9. Vāseṭṭhasuttavaṇṇanā
Evaṃ
V2.166M2.183P2.462 me sutan ti vāseṭṭhasuttaṃ .Kā uppatti ?
Ayameva yāssa nidāne vuttā atthavaṇṇanaṃ panassa vuttanayāni uttānatthāni ca padāni pariharantā karissāma .
Icchānaṅgaloti gāmassa nāmaṃ .
Brāhmaṇamahāsālānaṃ caṅkī tārukkho todeyyoti vohāranāmametaṃ .
Pokkharasāti jāṇussoṇīti nemittikaṃ .
Tesu kira eko himavantapasse pokkharaṇiyā padume nibbatto , aññataro tāpaso taṃ padumaṃ gahetvā tattha sayitaṃ dārakaṃ disvā saṃvaḍḍhetvā rañño dassesi .
Pokkhare sayitattā ‘‘ pokkharasātī ’’ ti cassa nāmamakāsi .
Ekassa ṭhānantare nemittikaṃ .
Tena kira jāṇussoṇināmakaṃ purohitaṭṭhānaṃ laddhaṃ , so teneva paññāyi .
Te sabbepi aññe ca abhiññātā abhiññātā brāhmaṇamahāsālā kasmā icchānaṅgale paṭivasantīti ?
Vedasajjhāyanaparivīmaṃsanatthaṃ .
Tena kira samayena kosalajanapade vedakā brāhmaṇā vedānaṃ sajjhāyakaraṇatthañca atthūpaparikkhaṇatthañca tasmiṃyeva gāme sannipatanti .
Tena tepi antarantarā attano bhogagāmato āgamma tattha paṭivasanti .
Vāseṭṭhabhāradvājānan ti vāseṭṭhassa ca bhāradvājassa ca .
Ayamantarākathāti yaṃ attano sahāyakabhāvānurūpaṃ kathaṃ kathentā anuvicariṃsu , tassā kathāya antarā vemajjheyeva ayaṃ aññā kathā udapādīti vuttaṃ hoti .
Saṃsuddhagahaṇikoti saṃsuddhakucchiko , saṃsuddhāya brāhmaṇiyā eva kucchismiṃ nibbattoti adhippāyo .
‘‘ Samavepākiniyā gahaṇiyā ’’ tiādīsu hi udaraggi ‘‘ gahaṇī ’’ ti vuccati .
Idha pana mātukucchi .
Yāva sattamāti mātu mātā , pitu pitāti evaṃ paṭilomena yāva satta jātiyo .
Ettha ca pitāmaho ca pitāmahī ca pitāmahā , tathā mātāmaho ca mātāmahī ca mātāmahā , pitāmahā ca mātāmahā
P2.463 ca pitāmahāyeva .Pitāmahānaṃ yugaṃ pitāmahayugaṃ .
Yugan ti āyuppamāṇaṃ .
Abhilāpamattameva cetaṃ , atthato pana pitāmahāyeva pitāmahayugaṃ .
Akkhittoti jātiṃ ārabbha ‘‘ kiṃ so ’’ ti kenaci anavaññāto
M2.184 .Anupakkuṭṭhoti jātisandosavādena anupakkuṭṭhapubbo .
Vatasampannoti ācārasampanno .
Saññāpetun ti ñāpetuṃ bodhetuṃ , nirantaraṃ kātunti vuttaṃ hoti .
Āyāmāti gacchāma .
600. Anuññātapaṭiññātāti
V2.167 ‘‘ tevijjā tumhe ’’ ti evaṃ mayaṃ ācariyehi ca anuññātā attanā ca paṭijānimhāti attho .Asmāti bhavāma .
Ubhoti dvepi janā .
Ahaṃ pokkharasātissa , tārukkhassāyaṃ māṇavoti ahaṃ pokkharasātissa jeṭṭhantevāsī aggasisso , ayaṃ tārukkhassāti adhippāyena bhaṇati ācariyasampattiṃ attano sampattiñca dīpento .
601. Tevijjānan ti tivedānaṃ .
Kevalinoti niṭṭhaṅgatā .
Asmaseti amha bhavāma .
Idāni taṃ kevalibhāvaṃ vitthārento āha –
‘‘ padakasmā … pe … sādisā ’’ ti .
Tattha jappeti vede .
Kammunāti dasavidhena kusalakammapathakammunā .
Ayañhi pubbe sattavidhaṃ kāyavacīkammaṃ sandhāya ‘‘ yato kho bho sīlavā hotī ’’ ti āha .
Tividhaṃ manokammaṃ sandhāya ‘‘ vatasampanno ’’ ti āha .
Tena samannāgato hi ācārasampanno hoti .
602-5.
Idāni taṃ vacanantarena dassento āha –
‘‘ ahañca kammunā brūmī ’’ ti .
Khayātītan ti ūnabhāvaṃ atītaṃ , paripuṇṇanti attho .
Peccāti upagantvā .
Namassantīti namo karonti .
Cakkhuṃ loke samuppannan ti avijjandhakāre loke , taṃ andhakāraṃ vidhamitvā lokassa diṭṭhadhammikādiatthasandassanena cakkhu hutvā samuppannaṃ .
606. Evaṃ abhitthavitvā vāseṭṭhena yācito bhagavā dvepi
P2.464 jane saṅgaṇhanto āha –‘‘ tesaṃ vo ahaṃ byakkhissan ’’ tiādi .
Tattha byakkhissan ti byākarissāmi .
Anupubban ti tiṭṭhatu tāva brāhmaṇacintā , kīṭapaṭaṅgatiṇarukkhato pabhuti vo anupubbaṃ byakkhissanti evamettha adhippāyo veditabbo , evaṃ vitthārakathāya vinetabbā hi te māṇavakā .
Jātivibhaṅgan ti jātivitthāraṃ .
Aññamaññā hi jātiyoti tesaṃ tesañhi pāṇānaṃ jātiyo aññā aññā nānappakārāti attho .
607. Tato
M2.185 pāṇānaṃ jātivibhaṅge kathetabbe ‘‘ tiṇarukkhepi jānāthā ’’ ti anupādinnakānaṃ tāva kathetuṃ āraddho .Taṃ kimatthamiti ce ?
Upādinnesu sukhañāpanatthaṃ .
Anupādinnesu hi jātibhede gahite upādinnesu so pākaṭataro hoti .
Tattha tiṇāni nāma antopheggūni bahisārāni .
Tasmā tālanāḷikerādayopi tiṇasaṅgahaṃ gacchanti .
Rukkhā nāma bahipheggū antosārā .
Tiṇāni ca rukkhā ca tiṇarukkhā .
Te upayogabahuvacanena dassento āha –
‘‘ tiṇarukkhepi jānāthā ’’ ti .
Na cāpi paṭijānareti ‘‘ mayaṃ tiṇā , mayaṃ rukkhā ’’ ti evampi na paṭijānanti .
Liṅgaṃ jātimayan ti apaṭijānantānampi ca tesaṃ jātimayameva saṇṭhānaṃ
V2.168 attano mūlabhūtatiṇādisadisameva hoti .Kiṃ kāraṇaṃ ?
Aññamaññā hi jātiyo , yasmā aññā tiṇajāti , aññā rukkhajāti ;
tiṇesupi aññā tālajāti , aññā nāḷikerajātīti evaṃ vitthāretabbaṃ .
Tena kiṃ dīpeti ?
Yaṃ jātivasena nānā hoti , taṃ attano paṭiññaṃ paresaṃ vā upadesaṃ vināpi aññajātito visesena gayhati .
Yadi ca jātiyā brāhmaṇo bhaveyya , sopi attano paṭiññaṃ paresaṃ vā upadesaṃ vinā khattiyato vessasuddato vā visesena gayheyya , na ca gayhati , tasmā na jātiyā brāhmaṇoti .
Parato pana ‘‘ yathā etāsu jātīsū ’’ ti imāya gāthāya etamatthaṃ vacībhedeneva āvikarissati .
608. Evaṃ anupādinnesu jātibhedaṃ dassetvā upādinnesu taṃ dassento ‘‘ tato kīṭe ’’ ti evamādimāha .
Tattha kīṭāti kimayo .
Paṭaṅgāti
P2.465 paṭaṅgāyeva .Yāva kunthakipilliketi kunthakipillikaṃ pariyantaṃ katvāti attho .
609. Khuddaketi kāḷakakaṇḍakādayo .
Mahallaketi sasabiḷārādayo .
Sabbe hi te anekavaṇṇā .
610. Pādūdareti udarapāde , udaraṃyeva yesaṃ pādāti vuttaṃ hoti .
Dīghapiṭṭhiketi sappānañhi sīsato yāva naṅguṭṭhā piṭṭhi eva hoti , tena te ‘‘ dīghapiṭṭhikā ’’ ti vuccanti .
Tepi anekappakārā āsīvisādibhedena .
611. Odaketi
M2.186 udakamhi jāte .Macchāpi anekappakārā rohitamacchādibhedena .
612. Pakkhīti sakuṇe .
Te hi pakkhānaṃ atthitāya ‘‘ pakkhī ’’ ti vuccanti .
Pattehi yantīti pattayānā .
Vehāse gacchantīti vihaṅgamā .
Tepi anekappakārā kākādibhedena .
613. Evaṃ thalajalākāsagocarānaṃ pāṇānaṃ jātibhedaṃ dassetvā idāni yenādhippāyena taṃ dassesi , taṃ āvikaronto ‘‘ yathā etāsū ’’ ti gāthamāha .
Tassattho saṅkhepato pubbe vuttādhippāyavaṇṇanāvaseneva veditabbo .
614-6.
Vitthārato
V2.169 panettha yaṃ vattabbaṃ , taṃ sayameva dassento ‘‘ na kesehī ’’ tiādimāha .Tatrāyaṃ yojanā – yaṃ vuttaṃ ‘‘ natthi manussesu liṅgaṃ jātimayaṃ puthū ’’ ti , taṃ evaṃ natthīti veditabbaṃ .
Seyyathidaṃ , na kesehīti .
Na hi ‘‘ brāhmaṇānaṃ īdisā kesā honti , khattiyānaṃ īdisā ’’ ti niyamo atthi yathā hatthiassamigādīnanti iminā nayena sabbaṃ yojetabbaṃ .
Liṅgaṃ jātimayaṃ neva , yathā aññāsu jātisūti idaṃ pana vuttassevatthassa nigamananti veditabbaṃ .
Tassa yojanā – tadeva yasmā imehi kesādīhi natthi manussesu liṅgaṃ jātimayaṃ puthu , tasmā veditabbametaṃ ‘‘ brāhmaṇādibhedesu manussesu liṅgaṃ jātimayaṃ neva yathā aññāsu jātīsū ’’ ti .
617. Idāni evaṃ jātibhede asantepi brāhmaṇo khattiyoti idaṃ nānattaṃ yathā jātaṃ , taṃ dassetuṃ ‘‘ paccattan ’’ ti gāthamāha .
Tassattho – etaṃ tiracchānānaṃ viya yonisiddhameva kesādisaṇṭhānānattaṃ manussesu
P2.466 brāhmaṇādīnaṃ attano attano sarīresu na vijjati .Avijjamānepi pana etasmiṃ yadetaṃ brāhmaṇo khattiyoti nānattavidhānapariyāyaṃ vokāraṃ , taṃ vokārañca manussesu samaññāya pavuccati , vohāramattena vuccatīti .
619-625.
Ettāvatā
M2.187 bhagavā bhāradvājassa vādaṃ niggahetvā idāni yadi jātiyā brāhmaṇo bhaveyya , ājīvasīlācāravipannopi brāhmaṇo bhaveyya .Yasmā pana porāṇā brāhmaṇā tassa brāhmaṇabhāvaṃ na icchanti loke ca aññepi paṇḍitamanussā , tasmā vāseṭṭhassa vādapaggahaṇatthaṃ taṃ dassento ‘‘ yo hi koci manussesū ’’ tiādikā aṭṭha gāthāyo āha .
Tattha gorakkhan ti khettarakkhaṃ , kasikammanti vuttaṃ hoti .
Pathavī hi ‘‘ go ’’ ti vuccati , tappabhedo ca khettaṃ .
Puthusippenāti tantavāyakammādinānāsippena .
Vohāran ti vaṇijjaṃ .
Parapessenāti paresaṃ veyyāvaccena .
Issatthan ti āvudhajīvikaṃ , usuñca sattiñcāti vuttaṃ hoti .
Porohiccenāti purohitakammena .
626. Evaṃ brāhmaṇasamayena ca lokavohārena ca ājīvasīlācāravipannassa abrāhmaṇabhāvaṃ sādhetvā evaṃ sante na jātiyā brāhmaṇo , guṇehi pana brāhmaṇo hoti .
Tasmā yattha yattha kule jāto yo guṇavā , so brāhmaṇo , ayamettha ñāyoti evametaṃ ñāyaṃ atthato āpādetvā puna tadeva ñāyaṃ vacībhedena pakāsento āha ‘‘ na cāhaṃ brāhmaṇaṃ brūmī ’’ ti .
Tassattho – ahaṃ pana yvāyaṃ catūsu yonīsu yattha katthaci jāto , tatrāpi vā visesena yo
V2.170 brāhmaṇasamaññitāya mātari sambhūto , taṃ yonijaṃ mattisambhavaṃ yā cāyaṃ ‘‘ ubhato sujāto ’’ tiādinā ( dī . ni .1.303; ma . ni .2.424) nayena brāhmaṇehi brāhmaṇassa parisuddhauppattimaggasaṅkhātā yoni kathīyati ,‘‘ saṃsuddhagahaṇiko ’’ ti iminā ca mātusampatti , tatopi jātasambhūtattā ‘‘ yonijo mattisambhavo ’’ ti ca vuccati , tampi yonijaṃ mattisambhavaṃ iminā ca yonijamattisambhavamattena brāhmaṇaṃ na brūmiP2.467 .Kasmā ?
Yasmā ‘‘ bho bho ’’ ti vacanamattena aññehi sakiñcanehi visiṭṭhattā bhovādī nāma so hoti , sace hoti sakiñcano .
Yo panāyaṃ yattha katthaci kule jātopi rāgādikiñcanābhāvena akiñcano , sabbagahaṇapaṭinissaggena ca anādāno , akiñcanaṃ anādānaṃ tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ .
Kasmā ?
Yasmā bāhitapāpoti .
627. Kiñca
M2.188 bhiyyo –‘‘ sabbasaṃyojanaṃ chetvā ’’ tiādikā sattavīsati gāthā .
Tattha sabbasaṃyojanan ti dasavidhaṃ saṃyojanaṃ .
Na paritassatīti taṇhāya na tassati .
Tamahan ti taṃ ahaṃ rāgādīnaṃ saṅgānaṃ atikkantattā saṅgātigaṃ , catunnampi yogānaṃ abhāvena visaṃyuttaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho .
628. Naddhin ti nayhanabhāvena pavattaṃ kodhaṃ .
Varattan ti bandhanabhāvena pavattaṃ taṇhaṃ .
Sandānaṃ sahanukkaman ti anusayānukkamasahitaṃ dvāsaṭṭhidiṭṭhisandānaṃ , idaṃ sabbampi chinditvā ṭhitaṃ avijjāpalighassa ukkhittattā ukkhittapalighaṃ catunnaṃ saccānnaṃ buddhattā buddhaṃ ahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho .
629. Aduṭṭhoti evaṃ dasahi akkosavatthūhi akkosañca pāṇiādīhi pothanañca andubandhanādīhi bandhanañca yo akuddhamānaso hutvā adhivāsesi , khantibalena samannāgatattā khantībalaṃ , punappunaṃ uppattiyā anīkabhūtena teneva khantībalānīkena samannāgatattā balānīkaṃ taṃ evarūpaṃ ahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho .
630. Vatantan ti dhutavatena samannāgataṃ , catupārisuddhisīlena sīlavantaṃ , taṇhāussadābhāvena anussadaṃ , chaḷindriyadamanena dantaṃ , koṭiyaṃ ṭhitena attabhāvena antimasārīraṃ tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho .
631. Yo
V2.171 na limpatīti evameva yo abbhantare duvidhepi kāme na limpati , tasmiṃ kāme na saṇṭhāti , tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho . 632. Dukkhassāti khandhadukkhassa .
Pannabhāran ti ohitakkhandhabhāraṃ catūhi yogehi sabbakilesehi vā visaṃyuttaṃ tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti
P2.468 attho . 633. Gambhīrapaññan ti gambhīresu khandhādīsu pavattāya paññāya samannāgataṃ , dhammojapaññāya medhāviṃ ,‘‘ ayaṃ duggatiyā , ayaṃ sugatiyā , ayaṃ nibbānassa maggo , ayaṃ amaggo ’’ ti evaṃ magge amagge ca chekatāya maggāmaggassa
M2.189 kovidaṃ , arahattasaṅkhātaṃ uttamatthamanuppattaṃ tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho . 634. Asaṃsaṭṭhan ti dassanasavanasamullāpaparibhogakāyasaṃsaggānaṃ abhāvena asaṃsaṭṭhaṃ .
Ubhayan ti gihīhi ca anagārehi cāti ubhayehipi asaṃsaṭṭhaṃ .
Anokasārin ti anālayacāriṃ , taṃ evarūpaṃ ahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho .
635. Nidhāyāti nikkhipitvā oropetvā .
Tasesu thāvaresu cāti taṇhātāsena tasesu taṇhābhāvena thiratāya thāvaresu .
Yo na hantīti yo evaṃ sabbasattesu vigatapaṭighatāya nikkhittadaṇḍo neva kañci sayaṃ hanati , na aññena ghāteti , tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho .
636. Aviruddhan ti āghātavasena viruddhesupi lokiyamahājanesu āghātābhāvena aviruddhaṃ , hatthagate daṇḍe vā satthe vā avijjamānepi paresaṃ pahāradānato aviratattā attadaṇḍesu janesu nibbutaṃ nikkhittadaṇḍaṃ , pañcannaṃ khandhānaṃ ‘‘ ahaṃ maman ’’ ti gahitattā sādānesu , tassa gahaṇassa abhāvena anādānaṃ taṃ evarūpaṃ ahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho .
637. Āraggāti yassete rāgādayo ayañca paraguṇamakkhaṇalakkhaṇo makkho āraggā sāsapo viya papatito , yathā sāsapo āragge na santiṭṭhati , evaṃ citte na tiṭṭhati , tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho .
638. Akakkasan ti apharusaṃ .
Viññāpanin ti atthaviññāpaniṃ .
Saccan ti bhūtaṃ .
Nābhisajeti
V2.172 yāya girāya aññaṃ kujjhāpanavasena na laggāpeyya .Khīṇāsavo nāma evarūpameva giraṃ bhāseyya .
Tasmā tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho .
639. Sāṭakābharaṇādīsu dīghaṃ vā rassaṃ vā , maṇimuttādīsu aṇuṃ vā thūlaṃ vā mahagghaappagghavasena subhaṃ vā asubhaṃ vā yo puggalo imasmiṃ
M2.190 loke parapariggahitaṃ nādiyati , tamahaṃ brāhmaṇaṃP2.469 vadāmīti attho . 640. Nirāsāsan ti nittaṇhaṃ .
Visaṃyuttan ti sabbakilesehi viyuttaṃ tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho .
641. Ālayāti taṇhā .
Aññāya akathaṃkathīti aṭṭha vatthūni yathābhūtaṃ jānitvā aṭṭhavatthukāya vicikicchāya nibbicikiccho .
Amatogadhamanuppattan ti amataṃ nibbānaṃ ogahetvā anuppattaṃ tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho .
642. Ubhoti dvepi puññāni pāpāni ca chaḍḍetvāti attho .
Saṅgan ti rāgādibhedaṃ saṅgaṃ .
Upaccagāti atikkanto .
Tamahaṃ vaṭṭamūlasokena asokaṃ , abbhantare rāgarajādīnaṃ abhāvena virajaṃ , nirupakkilesatāya suddhaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho .
643. Vimalan ti abbhādimalavirahitaṃ .
Suddhan ti nirupakkilesaṃ .
Vippasannan ti pasannacittaṃ .
Anāvilan ti kilesāvilattavirahitaṃ .
Nandībhavaparikkhīṇan ti tīsu bhavesu parikkhīṇataṇhaṃ tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho .
644. Yo bhikkhu imaṃ rāgapalipatha ñceva kilesa dugga ñca saṃsāra vaṭṭañca catunnaṃ saccānaṃ appaṭivijjhanaka moha ñca atīto , cattāro oghe tiṇṇo hutvā pāraṃ anuppatto , duvidhena jhānena jhāyī , taṇhāya abhāvena anejo , kathaṃkathāya abhāvena akathaṃkathī , upādānānaṃ abhāvena anupādiyitvā kilesanibbānena nibbuto , tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho .
645. Yo puggalo , idha loke , ubhopi kāme hitvā anāgāro hutvā paribbajati , taṃ parikkhīṇakāmañceva parikkhīṇabhavañca ahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho .
646. Yo
V2.173M2.191 idha loke chadvārikaṃ taṇhaṃ jahitvā gharāvāsena anatthiko anāgāro hutvā paribbajati , taṇhāya ceva bhavassa ca parikkhīṇattā taṇhābhavaparikkhīṇaṃ tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho . 647. Mānusakaṃ yogan ti mānusakaṃ āyuñceva pañcavidhakāmaguṇe ca .
Dibbayogepi eseva nayo .
Upaccagāti yo mānusakaṃ yogaṃ hitvā dibbaṃ atikkanto , taṃ sabbehi catūhi yogehi visaṃyuttaṃ ahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho .
648. Ratin ti pañcakāmaguṇaratiṃ .
Aratin ti araññavāse ukkaṇṭhitattaṃ .
Sītibhūtan ti
P2.470 nibbutaṃ , nirupadhin ti nirupakkilesaṃ , vīran ti taṃ evarūpaṃ sabbaṃ khandhalokaṃ abhibhavitvā ṭhitaṃ vīriyavantaṃ ahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho . 649. Yo vedīti yo sattānaṃ sabbākārena cutiñca paṭisandhiñca pākaṭaṃ katvā jānāti , tamahaṃ alaggatāya asattaṃ , paṭipattiyā suṭṭhu gatattā sugataṃ , catunnaṃ saccānaṃ buddhatāya buddhaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho .
650. Yassāti yassete devādayo gatiṃ na jānanti , tamahaṃ āsavānaṃ khīṇatāya khīṇāsavaṃ , kilesehi ārakattā arahantaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho .
651. Pureti atītakkhandhesu .
Pacchāti anāgatesu .
Majjheti paccuppannesu .
Kiñcanan ti yassetesu ṭhānesu taṇhāgāhasaṅkhātaṃ kiñcanaṃ natthi .
Tamahaṃ rāgakiñcanādīhi akiñcanaṃ .
Kassaci gahaṇassa abhāvena anādānaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho .
652. Acchambhitattena usabhasadisatāya usabhaṃ , uttamaṭṭhena pavaraṃ , vīriyasampattiyā vīraṃ , mahantānaṃ sīlakkhandhādīnaṃ esitattā mahesiṃ , tiṇṇaṃ mārānaṃ vijitattā vijitāvinaṃ , ninhātakilesatāya nhātakaṃ , catusaccabuddhatāya buddhaṃ taṃ evarūpaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho .
653. Yo pubbenivāsaṃ pākaṭaṃ katvā jānāti , chabbīsatidevalokabhedaṃ saggaṃ , catubbidhaṃ apāyañca dibbacakkhunā passati , atho jātikkhaya saṅkhātaṃ arahattaṃ patto , tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho .
654. Evaṃ
V2.174M2.192 bhagavā guṇato brāhmaṇaṃ vatvā ‘‘ ye ‘ jātito brāhmaṇo ’ ti abhinivesaṃ karonti , te idaṃ vohāramattaṃ ajānantā , sā ca nesaṃ diṭṭhi duddiṭṭhī ’’ ti dassento ‘‘ samaññā hesā ’’ ti gāthādvayamāha .Tassattho –
‘‘ yadidaṃ brāhmaṇo khattiyo bhāradvājo vāseṭṭho ’’ ti nāmagottaṃ pakappitaṃ , samaññā hesā lokasmiṃ , paññattivohāramattanti veditabbaṃ .
Kasmā ?
Yasmā sammuccā samudāgataṃ samanuññāya
P2.471 āgataṃ .Tañhi tattha tattha jātakāleyevassa ñātisālohitehi pakappitaṃ kataṃ .
No cetaṃ evaṃ pakappeyyuṃ , na koci kañci disvā ‘‘ ayaṃ brāhmaṇo ’’ ti vā ‘‘ bhāradvājo ’’ ti vā jāneyya .
655. Evaṃ pakappitañcetaṃ dīgharattamanusayitaṃ diṭṭhigatamajānataṃ ,‘‘ pakappitaṃ nāmagottaṃ , nāmagottamattametaṃ saṃvohāratthaṃ pakappitan ’’ ti ajānantānaṃ sattānaṃ hadaye dīgharattaṃ diṭṭhigatamanusayitaṃ , tassa anusayitattā taṃ nāmagottaṃ ajānantā te pabruvanti ‘‘ jātiyā hoti brāhmaṇo ’’ ti , ajānantāyeva evaṃ vadantīti vuttaṃ hoti .
656-7.
Evaṃ ‘‘ ye ‘ jātito brāhmaṇo ’ ti abhinivesaṃ karonti , te idaṃ vohāramattamajānantā , sā ca nesaṃ diṭṭhi duddiṭṭhī ’’ ti dassetvā idāni nippariyāyameva jātivādaṃ paṭikkhipanto kammavādañca niropento ‘‘ na jaccā ’’ tiādimāha .
Tattha ‘‘ kammunā brāhmaṇo hoti , kammunā hoti abrāhmaṇo ’’ ti imissā upaḍḍhagāthāya atthavitthāraṇatthaṃ ‘‘ kassako kammunā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha kammunāti paccuppannena kasikammādinibbattakacetanākammunā .
659. Paṭiccasamuppādadassāti ‘‘ iminā paccayena evaṃ hotī ’’ ti evaṃ paṭiccasamuppādadassāvino .
Kammavipākakovidāti sammānāvamānārahe kule kammavasena uppatti hoti , aññāpi hīnapaṇītatā hīnapaṇīte kamme vipaccamāne hotīti evaṃ kammavipākakusalā .
660.‘‘ Kammunāvattatī ’’ ti gāthāya pana ‘‘ loko ’’ ti vā ‘‘ pajā ’’ ti vā ‘‘ sattā ’’ ti vā ekoyeva attho , vacanamattameva nānaṃ .
Purimapadena cettha
M2.193 ‘‘ atthi brahmā mahābrahmā … pe … seṭṭho sajitā vasī pitā bhūtabhabyānan ’’ ti ( dī . ni .1.42) imissā diṭṭhiyāP2.472 nisedho veditabbo .Kammunā hi vattati tāsu tāsu gatīsu uppajjati loko , tassa ko sajitāti ?
Dutiyena ‘‘ evaṃ kammunā uppannopi ca pavattiyampi atītapaccuppannabhedena kammunā eva
V2.175 pavattati , sukhadukkhāni paccanubhonto hīnapaṇītādibhāvaṃ āpajjanto pavattatī ’’ ti dasseti .Tatiyena tamevatthaṃ nigameti ‘‘ evaṃ sabbathāpi kammanibandhanā sattā kammeneva baddhā hutvā pavattanti , na aññathā ’’ ti .
Catutthena tamatthaṃ upamāya vibhāveti rathassāṇīva yāyatoti .
Yathā rathassa yāyato āṇi nibandhanaṃ hoti , na tāya anibaddho yāti , evaṃ lokassa uppajjato ca pavattato ca kammaṃ nibandhanaṃ , na tena anibaddho uppajjati nappavattati .
661. Idāni yasmā evaṃ kammanibandhano loko , tasmā seṭṭhena kammunā seṭṭhabhāvaṃ dassento ‘‘ tapenā ’’ ti gāthādvayamāha .
Tattha tapenāti indriyasaṃvarena .
Brahmacariyenāti sikkhānissitena vuttāvasesaseṭṭhacariyena .
Saṃyamenāti sīlena .
Damenāti paññāya .
Etena seṭṭhaṭṭhena brahmabhūtena kammunā brāhmaṇo hoti .
Kasmā ?
Yasmā etaṃ brāhmaṇamuttamaṃ , yasmā etaṃ kammaṃ uttamo brāhmaṇabhāvoti vuttaṃ hoti .
‘‘ Brahmānan ’’ tipi pāṭho , tassattho – brahmaṃ ānetīti brahmānaṃ , brahmabhāvaṃ āneti āvahati detīti vuttaṃ hoti .
662. Dutiyagāthāya santoti santakileso .
Brahmā sakkoti brahmā ca sakko ca .
Yo evarūpo , so na kevalaṃ brāhmaṇo , apica kho brahmā ca sakko ca so vijānataṃ paṇḍitānaṃ , evaṃ vāseṭṭha jānāhīti vuttaṃ hoti .
Sesaṃ vuttanayamevāti .
Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya
Suttanipāta-aṭṭhakathāya vāseṭṭhasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .