12. Nigrodhakappasutta- ( vaṅgīsasutta ) -vaṇṇanā

EvaṃV2.71 me sutan ti nigrodhakappasuttaṃ ,‘‘ vaṅgīsasuttan ’’ tipi vuccati .

Kā uppatti ?

Ayameva yāssa nidāne vuttā .

Tattha evaṃ metiādīni vuttatthāneva , yatoM2.78 tāni aññāni ca tathāvidhāni chaḍḍetvā avuttanayameva vaṇṇayissāma .

Aggāḷave cetiyeti āḷaviyaṃ aggacetiye .

Anuppanne hi bhagavati aggāḷavagotamakādīni anekāni cetiyāni ahesuṃ yakkhanāgādīnaṃ bhavanāni .

Tāni uppanne bhagavati manussā vināsetvā vihāre akaṃsu , teneva ca nāmena vohariṃsu .

TatoP1.345 aggāḷavacetiyasaṅkhāte vihāre viharatīti vuttaṃ hoti .

Āyasmato vaṅgīsassāti ettha āyasmāti piyavacanaṃ , vaṅgīsoti tassa therassa nāmaṃ .

So jātito pabhuti evaṃ veditabbo – so kira paribbājakassa putto paribbājikāya kucchimhi jāto aññataraṃ vijjaṃ jānāti , yassānubhāvena chavasīsaṃ ākoṭetvā sattānaṃ gatiṃ jānāti .

Manussāpi sudaṃ attano ñātīnaṃ kālakatānaṃ susānato sīsāni ānetvā taṃ tesaṃ gatiṃ pucchanti .

So ‘‘ asukaniraye nibbatto , asukamanussaloke ’’ ti vadati .

Te tena vimhitā tassa bahuṃ dhanaṃ denti .

Evaṃ so sakalajambudīpe pākaṭo ahosi .

So satasahassakappaṃ pūritapāramī abhinīhārasampanno pañcahi purisasahassehi parivuto gāmanigamajanapadarājadhānīsu vicaranto sāvatthiṃ anuppatto .

Tena ca samayena bhagavā sāvatthiyaṃ viharati , sāvatthivāsino purebhattaṃ dānaṃ datvā pacchābhattaṃ sunivatthā supārutā pupphagandhādīni gahetvā dhammassavanatthāya jetavanaṃ gacchanti .

So te disvā ‘‘ mahājanakāyo kuhiṃ gacchatī ’’ ti pucchi .

Athassa te ācikkhiṃsu –

‘‘ buddho loke uppanno , so bahujanahitāya dhammaṃ deseti , tattha gacchāmā ’’ ti .

Sopi tehi saddhiṃ saparivāro gantvā bhagavatā saddhiṃ sammoditvā ekamantaṃ nisīdi .

Atha naṃ bhagavā āmantesi –

‘‘ kiṃ , vaṅgīsa , jānāsi kira tādisaṃ vijjaṃ , yāya sattānaṃ chavasīsāni ākoṭetvā gatiṃ pavedesī ’’ ti ?

‘‘ Evaṃ , bho gotama , jānāmī ’’ ti .

Bhagavā niraye nibbattassa sīsaṃ āharāpetvā dassesi , so nakhena ākoṭetvā ‘‘ niraye nibbattassa sīsaṃ bho gotamā ’’ ti āha .

Evaṃ sabbagatinibbattānaṃ sīsāni dassesi , sopi tatheva ñatvā ārocesi .

Athassa bhagavā khīṇāsavasīsaṃ dassesi , so punappunaṃ ākoṭetvāV2.72 na aññāsi .

Tato bhagavā ‘‘ avisayoM2.79 te ettha vaṅgīsa , mamevesoP1.346 visayo , khīṇāsavasīsan ’’ ti vatvā imaṃ gāthamabhāsi –

‘‘ Gatī migānaṃ pavanaṃ , ākāso pakkhinaṃ gati ;

Vibhavo gati dhammānaṃ , nibbānaṃ arahato gatī ’’ ti .( pari .339);

Vaṅgīso gāthaṃ sutvā ‘‘ imaṃ me , bho gotama , vijjaṃ dehī ’’ ti āha .

Bhagavā ‘‘ nāyaṃ vijjā apabbajitānaṃ sampajjatī ’’ ti āha .

So ‘‘ pabbājetvā vā maṃ , bho gotama , yaṃ vā icchasi , taṃ katvā imaṃ vijjaṃ dehī ’’ ti āha .

Tadā ca bhagavato nigrodhakappatthero samīpe hoti , taṃ bhagavā āṇāpesi –

‘‘ tena hi , nigrodhakappa , imaṃ pabbājehī ’’ ti .

So taṃ pabbājetvā tacapañcakakammaṭṭhānaṃ ācikkhi .

Vaṅgīso anupubbena paṭisambhidāppatto arahā ahosi .

Etadagge ca bhagavatā niddiṭṭho ‘‘ etadaggaṃ , bhikkhave , mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ paṭibhānavantānaṃ yadidaṃ vaṅgīso ’’ ti ( a . ni .1.212).

Evaṃ samudāgatassa āyasmato vaṅgīsassa upajjhāyo vajjāvajjādiupanijjhāyanena evaṃ laddhavohāro nigrodhakappo nāma thero .

Kappoti tassa therassa nāmaṃ , nigrodhamūle pana arahattaṃ adhigatattā ‘‘ nigrodhakappo ’’ ti bhagavatā vutto .

Tato naṃ bhikkhūpi evaṃ voharanti .

Sāsane thirabhāvaṃ pattoti thero .

Aggāḷave cetiye aciraparinibbuto hotīti tasmiṃ cetiye aciraparinibbuto hoti .

Rahogatassa paṭisallīnassāti gaṇamhā vūpakaṭṭhattā rahogatassa kāyena , paṭisallīnassa cittena tehi tehi visayehi paṭinivattitvā sallīnassa .

Evaṃ cetaso parivitakko udapādīti iminā ākārena vitakko uppajji .

Kasmā pana udapādīti .

Asammukhattā diṭṭhāsevanattā ca .

Ayañhi tassa parinibbānakāle na sammukhā ahosi , diṭṭhapubbañcānena assa hatthakukkuccādipubbāsevanaṃ , tādisañca akhīṇāsavānampi hoti khīṇāsavānampi pubbaparicayena .

Tathā hi piṇḍolabhāradvājo pacchābhattaṃ divāvihāratthāya udenassa uyyānameva gacchatiP1.347 pubbe rājā hutvā tattha paricāresīti iminā pubbaparicayena , gavampatitthero tāvatiṃsabhavane suññaṃ devavimānaṃ gacchati devaputto hutvā tattha paricāresīti iminā pubbaparicayena .

Pilindavaccho bhikkhū vasalavādena samudācarati abbokiṇṇāni pañca jātisatāniM2.80 brāhmaṇo hutvā tathā abhāsīti iminā pubbaparicayena .

Tasmā asammukhattā diṭṭhāsevanattā cassa evaṃ cetasoV2.73 parivitakko udapādi ‘‘ parinibbuto nu kho me upajjhāyo , udāhu no parinibbuto ’’ ti .

Tato paraṃ uttānatthameva .

Ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvāti ettha pana puna saṇṭhāpanena evaṃ vuttaṃ .

Ekaṃsanti ca vāmaṃsaṃ pārupitvā ṭhitassetaṃ adhivacanaṃ .

Yato yathā vāmaṃsaṃ pārupitvā ṭhitaṃ hoti , tathā cīvaraṃ katvāti evamassattho veditabbo .

Sesaṃ pākaṭameva .

346. Anomapaññan ti omaṃ vuccati parittaṃ lāmakaṃ , na omapaññaṃ , anomapaññaṃ , mahāpaññanti attho .

Diṭṭheva dhammeti paccakkhameva , imasmiṃyeva attabhāveti vā attho .

Vicikicchānan ti evarūpānaṃ parivitakkānaṃ .

Ñātoti pākaṭo .

Yasassīti lābhaparivārasampanno abhinibbutattoti guttacitto apariḍayhamānacitto vā .

347. Tayā katan ti nigrodhamūle nisinnattā ‘‘ nigrodhakappo ’’ ti vadatā tayā katanti yathā attanā upalakkheti , tathā bhaṇati .

Bhagavā pana na nisinnattā eva taṃ tathā ālapi , apica kho tattha arahattaṃ pattattā .

Brāhmaṇassāti jātiṃ sandhāya bhaṇati .

So kira brāhmaṇamahāsālakulā pabbajito .

Namassaṃ acarīti namassamāno vihāsi .

Mutyapekkhoti nibbānasaṅkhātaṃ vimuttiṃ apekkhamāno , nibbānaṃ patthentoti vuttaṃ hoti .

Daḷhadhammadassīti bhagavantaṃ ālapati .

Daḷhadhammo hi nibbānaṃ abhijjanaṭṭhena , tañca bhagavā dasseti .

Tasmā taṃ ‘‘ daḷhadhammadassī ’’ ti āha .

348. Sakyā tipi bhagavantameva kulanāmena ālapati .

Mayampi sabbeti niravasesaparisaṃ saṅgaṇhitvā attānaṃ dassento bhaṇati .

Samantacakkhū tipi bhagavantameva sabbaññutaññāṇena ālapati .

Samavaṭṭhitāti sammā avaṭṭhitā ābhogaṃ katvā ṭhitā .

Noti amhākaṃ .

SavanāyātiP1.348 imassa pañhassa veyyākaraṇassavanatthāya .

Sotāti sotindriyāni .

Tuvaṃ no satthā tvamanuttarosīti thutivacanamattamevetaṃ .

349. ChindevaM2.81 no vicikicchan ti akusalavicikicchāya nibbicikiccho so , vicikicchāpatirūpakaṃ pana taṃ parivitakkaṃ sandhāyevamāha .

Brūhi metan ti brūhi me etaṃ , yaṃ mayā yācitosi ‘‘ taṃ sāvakaṃ sakya , mayampi sabbe aññātumicchāmā ’’ ti , brūvanto ca taṃ brāhmaṇaṃ parinibbutaṃ vedaya bhūripañña majjheva no bhāsa , parinibbutaṃ ñatvā mahāpaññaṃ bhagavā majjheva amhākaṃ sabbesaṃ bhāsa , yathā sabbeva mayaṃ jāneyyāma .

Sakkova devāna sahassanettoti idaṃ pana thutivacanameva .

Apicassa ayaṃ adhippāyo – yathā sakko sahassanetto devānaṃ majjheV2.74 tehi sakkaccaṃ sampaṭicchitavacano bhāsati , evaṃ amhākaṃ majjhe amhehi sampaṭicchitavacano bhāsāti .

350. Ye kecīti imampi gāthaṃ bhagavantaṃ thunantoyeva vattukāmataṃ janetuṃ bhaṇati .

Tassattho ye keci abhijjhādayo ganthā tesaṃ appahāne mohavicikicchānaṃ pahānābhāvato ‘‘ mohamaggā ’’ ti ca ‘‘ aññāṇapakkhā ’’ ti ca ‘‘ vicikicchaṭṭhānā ’’ ti ca vuccanti .

Sabbe te tathāgataṃ patvā tathāgatassa desanābalena viddhaṃsitā na bhavanti nassanti .

Kiṃ kāraṇaṃ ?

Cakkhuñhi etaṃ paramaṃ narānaṃ , yasmā tathāgato sabbaganthavidhamanapaññācakkhujananato narānaṃ paramaṃ cakkhunti vuttaṃ hoti .

351. No ce hi jātūti imampi gāthaṃ thunantoyeva vattukāmataṃ janentova bhaṇati .

Tattha jātūti ekaṃsavacanaṃ .

Purisoti bhagavantaṃ sandhāyāha .

Jotimantoti paññājotisamannāgatā sāriputtādayo .

Idaṃ vuttaṃ hoti – yadi bhagavā yathā puratthimādibhedo vāto abbhaghanaṃ vihanati , evaṃ desanāvegena kilese na vihaneyyaP1.349 .

Tathā yathā abbhaghanena nivuto loko tamova hoti ekandhakāro , evaṃ aññāṇanivutopi tamovassa .

Yepi ime dāni jotimanto khāyanti sāriputtādayo , tepi narā na tapeyyunti .

352. Dhīrā cāti imampi gāthaṃ purimanayeneva bhaṇati .

Tassattho dhīrā ca paṇḍitā purisā pajjotakarā bhavanti , paññāpajjotaṃ uppādenti .

Tasmā ahaṃ taṃ vīra padhānavīriyasamannāgato bhagavā tatheva maññe dhīroti caM2.82 pajjotakarotveva ca maññāmi .

Mayañhi vipassinaṃ sabbadhamme yathābhūtaṃ passantaṃ bhagavantaṃ jānantā eva upāgamumhā , tasmā parisāsu no āvikarohi kappaṃ , nigrodhakappaṃ ācikkha pakāsehīti .

353. Khippan ti imampi gāthaṃ purimanayeneva bhaṇati .

Tassattho khippaṃ giraṃ eraya lahuṃ acirāyamāno vacanaṃ bhāsa , vagguṃ manoramaṃ bhagavā .

Yathā suvaṇṇahaṃso gocarapaṭikkanto jātassaravanasaṇḍaṃ disvā gīvaṃ paggayha uccāretvā rattatuṇḍena saṇikaṃ ataramāno vagguṃ giraṃ nikūjati nicchāreti , evameva tvampi saṇikaṃ nikūja , iminā mahāpurisalakkhaṇaññatarena bindussarena suvikappitena suṭṭhuvikappitena abhisaṅkhatena .

Ete mayaṃ sabbeva ujugatā avikkhittamānasā hutvā tava nikūjitaṃ suṇomāti .

354. Pahīnajātimaraṇan tiV2.75 imampi gāthaṃ purimanayeneva bhaṇati .

Tattha na sesetīti aseso , taṃ asesaṃ .

Sotāpannādayo viya kiñci asesetvā pahīnajātimaraṇanti vuttaṃ hoti .

Niggayhāti suṭṭhu yācitvā nibandhitvā .

Dhonan ti dhutasabbapāpaṃ .

Vadessāmīti kathāpessāmi dhammaṃ .

Na kāmakāro hi puthujjanānan ti puthujjanānameva hi kāmakāro natthi , yaṃ patthenti ñātuṃ vā vattuṃ vā , taṃ na sakkonti .

Saṅkheyyakāro ca tathāgatānan ti tathāgatānaṃ pana vīmaṃsakāro paññāpubbaṅgamā kiriyā .

Te yaṃ patthenti ñātuṃ vā vattuṃ vā , taṃ sakkontīti adhippāyo .

355. Idāni taṃ saṅkheyyakāraṃP1.350 pakāsento ‘‘ sampannaveyyākaraṇan ’’ ti gāthamāha .

Tassattho – tathā hi tava bhagavā idaṃ samujjupaññassa tattha tattha samuggahītaṃ vuttaṃ pavattitaṃ sampannaveyyākaraṇaṃ ,‘‘ santatimahāmatto sattatālamattaṃ abbhuggantvā parinibbāyissati , suppabuddho sakko sattame divase pathaviṃ pavisissatī ’’ ti evamādīsu aviparītaṃ diṭṭhaṃ .

Tato pana suṭṭhutaraṃ añjaliṃ paṇāmetvā āha – ayamañjalī pacchimo suppaṇāmito , ayamaparopi añjalī suṭṭhutaraṃ paṇāmito .

Mā mohayīti mā no akathanena mohayi jānaṃ jānanto kappassa gatiṃ .

Anomapaññāti bhagavantaṃ ālapati .

356. Parovaran tiM2.83 imaṃ pana gāthaṃ aparenapi pariyāyena amohanameva yācanto āha .

Tattha parovaran ti lokiyalokuttaravasena sundarāsundaraṃ dūresantikaṃ vā .

Ariyadhamman ti catusaccadhammaṃ .

Viditvāti paṭivijjhitvā .

Jānan ti sabbaṃ ñeyyadhammaṃ jānanto .

Vācābhikaṅkhāmīti yathā ghammani ghammatatto puriso kilanto tasito vāriṃ , evaṃ te vācaṃ abhikaṅkhāmi .

Sutaṃ pavassāti sutasaṅkhātaṃ saddāyatanaṃ pavassa pagghara muñca pavattehi .

‘‘ Sutassa vassā ’’ tipi pāṭho , vuttappakārassa saddāyatanassa vuṭṭhiṃ vassāti attho .

357. Idāni yādisaṃ vācaṃ abhikaṅkhati , taṃ pakāsento –

‘‘ Yadatthikaṃ brahmacariyaṃ acarī ,

Kappāyano kaccissa taṃ amoghaṃ ;

Nibbāyi so ādu saupādiseso ,

Yathā vimutto ahu taṃ suṇomā ’’ ti .

–

GāthamāhaV2.76 .

Tattha kappāyanoti kappameva pūjāvasena bhaṇati .

Yathā vimuttoti ‘‘ kiṃ anupādisesāya nibbānadhātuyā yathā asekkhā , udāhu upādisesāya yathā sekkhā ’’ ti pucchati .

Sesamettha pākaṭameva .

358. Evaṃ dvādasahi gāthāhi yācito bhagavā taṃ viyākaronto –

‘‘ Acchecchi taṇhaṃ idha nāmarūpe ,( iti bhagavā )

Kaṇhassa sotaṃ dīgharattānusayitaṃ ;

Atāri jātiṃ maraṇaṃ asesaṃ ,

Iccabravī bhagavā pañcaseṭṭho ’’ ti .

–

Gāthamāha .

Tattha purimapadassa tāva attho – yāpi imasmiṃ nāmarūpe kāmataṇhādibhedā taṇhādīgharattaṃ appahīnaṭṭhena anusayitā kaṇhanāmakassa mārassa ‘‘ sotan ’’ tipi vuccati , taṃ kaṇhassa sotabhūtaṃ dīgharattānusayitaṃP1.351 idha nāmarūpe taṇhaṃ kappāyano chindīti .

Iti bhagavāti idaṃ panettha saṅgītikārānaṃ vacanaṃ .

Atāri jātiṃ maraṇaṃ asesan ti soM2.84 taṃ taṇhaṃ chetvā asesaṃ jātimaraṇaṃ atāri , anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyīti dasseti .

Iccabravī bhagavā pañcaseṭṭhoti vaṅgīsena puṭṭho bhagavā etadavoca pañcannaṃ paṭhamasissānaṃ pañcavaggiyānaṃ seṭṭho , pañcahi vā saddhādīhi indriyehi , sīlādīhi vā dhammakkhandhehi ativisiṭṭhehi cakkhūhi ca seṭṭhoti saṅgītikārānamevidaṃ vacanaṃ .

359. Evaṃ vutte bhagavato bhāsitamabhinandamānaso vaṅgīso ‘‘ esa sutvā ’’ tiādigāthāyo āha .

Tattha paṭhamagāthāya isisattamāti bhagavā isi ca sattamo ca uttamaṭṭhena vipassīsikhīvessabhūkakusandhakoṇāgamanakassapanāmake cha isayo attanā saha satta karonto pātubhūtotipi isisattamo , taṃ ālapanto āha .

Na maṃ vañcesīti yasmā parinibbuto , tasmā tassa parinibbutabhāvaṃ icchantaṃ maṃ na vañcesi , na visaṃvādesīti attho .

Sesamettha pākaṭameva .

360. Dutiyagāthāya yasmā mutyapekkho vihāsi , tasmā taṃ sandhāyāha ‘‘ yathāvādī tathākārī , ahu buddhassa sāvako ’’ ti .

Maccuno jālaṃ tatan ti tebhūmakavaṭṭe vitthataṃ mārassa taṇhājālaṃ .

Māyāvinoti bahumāyassa .

‘‘ Tathā māyāvino ’’ tipi keci paṭhanti , tesaṃ yo anekāhiV2.77 māyāhi anekakkhattumpi bhagavantaṃ upasaṅkami , tassa tathā māyāvinoti adhippāyo .

361. Tatiyagāthāya ādīti kāraṇaṃ .

Upādānassāti vaṭṭassa .

Vaṭṭañhi upādātabbaṭṭhena idha ‘‘ upādānan ’’ ti vuttaṃ , tasseva upādānassa ādiṃ avijjātaṇhādibhedaṃ kāraṇaṃ addasa kappoti evaṃ vattuṃ vaṭṭati bhagavāti adhippāyena vadati .

Accagā vatāti atikkanto vata .

Maccudheyyan ti maccu ettha dhiyatīti maccudheyyaṃ , tebhūmakavaṭṭassetaṃ adhivacanaṃ .

Taṃ suduttaraṃ maccudheyyaṃ accagā vatāti vedajāto bhaṇati .

Sesamettha pākaṭamevāti .

Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya

Suttanipāta-aṭṭhakathāya nigrodhakappasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Suttanipāta-aṭṭhakathā

Suttanipāta-aṭṭhakathā