15. Attadaṇḍasuttavaṇṇanā
942. Attadaṇḍā
V2.258P2.566 bhayaṃ jātan ti attadaṇḍasuttaṃ .Kā uppatti ?
Yo so sammāparibbājanīyasuttassa uppattiyaṃ vuccamānāya sākiyakoliyānaṃ udakaṃ paṭicca kalaho vaṇṇito , taṃ ñatvā bhagavā ‘‘ ñātakā kalahaṃ karonti , handa ne vāressāmī ’’ ti dvinnaṃ senānaṃ majjhe ṭhatvā imaṃ suttamabhāsi .
Tattha paṭhamagāthāyattho – yaṃ lokassa diṭṭhadhammikaṃ vā samparāyikaṃ vā bhayaṃ jātaṃ , taṃ sabbaṃ attadaṇḍā bhayaṃ jātaṃ attano duccaritakāraṇā jātaṃ , evaṃ santepi janaṃ passatha medhagaṃ , imaṃ sākiyādijanaṃ passatha aññamaññaṃ medhagaṃ hiṃsakaṃ bādhakanti .
Evaṃ taṃ paṭiviruddhaṃ vippaṭipannaṃ janaṃ paribhāsitvā attano sammāpaṭipattidassanena tassa saṃvegaṃ janetuṃ āha
M2.282 ‘‘ saṃvegaṃ kittayissāmi , yathā saṃvijitaṃ mayā ’’ ti , pubbe bodhisatteneva satāti adhippāyo . 943. Idāni yathānena saṃvijitaṃ , taṃ pakāraṃ dassento ‘‘ phandamānan ’’ tiādimāha .
Tattha phandamānan ti taṇhādīhi kampamānaṃ .
Appodaketi appaudake .
Aññamaññehi byāruddhe disvāti nānāsatte ca aññamaññehi saddhiṃ viruddhe disvā .
Maṃ bhayamāvisīti maṃ bhayaṃ paviṭṭhaṃ .
944. Samantamasāro lokoti nirayaṃ ādiṃ katvā samantato loko asāro niccasārādirahito .
Disā sabbā sameritāti sabbā disā aniccatāya kampitā .
Icchaṃ bhavanamattanoti attano tāṇaṃ icchanto .
Nāddasāsiṃ anositan ti kiñci ṭhānaṃ jarādīhi anajjhāvutthaṃ nāddakkhiṃ .
945. Osānetveva byāruddhe , disvā me aratī ahūti yobbaññādīnaṃ osāne eva antagamake eva vināsake eva jarādīhi byāruddhe āhatacitte satte disvā arati me ahosi .
Athettha sallan ti atha
P2.567 etesu sattesu rāgādisallaṃ .Hadayanissitan ti cittanissitaṃ .
946.‘‘ Kathaṃānubhāvaṃ
V2.259 sallan ’’ ti ce – yena sallena otiṇṇoti gāthā .Tattha disā sabbā vidhāvatīti sabbā duccaritadisāpi puratthimādidisāvidisāpi dhāvati .
Tameva sallamabbuyha , na dhāvati na sīdatīti tameva sallaṃ uddharitvā tā ca disā na dhāvati , caturoghe ca na sīdatīti .
947. Evaṃmahānubhāvena sallena otiṇṇesvapi ca sattesu – tattha sikkhānugīyanti , yāni loke gadhitānīti gāthā .
Tassattho – ye loke pañca kāmaguṇā paṭilābhāya gijjhantīti katvā ‘‘ gadhitānī ’’ ti vuccanti , cirakālāsevitattā vā ‘‘ gadhitānī ’’ ti vuccanti , tattha taṃ nimittaṃ hatthisikkhādikā anekā sikkhā kathīyanti uggayhanti vā .
Passatha yāva pamatto vāyaṃ loko , yato paṇḍito kulaputto tesu vā gadhitesu tāsu vā sikkhāsu adhimutto na siyā , aññadatthu aniccādidassanena nibbijjha sabbaso kāme attano nibbānameva sikkheti .
948. Idāni
M2.283 yathā nibbānāya sikkhitabbaṃ , taṃ dassento ‘‘ sacco siyā ’’ tiādimāha .Tattha saccoti vācāsaccena ñāṇasaccena maggasaccena ca samannāgato .
Rittapesuṇoti pahīnapesuṇo .
Vevicchan ti macchariyaṃ .
949. Niddaṃ tandiṃ sahe thīnan ti pacalāyikañca kāyālasiyañca cittālasiyañcāti ime tayo dhamme abhibhaveyya .
Nibbānamanasoti nibbānaninnacitto .
950-51.
Sāhasāti rattassa rāgacariyādibhedā sāhasakaraṇā .
Purāṇaṃ nābhinandeyyāti atītarūpādiṃ nābhinandeyya .
Naveti paccuppanne .
Hiyyamāneti vinassamāne .
Ākāsaṃ na sito siyāti taṇhānissito na bhaveyya .
Taṇhā hi rūpādīnaṃ ākāsanato ‘‘ ākāso ’’ ti vuccati .
952.‘‘ Kiṃkāraṇā ākāsaṃ na sito siyā ’’ ti ce –
‘‘ gedhaṃ brūmī ’’ ti gāthā .
Tassattho – ahañhi imaṃ ākāsasaṅkhātaṃ taṇhaṃ rūpādīsu gijjhanato gedhaṃ brūmi ‘‘ gedho ’’ ti vadāmi .
Kiñca bhiyyo – avahananaṭṭhena ‘‘ ogho ’’ ti ca ājavanaṭṭhena ‘‘ ājavan ’’ ti ca ‘‘ idaṃ mayhaṃ , idaṃ mayhan ’’ ti jappakāraṇato ‘‘ jappanan ’’ ti ca dummuñcanaṭṭhena ‘‘ ārammaṇan ’’ ti
P2.568 ca kampakaraṇena ‘‘ pakampanan ’’ ti ca brūmi , esā ca lokassa palibodhaṭṭhena duratikkamanīyaṭṭhena caV2.260 kāmapaṅko duraccayoti .‘‘ Ākāsaṃ na sito siyā ’’ ti evaṃ vutte vā ‘‘ kimetaṃ ākāsan ’’ ti ce ?
Gedhaṃ brūmīti .
Evampi tassā gāthāya sambandho veditabbo .
Tattha padayojanā – ākāsanti gedhaṃ brūmīti .
Tathā yvāyaṃ mahoghoti vuccati .
Taṃ brūmi , ājavaṃ brūmi , jappanaṃ brūmi , pakampanaṃ brūmi , yvāyaṃ sadevake loke kāmapaṅko duraccayo , taṃ brūmīti .
953. Evametaṃ gedhādipariyāyaṃ ākāsaṃ anissito – saccā avokkammāti gāthā .
Tassattho – pubbe vuttā tividhāpi saccā avokkamma moneyyappattiyā munīti saṅkhyaṃ gato nibbānatthale tiṭṭhati brāhmaṇo , sa ve evarūpo sabbāni āyatanāni nissajjitvā ‘‘ santo ’’ ti vuccatīti .
954. Kiñca
M2.284 bhiyyo – sa ve vidvāti gāthā .Tattha ñatvā dhamman ti aniccādinayena saṅkhatadhammaṃ ñatvā .
Sammā so loke iriyānoti asammāiriyanakarānaṃ kilesānaṃ pahānā sammā so loke iriyamāno .
955. Evaṃ apihento ca – yodha kāmeti gāthā .
Tattha saṅgan ti sattavidhaṃ saṅgañca yo accatari nājjhetīti nābhijjhāyati .
956. Tasmā tumhesupi yo evarūpo hotumicchati , taṃ vadāmi – yaṃ pubbeti gāthā .
Tattha yaṃ pubbeti atīte saṅkhāre ārabbha uppajjanadhammaṃ kilesajātaṃ atītakammañca .
Pacchā te māhu kiñcanan ti anāgatepi saṅkhāre ārabbha uppajjanadhammaṃ rāgādikiñcanaṃ māhu .
Majjhe ce no gahessasīti paccuppanne rūpādidhammepi na gahessasi ce .
957. Evaṃ ‘‘ upasanto carissasī ’’ ti arahattappattiṃ dassetvā idāni arahato thutivasena ito parā gāthāyo abhāsi .
Tattha sabbasoti gāthāya mamāyitan ti mamattakaraṇaṃ ,‘‘ mama idan ’’ ti gahitaṃ vā vatthu .
Asatā ca na socatīti avijjamānakāraṇā asantakāraṇā na socati .
Na jīyatīti jānimpi na gacchati .
958-9.
Kiñca bhiyyo – yassa natthīti gāthā .
Tattha
P2.569 kiñcanan ti kiñci rūpādidhammajātaṃ .Kiñca bhiyyo – aniṭṭhurīti gāthā .
Tattha aniṭṭhurīti anissukī .
‘‘ Aniddhurī ’’ tipi keci paṭhanti .
Sabbadhī samoti sabbattha samo , upekkhakoti adhippāyo .
Kiṃ
V2.261 vuttaṃ hoti ?Yo so ‘‘ natthi me ’’ ti na socati , tamahaṃ avikampinaṃ puggalaṃ puṭṭho samāno aniṭṭhurī ananugiddho anejo sabbadhi samoti imaṃ tasmiṃ puggale catubbidhamānisaṃsaṃ brūmīti .
960. Kiñca bhiyyo – anejassāti gāthā .
Tattha nisaṅkhatīti puññābhisaṅkhārādīsu yo koci saṅkhāro .
So hi yasmā nisaṅkhariyati nisaṅkharoti vā , tasmā ‘‘ nisaṅkhatī ’’ ti vuccati .
Viyārambhāti vividhā puññābhisaṅkhārādikā
M2.285 ārambhā .Khemaṃ passati sabbadhīti sabbattha abhayameva passati .
961. Evaṃ passanto na samesūti gāthā .
Tattha na vadateti ‘‘ sadisohamasmī ’’ tiādinā mānavasena samesupi attānaṃ na vadati omesupi ussesupi .
Nādeti na nirassatīti rūpādīsu kañci dhammaṃ na gaṇhāti ;
na nissajjati .
Sesaṃ sabbattha pākaṭameva .
Evaṃ arahattanikūṭena desanaṃ niṭṭhāpesi , desanāpariyosāne pañcasatā sākiyakumārā ca koliyakumārā ca ehibhikkhupabbajjāya pabbajitā , te gahetvā bhagavā mahāvanaṃ pāvisīti .
Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya
Suttanipāta-aṭṭhakathāya attadaṇḍasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .