10. Purābhedasuttavaṇṇanā
855. Kathaṃdassīti
V2.240M2.263 purābhedasuttaṃ .Kā uppatti ?
Imassa suttassa ito paresañca pañcannaṃ kalahavivādacūḷabyūhamahābyūhatuvaṭakaattadaṇḍasuttānaṃ sammāparibbājanīyassa uppattiyaṃ vuttanayeneva sāmaññato uppatti vuttā .
Visesato pana yatheva tasmiṃ mahāsamaye rāgacaritadevatānaṃ sappāyavasena dhammaṃ desetuṃ nimmitabuddhena attānaṃ pucchāpetvā sammāparibbājanīyasuttamabhāsi , evaṃ tasmiṃyeva mahāsamaye ‘‘ kiṃ nu kho purā sarīrabhedā kattabban ’’ ti uppannacittānaṃ devatānaṃ cittaṃ ñatvā tāsaṃ anuggahatthaṃ aḍḍhateḷasabhikkhusataparivāraṃ nimmitabuddhaṃ ākāsena ānetvā tena attānaṃ pucchāpetvā imaṃ suttamabhāsi .
Tattha pucchāya tāva so nimmito kathaṃdassīti adhipaññaṃ kathaṃsīloti adhisīlaṃ , upasantoti adhicittaṃ pucchati .
Sesaṃ pākaṭameva .
856. Vissajjane pana bhagavā sarūpena adhipaññādīni avissajjetvāva adhipaññādippabhāvena yesaṃ kilesānaṃ upasamā ‘‘ upasanto ’’ ti vuccati , nānādevatānaṃ āsayānulomena tesaṃ upasamameva dīpento ‘‘ vītataṇho ’’ tiādikā gāthāyo abhāsi .
Tattha ādito aṭṭhannaṃ gāthānaṃ ‘‘ taṃ brūmi upasanto ’’ ti imāya gāthāya sambandho veditabbo .
Tato parāsaṃ ‘‘ sa ve santoti vuccatī ’’ ti iminā sabbapacchimena padena .
Anupadavaṇṇanānayena
P2.549 ca – vītataṇho purā bhedāti yo sarīrabhedā pubbameva pahīnataṇho .Pubbamantamanissitoti atītaddhādibhedaṃ pubbantamanissito .
Vemajjhenupasaṅkheyyoti paccuppannepi addhani ‘‘ ratto ’’ tiādinā nayena na upasaṅkhātabbo .
Tassa natthi purakkhatan ti tassa arahato dvinnaṃ purekkhārānaṃ abhāvā anāgate addhani purakkhatampi natthi , taṃ brūmi upasantoti evamettha yojanā veditabbā .
Esa nayo sabbattha .
Ito paraṃ pana yojanaṃ adassetvā anuttānapadavaṇṇanaṃyeva karissāma .
857. Asantāsīti tena tena alābhakena asantasanto .
Avikatthīti sīlādīhi avikatthanasīlo
V2.241 .Akukkucoti hatthakukkucādivirahito
M2.264 .Mantabhāṇīti mantāya pariggahetvā vācaṃ bhāsitā .
Anuddhatoti uddhaccavirahito .
Sa ve vācāyatoti so vācāya yato saṃyato catudosavirahitaṃ vācaṃ bhāsitā hoti .
858. Nirāsattīti nittaṇho .
Vivekadassī phassesūti paccuppannesu cakkhusamphassādīsu attādibhāvavivekaṃ passati .
Diṭṭhīsu ca na nīyatīti dvāsaṭṭhidiṭṭhīsu kāyaci diṭṭhiyā na nīyati .
859. Patilīnoti rāgādīnaṃ pahīnattā tato apagato .
Akuhakoti avimhāpako tīhi kuhanavatthūhi .
Apihālūti apihanasīlo , patthanātaṇhāya rahitoti vuttaṃ hoti .
Amaccharīti pañcamaccheravirahito .
Appagabbhoti kāyapāgabbhiyādivirahito .
Ajegucchoti sampannasīlāditāya ajegucchanīyo asecanako manāpo .
Pesuṇeyye ca no yutoti dvīhi ākārehi upasaṃharitabbe pisuṇakamme ayutto .
860. Sātiyesu anassāvīti sātavatthūsu kāmaguṇesu taṇhāsanthavavirahito .
Saṇhoti saṇhehi kāyakammādīhi samannāgato .
Paṭibhānavāti pariyattiparipucchādhigamapaṭibhānehi samannāgato .
Na saddhoti sāmaṃ adhigatadhammaṃ na kassaci saddahati .
Na virajjatīti khayā rāgassa virattattā idāni na virajjati .
861. Lābhakamyā na sikkhatīti na lābhapatthanāya suttantādīni sikkhati .
Aviruddho ca taṇhāya , rasesu nānugijjhatīti virodhābhāvena ca aviruddho hutvā taṇhāya mūlarasādīsu gedhaṃ
P2.550 nāpajjati . 862. Upekkhakoti chaḷaṅgupekkhāya samannāgato .
Satoti kāyānupassanādisatiyutto .
863. Nissayanāti taṇhādiṭṭhinissayā .
Ñatvā dhamman ti aniccādīhi ākārehi dhammaṃ jānitvā .
Anissitoti evaṃ tehi nissayehi anissito .
Tena aññatra dhammañāṇā natthi nissayānaṃ abhāvoti dīpeti bhavāya vibhavāya vāti sassatāya ucchedāya vā .
864. Taṃ
V2.242M2.265 brūmi upasantoti taṃ evarūpaṃ ekekagāthāya vuttaṃ upasantoti kathemi .Atarī so visattikan ti so imaṃ visatādibhāvena visattikāsaṅkhātaṃ mahātaṇhaṃ atari .
865. Idāni tameva upasantaṃ pasaṃsanto āha ‘‘ na tassa puttā ’’ ti evamādi .
Tattha puttā atrajādayo cattāro .
Ettha ca puttapariggahādayo puttādināmena vuttāti veditabbā .
Te hissa na vijjanti , tesaṃ vā abhāvena puttādayo na vijjantīti .
866. Yena naṃ vajjuṃ puthujjanā , atho samaṇabrāhmaṇāti yena taṃ rāgādinā vajjena puthujjanā sabbepi devamanussā ito bahiddhā samaṇabrāhmaṇā ca ratto vā duṭṭho vāti , vadeyyuṃ .
Taṃ tassa apurakkhatan ti taṃ rāgādivajjaṃ tassa arahato apurakkhataṃ tasmā vādesu nejatīti taṃ kāraṇā nindāvacanesu na kampati .
867. Na ussesu vadateti visiṭṭhesu attānaṃ antokatvā ‘‘ ahaṃ visiṭṭho ’’ ti atimānavasena na vadati .
Esa nayo itaresu dvīsu .
Kappaṃ neti akappiyoti so evarūpo duvidhampi kappaṃ na eti .
Kasmā ?
Yasmā akappiyo , pahīnakappoti vuttaṃ hoti .
868. Sakan ti mayhanti pariggahitaṃ .
Asatā ca na socatīti avijjamānādinā asatā ca na socati .
Dhammesu ca na gacchatīti sabbesu dhammesu chandādivasena na gacchati .
Sa ve santoti vuccatīti so evarūpo naruttamo ‘‘ santo ’’ ti vuccatīti arahattanikūṭena desanaṃ niṭṭhāpesi .
Desanāpariyosāne koṭisatasahassadevatānaṃ arahattappatti ahosi , sotāpannādīnaṃ gaṇanā natthīti .
Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya
Suttanipāta-aṭṭhakathāya purābhedasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .