
V2.218 suddhan ti suddhaṭṭhakasuttaṃ .Kā uppatti ?
Atīte kira kassapassa bhagavato kāle bārāṇasivāsī aññataro kuṭumbiko pañcahi sakaṭasatehi paccantajanapadaṃ agamāsi bhaṇḍaggahaṇatthaṃ .
Tattha vanacarakena saddhiṃ mittaṃ katvā tassa paṇṇākāraṃ datvā pucchi –
‘‘ kacci , te samma , candanasāraṃ diṭṭhapubban ’’ ti ?
‘‘ Āma sāmī ’’ ti ca vutte teneva saddhiṃ candanavanaṃ pavisitvā sabbasakaṭāni candanasārassa pūretvā tampi vanacarakaṃ ‘‘ yadā , samma , bārāṇasiṃ āgacchasi , tadā candanasāraṃ gahetvā āgaccheyyāsī ’’ ti vatvā bārāṇasiṃyeva agamāsi .
Athāparena samayena sopi vanacarako candanasāraṃ gahetvā tassa gharaṃ agamāsi .
So taṃ disvā sabbaṃ paṭisanthāraṃ katvā sāyanhasamaye candanasāraṃ pisāpetvā samuggaṃ pūretvā ‘‘ gaccha , samma , nhāyitvā āgacchā ’’ ti attano purisena saddhiṃ nhānatitthaṃ
P2.524 pesesi .Tena ca samayena bārāṇasiyaṃ ussavo hoti .
Atha bārāṇasivāsino pātova dānaṃ
M2.240 datvā sāyaṃ suddhavatthanivatthā mālāgandhādīni gahetvā kassapassa bhagavato mahācetiyaṃ vandituṃ gacchanti .So vanacarako te disvā ‘‘ mahājano kuhiṃ gacchatī ’’ ti pucchi .
‘‘ Vihāraṃ cetiyavandanatthāyā ’’ ti ca sutvā sayampi agamāsi .
Tattha manusse haritālamanosilādīhi nānappakārehi cetiye pūjaṃ karonte disvā kiñci citraṃ kātuṃ ajānanto taṃ candanaṃ gahetvā mahācetiye suvaṇṇiṭṭhakānaṃ .
Upari kaṃsapātimattaṃ maṇḍalaṃ akāsi .
Atha tattha sūriyuggamanavelāyaṃ sūriyarasmiyo uṭṭhahiṃsu .
So taṃ disvā pasīdi , patthanañca akāsi ‘‘ yattha yattha nibbattāmi , īdisā me rasmiyo ure uṭṭhahantū ’’ ti .
So kālaṃ katvā tāvatiṃsesu nibbatti .
Tassa ure rasmiyo uṭṭhahiṃsu , candamaṇḍalaṃ viyassa uramaṇḍalaṃ virocati ,‘‘ candābho devaputto ’’ tveva ca naṃ sañjāniṃsu .
So tāya sampattiyā chasu devalokesu anulomapaṭilomato ekaṃ buddhantaraṃ khepetvā amhākaṃ bhagavati uppanne sāvatthiyaṃ brāhmaṇamahāsālakule nibbatti , tathevassa ure candamaṇḍalasadisaṃ rasmimaṇḍalaṃ ahosi .
Nāmakaraṇadivase cassa maṅgalaṃ katvā brāhmaṇā taṃ maṇḍalaṃ disvā ‘‘ dhaññapuññalakkhaṇo ayaṃ kumāro ’’ ti vimhitā ‘‘ candābho ’’ tveva nāmaṃ akaṃsu .
Taṃ vayappattaṃ brāhmaṇā gahetvā alaṅkaritvā rattakañcukaṃ pārupāpetvā rathe āropetvā ‘‘ mahābrahmā
V2.219 ayan ’’ ti pūjetvā ‘‘ yo candābhaṃ passati , so yasadhanādīni labhati , samparāyañca saggaṃ gacchatī ’’ ti ugghosentā gāmanigamarājadhānīsu āhiṇḍanti .Gatagataṭṭhāne manussā ‘‘ esa kira bho
P2.525 candābho nāma , yo etaṃ passati , so yasadhanasaggādīni labhatī ’’ ti uparūpari āgacchanti , sakalajambudīpo cali .Brāhmaṇā tucchahatthakānaṃ āgatānaṃ na dassenti , sataṃ vā sahassaṃ vā gahetvā āgatānameva dassenti .
Evaṃ candābhaṃ gahetvā anuvicarantā brāhmaṇā kamena sāvatthiṃ anuppattā .
Tena ca samayena bhagavā pavattitavaradhammacakko anupubbena sāvatthiṃ āgantvā sāvatthiyaṃ viharati jetavane bahujanahitāya dhammaṃ desento .
Atha candābho sāvatthiṃ patvā samuddapakkhantakunnadī viya apākaṭo ahosi , candābhoti bhaṇantopi natthi .
So sāyanhasamaye mahājanakāyaṃ
M2.241 mālāgandhādīni ādāya jetavanābhimukhaṃ gacchantaṃ disvā ‘‘ kuhiṃ gacchathā ’’ ti pucchi .‘‘ Buddho loke uppanno , so bahujanahitāya dhammaṃ deseti , taṃ sotuṃ jetavanaṃ gacchāmā ’’ ti ca tesaṃ vacanaṃ sutvā sopi brāhmaṇagaṇaparivuto tattheva agamāsi .
Bhagavā ca tasmiṃ samaye dhammasabhāyaṃ varabuddhāsane nisinnova hoti .
Candābho bhagavantaṃ upasaṅkamma madhurapaṭisanthāraṃ katvā ekamantaṃ nisīdi , tāvadeva cassa so āloko antarahito .
Buddhālokassa hi samīpe asītihatthabbhantare añño āloko nābhibhoti .
So ‘‘ āloko me naṭṭho ’’ ti nisīditvāva uṭṭhāsi , uṭṭhahitvā ca gantumāraddho .
Atha naṃ aññataro puriso āha –
‘‘ kiṃ bho candābha , samaṇassa gotamassa bhīto gacchasī ’’ ti .
Nāhaṃ bhīto gacchāmi , apica me imassa tejena āloko na sampajjatīti punadeva bhagavato purato nisīditvā pādatalā paṭṭhāya yāva kesaggā rūparaṃsilakkhaṇādisampattiṃ disvā ‘‘ mahesakkho samaṇo gotamo , mama ure appamattako āloko uṭṭhito , tāvatakenapi maṃ gahetvā brāhmaṇā sakalajambudīpaṃ vicaranti .
Evaṃ varalakkhaṇasampattisamannāgatassa samaṇassa gotamassa neva māno uppanno , addhā ayaṃ anomaguṇasamannāgato bhavissati satthā devamanussānan ’’ ti ativiya pasannacitto bhagavantaṃ vanditvā
P2.526 pabbajjaṃ yāci .Bhagavā aññataraṃ theraṃ āṇāpesi –
‘‘ pabbājehi nan ’’ ti .
So taṃ pabbājetvā tacapañcakakammaṭṭhānaṃ ācikkhi .
So vipassanaṃ ārabhitvā na cireneva arahattaṃ patvā ‘‘ candābhatthero ’’ ti vissuto ahosi .
Taṃ ārabbha bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘ kiṃ nu kho , āvuso , ye candābhaṃ addasaṃsu .
Te yasaṃ vā dhanaṃ vā labhiṃsu , saggaṃ vā gacchiṃsu , visuddhiṃ vā pāpuṇiṃsu tena cakkhudvārikarūpadassanenā ’’ ti .
Bhagavā tassaṃ aṭṭhuppattiyaṃ imaṃ suttamabhāsi .
Tattha
V2.220 paṭhamagāthāya tāvattho – na , bhikkhave , evarūpena dassanena suddhi hoti .Apica kho kilesamalinattā asuddhaṃ , kilesarogānaṃ avigamā sarogameva candābhaṃ brāhmaṇaṃ aññaṃ vā evarūpaṃ disvā diṭṭhigatiko bālo abhijānāti ‘‘ passāmi suddhaṃ paramaṃ arogaṃ , tena ca diṭṭhisaṅkhātena dassanena saṃsuddhi narassa hotī ’’ ti , so evaṃ abhijānanto taṃ dassanaṃ ‘‘ paraman ’’ ti ñatvā tasmiṃ dassane suddhānupassī samāno
M2.242 taṃ dassanaṃ ‘‘ maggañāṇan ’’ ti pacceti .Taṃ pana maggañāṇaṃ na hoti .
Tenāha –
‘‘ diṭṭhena ce suddhī ’’ ti dutiyagāthaṃ .
796. Tassattho – tena rūpadassanasaṅkhātena diṭṭhena yadi kilesa suddhi narassa hoti .
Tena vā ñāṇena so yadi jātiādi dukkhaṃ pajahāti .
Evaṃ sante ariyamaggato aññena asuddhimaggeneva so sujjhati , rāgādīhi upadhīhi saupadhiko eva samāno sujjhatīti āpannaṃ hoti , na ca evaṃvidho sujjhati .
Tasmā diṭṭhī hi naṃ pāva tathā vadānaṃ , sā naṃ diṭṭhiyeva ‘‘ micchādiṭṭhiko ayan ’’ ti katheti diṭṭhianurūpaṃ ‘‘ sassato loko ’’ tiādinā nayena tathā tathā vadanti .
797. Na brāhmaṇoti tatiyagāthā .
Tassattho – yo pana bāhitapāpattā brāhmaṇo hoti , so maggena adhigatāsavakkhayo khīṇāsavabrāhmaṇo ariyamaggañāṇato aññena abhimaṅgalasammatarūpasaṅkhāte
P2.527 diṭṭhe tathāvidhasaddasaṅkhāte sute avītikkamasaṅkhāte sīle hatthivatādibhede vate pathaviādibhede mute ca uppannena micchāñāṇena suddhiṃ na āha .Sesamassa brāhmaṇassa vaṇṇabhaṇanatthaṃ vuttaṃ .
So hi tedhātuka puññe sabbasmiñca pāpe anūpalitto , tassa pahīnattā attadiṭṭhiyā yassa kassaci vā gahaṇassa pahīnattā attañjaho , puññābhisaṅkhārādīnaṃ akaraṇato nayidha pakubbamānoti vuccati .
Tasmā naṃ evaṃ pasaṃsanto āha .
Sabbasseva cassa purimapādena sambandho veditabbo – puññe ca pāpe ca anūpalitto , attañjaho nayidha pakubbamāno , na brāhmaṇo aññato suddhimāhāti .
798. Evaṃ na brāhmaṇo aññato suddhimāhāti vatvā idāni ye diṭṭhigatikā aññato suddhiṃ bruvanti , tesaṃ tassā diṭṭhiyā anibbāhakabhāvaṃ dassento ‘‘ purimaṃ pahāyā ’’ ti gāthamāha .
Tassattho – te hi aññato suddhivādā samānāpi yassā diṭṭhiyā appahīnattā gahaṇamuñcanaṃ hoti .
Tāya purimaṃ satthārādiṃ pahāya aparaṃ nissitā ejā saṅkhātāya taṇhāya anugatā abhibhūtā rāgādibhedaṃ na taranti saṅgaṃ , tañca atarantā taṃ taṃ dhammaṃ uggaṇhanti ca nirassajanti ca makkaṭova sākhan ti .
799. Pañcamagāthāya
V2.221M2.243 sambandho – yo ca so ‘‘ diṭṭhī hi naṃ pāva tathā vadānan ’’ ti vutto , so sayaṃ samādāyāti .Tattha sayan ti sāmaṃ .
Samādāyāti gahetvā .
Vatānīti hatthivatādīni .
Uccāvacan ti aparāparaṃ hīnapaṇītaṃ vā satthārato satthārādiṃ .
Saññasattoti kāmasaññādīsu laggo .
Vidvā ca vedehi samecca dhamman ti paramatthavidvā ca arahā catūhi maggañāṇavedehi catusaccadhammaṃ abhisameccāti .
Sesaṃ pākaṭameva .
800. Sa sabbadhammesu visenibhūto , yaṃ
P2.528 kiñci diṭṭhaṃva sutaṃ mutaṃ vāti so bhūripañño khīṇāsavo yaṃ kiñci diṭṭhaṃ vā sutaṃ vā mutaṃ vā tesu sabbadhammesu mārasenaṃ vināsetvā ṭhitabhāvena visenibhūto .Tamevadassin ti taṃ evaṃ visuddhadassiṃ .
Vivaṭaṃ carantan ti taṇhacchadanādivigamena vivaṭaṃ hutvā carantaṃ .
Kenīdha lokasmiṃ vikappayeyyāti kena idha loke taṇhākappena vā diṭṭhikappena vā koci vikappeyya , tesaṃ vā pahīnattā rāgādinā pubbe vuttenāti .
801. Na kappayantīti gāthāya sambandho attho ca – kiñca bhiyyo ?
Te hi tādisā santo dvinnaṃ kappānaṃ purekkhārānañca kenaci na kappayanti na purekkharonti , paramatthaaccantasuddhiadhigatattā anaccantasuddhiṃyeva akiriyasassatadiṭṭhiṃ accanta suddhīti na te vadanti .
Ādānaganthaṃ gathitaṃ visajjāti catubbidhampi rūpādīnaṃ ādāyakattā ādānaganthaṃ attano cittasantāne gathitaṃ baddhaṃ ariyamaggasatthena visajja chinditvā .
Sesaṃ pākaṭameva .
802. Sīmātigoti gāthā ekapuggalādhiṭṭhānāya desanāya vuttā .
Pubbasadiso eva panassā sambandho , so evaṃ atthavaṇṇanāya saddhiṃ veditabbo – kiñca bhiyyo so īdiso bhūripañño catunnaṃ kilesasīmānaṃ atītattā sīmātigo bāhitapāpattā ca brāhmaṇo , itthambhūtassa ca tassa natthi paracittapubbenivāsañāṇehi ñatvā vā maṃsacakkhudibbacakkhūhi disvā vā kiñci samuggahītaṃ , abhiniviṭṭhanti vuttaṃ hoti .
So ca kāmarāgābhāvato na rāgarāgī , rūpārūparāgābhāvato na virāgaratto
M2.244 .Yato evaṃvidhassa ‘‘ idaṃ paran ’’ ti kiñci idha uggahitaṃ natthīti arahattanikūṭena desanaṃ niṭṭhāpesi .
Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya
Suttanipāta-aṭṭhakathāya suddhaṭṭhakasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .