11. Vijayasuttavaṇṇanā

CaraṃV1.204P1.241 vā yadi vā tiṭṭhan ti nandasuttaṃ .

‘‘ Vijayasuttaṃ kāyavicchandanikasuttan ’’ tipi vuccati .

Kā uppatti ?

Idaṃ kira suttaṃ dvīsu ṭhānesu vuttaṃ , tasmā assa duvidhā uppatti .

Tattha bhagavatā anupubbena kapilavatthuṃ anuppatvā , sākiye vinetvā nandādayo pabbājetvā , anuññātāya mātugāmassa pabbajjāya ānandattherassa bhaginī nandā , khemakasakkarañño dhītā abhirūpanandā , janapadakalyāṇī nandāti tisso nandāyo pabbajiṃsu .

Tena ca samayena bhagavā sāvatthiyaṃ viharati .

Abhirūpanandā abhirūpā eva ahosi dassanīyā pāsādikā , tenevassā abhirūpanandāti nāmamakaṃsu .

Janapadakalyāṇī nandāpi rūpena attanā sadisaṃ na passati .

Tā ubhopi rūpamadamattā ‘‘ bhagavā rūpaṃ vivaṇṇeti , garahati , anekapariyāyena rūpe ādīnavaṃ dassetī ’’ ti bhagavato upaṭṭhānaṃ na gacchanti , daṭṭhumpi na icchanti .

Evaṃ appasannā kasmā pabbajitāti ce ?

Agatiyā .

Abhirūpanandāya hi vāreyyadivaseyeva sāmiko sakyakumāro kālamakāsi .

Atha naṃ mātāpitaro akāmakaṃ pabbājesuṃ .

Janapadakalyāṇī nandāpi āyasmante nande arahattaṃ patte nirāsā hutvā ‘‘ mayhaṃ sāmiko ca mātā ca mahāpajāpati aññe ca ñātakā pabbajitā , ñātīhi vinā dukkho gharāvāso ’’ ti gharāvāse assādamalabhantī pabbajitā , na saddhāya .

Atha bhagavā tāsaṃ ñāṇaparipākaṃ viditvā mahāpajāpatiṃ āṇāpesi ‘‘ sabbāpi bhikkhuniyo paṭipāṭiyā ovādaṃ āgacchantū ’’ tiP1.242 .

Tā attano vāre sampatte aññaṃ pesenti .

Tato bhagavā ‘‘ sampatte vāre attanāvaM1.234 āgantabbaṃ , na aññā pesetabbā ’’ ti āha .

Athekadivasaṃ abhirūpanandā agamāsi .

Taṃ bhagavā nimmitarūpena saṃvejetvā ‘‘ aṭṭhīnaṃ nagaraṃ katan ’’ ti imāya dhammapadagāthāya –

‘‘ Āturaṃ asuciṃ pūtiṃ , passa nande samussayaṃ ;

Uggharantaṃ paggharantaṃ , bālānaṃ abhipatthitaṃ .( therīgā .19);

‘‘ AnimittañcaV1.205 bhāvehi , mānānusayamujjaha ;

Tato mānābhisamayā , upasantā carissasī ’’ ti .( su . ni .344; therīgā .20)–

Imāhi therīgāthāhi ca anupubbena arahatte patiṭṭhāpesi .

Athekadivasaṃ sāvatthivāsino purebhattaṃ dānaṃ datvā samādinnuposathā sunivatthā supārutā gandhapupphādīni ādāya dhammassavanatthāya jetavanaṃ gantvā dhammassavanapariyosāne bhagavantaṃ vanditvā nagaraṃ pavisanti .

Bhikkhunisaṅghopi dhammakathaṃ sutvā bhikkhuniupassayaṃ gacchati .

Tattha manussā ca bhikkhuniyo ca bhagavato vaṇṇaṃ bhāsanti .

Catuppamāṇike hi lokasannivāse sammāsambuddhaṃ disvā appasīdanto nāma natthi .

Rūpappamāṇikā hi puggalā bhagavato lakkhaṇakhacitamanubyañjanavicitraṃ samujjalitaketumālābyāmappabhāvinaddhamalaṅkāratthamiva lokassa samuppannaṃ rūpaṃ disvā pasīdanti , ghosappamāṇikā anekasatesu jātakesu kittighosaṃ aṭṭhaṅgasamannāgataṃ karavīkamadhuranigghosaṃ brahmassarañca sutvā , lūkhappamāṇikā pattacīvarādilūkhataṃ dukkarakārikalūkhataṃ vā disvā , dhammappamāṇikā sīlakkhandhādīsu yaṃkiñci dhammakkhandhaṃ upaparikkhitvā .

Tasmā sabbaṭṭhānesu bhagavato vaṇṇaṃ bhāsanti .

Janapadakalyāṇī nandā bhikkhunipassayaṃ patvāpi anekapariyāyena bhagavato vaṇṇaṃ bhāsantānaṃP1.243 tesaṃ sutvā bhagavantaṃ upagantukāmā hutvā bhikkhunīnaṃ ārocesi .

Bhikkhuniyo taṃ gahetvā bhagavantaṃ upasaṅkamiṃsu .

Bhagavā paṭikacceva tassāgamanaṃ viditvā kaṇṭakena kaṇṭakaṃ , āṇiyā ca āṇiṃ nīharitukāmo puriso viya rūpeneva rūpamadaṃ vinetuṃ attano iddhibalena pannarasasoḷasavassuddesikaṃ atidassanīyaṃ itthiṃ passe ṭhatvā bījamānaṃ abhinimmini .

Nandā bhikkhunīhi saddhiṃ upasaṅkamitvā , bhagavantaṃ vanditvā , bhikkhunisaṅghassa antare nisīditvā , pādatalā pabhuti yāva kesaggā bhagavatoM1.235 rūpasampattiṃ disvā puna taṃ bhagavato passe ṭhitaṃ nimmatarūpañca disvā ‘‘ aho ayaṃ itthī rūpavatī ’’ ti attano rūpamadaṃ jahitvā tassā rūpe abhirattabhāvā ahosi .

Tato bhagavā taṃ itthiṃ vīsativassappamāṇaṃ katvā dassesi .

Mātugāmo hi soḷasavassuddesikoyeva sobhati , na tato uddhaṃ .

Atha tassā rūpaparihāniṃ disvā nandāya tasmiṃ rūpe chandarāgo tanuko ahosi .

Tato bhagavā avijātavaṇṇaṃ , sakiṃvijātavaṇṇaṃ , majjhimitthivaṇṇaṃ , mahitthivaṇṇanti evaṃ yāva vassasatikaṃ obhaggaṃ daṇḍaparāyaṇaṃ tilakāhatagattaṃ katvā , dassetvā passamānāyeva nandāya tassā maraṇaṃ uddhumātakādibhedaṃ kākādīhi samparivāretvā khajjamānaṃ duggandhaṃ jegucchapaṭikūlabhāvañca dassesiV1.206 .

Nandāya taṃ kamaṃ disvā ‘‘ evamevaṃ mamapi aññesampi sabbasādhāraṇo ayaṃ kamo ’’ ti aniccasaññā saṇṭhāsi , tadanusārena ca dukkhanattasaññāpi , tayo bhavā ādittamiva agāraṃ appaṭisaraṇā hutvā upaṭṭhahiṃsu .

Atha bhagavā ‘‘ kammaṭṭhāne pakkhantaṃ nandāya cittan ’’ ti ñatvā tassā sappāyavasena imā gāthāyo abhāsi –

‘‘ ĀturaṃP1.244 asuciṃ pūtiṃ , passa nande samussayaṃ ;

Uggharantaṃ paggharantaṃ , bālānaṃ abhipatthitaṃ .( therīgā .19);

‘‘ Yathā idaṃ tathā etaṃ , yathā etaṃ tathā idaṃ ;

Dhātuso suññato passa , mā lokaṃ punarāgami ;

Bhave chandaṃ virājetvā , upasantā carissasī ’’ ti .( su . ni .205);

Gāthāpariyosāne nandā sotāpattiphale patiṭṭhāsi .

Athassā bhagavā uparimaggādhigamatthaṃ suññataparivāraṃ vipassanākammaṭṭhānaṃ kathento imaṃ suttamabhāsi .

Ayaṃ tāvassa ekā uppatti .

Bhagavati pana rājagahe viharante yā sā cīvarakkhandhake ( mahāva .326) vitthārato vuttasamuṭṭhānāya sālavatiyā gaṇikāya dhītā jīvakassa kaniṭṭhā sirimā nāma mātu accayena taṃ ṭhānaṃ labhitvā ‘‘ akkodhena jine kodhan ’’ ti ( dha . pa .223; jā .1.2.1) imissā gāthāya vatthumhi puṇṇakaseṭṭhidhītaraṃ avamaññitvā , bhagavantaṃ khamāpentī dhammadesanaṃ sutvā , sotāpannā hutvā aṭṭha niccabhattāniM1.236 pavattesi .

Taṃ ārabbha aññataro niccabhattiko bhikkhu rāgaṃ uppādesi .

Āhārakiccampi ca kātuṃ asakkonto nirāhāro nipajjīti dhammapadagāthāvatthumhi vuttaṃ .

Tasmiṃ tathānipanneyeva sirimā kālaṃ katvā yāmabhavane suyāmassa devī ahosi .

Atha tassā sarīrassa aggikiccaṃ nivāretvā āmakasusāne raññā nikkhipāpitaṃ sarīraṃ dassanāya bhagavā bhikkhusaṅghaparivuto agamāsi , tampi bhikkhuṃ ādāya , tathā nāgarā ca rājā ca .

Tattha manussā bhaṇanti ‘‘ pubbe sirimāya aṭṭhuttarasahassenāpi dassanaṃ dullabhaṃP1.245 , taṃ dānajja kākaṇikāyāpi daṭṭhukāmo natthī ’’ ti .

Sirimāpi devakaññā pañcahi rathasatehi parivutā tatrāgamāsi .

Tatrāpi bhagavā sannipatitānaṃ dhammadesanatthaṃ imaṃ suttaṃ tassa bhikkhuno ovādatthaṃ ‘‘ passa cittakataṃ bimban ’’ ti ( dha . pa .147) imañca dhammapadagāthaṃ abhāsi .

Ayamassa dutiyā uppatti .

195. TatthaV1.207 caraṃ vāti sakalarūpakāyassa gantabbadisābhimukhenābhinīhārena gacchanto vā .

Yadi vā tiṭṭhan ti tasseva ussāpanabhāvena tiṭṭhanto vā .

Nisinno uda vā sayan ti tasseva heṭṭhimabhāgasamiñjanauparimabhāgasamussāpanabhāvena nisinno vā , tiriyaṃ pasāraṇabhāvena sayanto vā .

Samiñjeti pasāretīti tāni tāni pabbāni samiñjeti ca pasāreti ca .

Esā kāyassa iñjanāti sabbāpesā imasseva saviññāṇakassa kāyassa iñjanā calanā phandanā , natthettha añño koci caranto vā pasārento vā , apica kho pana ‘‘ carāmī ’’ ti citte uppajjante taṃsamuṭṭhānā vāyodhātu kāyaṃ pharati , tenassa gantabbadisābhimukho abhinīhāro hoti , desantare rūpantarapātubhāvoti attho .

Tena ‘‘ caran ’’ ti vuccati .

Tathā ‘‘ tiṭṭhāmī ’’ ti citte uppajjante taṃsamuṭṭhānā vāyodhātu kāyaṃ pharati , tenassa samussāpanaṃ hoti , uparūpariṭṭhānena rūpapātubhāvoti attho .

Tena ‘‘ tiṭṭhan ’’ ti vuccati .

Tathā ‘‘ nisīdāmī ’’ ti citte uppajjante taṃsamuṭṭhānā vāyodhātu kāyaṃ pharati , tenassa heṭṭhimabhāgasamiñjanañca uparimabhāgasamussāpanañca hoti , tathābhāvena rūpapātubhāvoti attho .

Tena ‘‘ nisinno ’’ ti vuccati .

Tathā ‘‘ sayāmī ’’ ti citte uppajjante taṃsamuṭṭhānāM1.237 vāyodhātu kāyaṃ pharati , tenassa tiriyaṃ pasāraṇaṃ hoti , tathābhāvena rūpapātubhāvoti attho .

Tena ‘‘ sayan ’’ ti vuccati .

Evaṃ cāyamāyasmā yo koci itthannāmo caraṃ vā yadi vā tiṭṭhaṃ , nisinno uda vā sayaṃ yametaṃP1.246 tattha tattha iriyāpathe tesaṃ tesaṃ pabbānaṃ samiñjanappasāraṇavasena samiñjeti pasāretīti vuccati .

Tampi yasmā samiñjanappasāraṇacitte uppajjamāne yathāvutteneva nayena hoti , tasmā esā kāyassa iñjanā , natthettha añño koci , suññamidaṃ kenaci carantena vā pasārentena vā sattena vā puggalena vā .

Kevalaṃ pana –

‘‘ Cittanānattamāgamma , nānattaṃ hoti vāyuno ;

Vāyunānattato nānā , hoti kāyassa iñjanā ’’ ti .

–

Ayamettha paramattho .

Evametāya gāthāya bhagavā yasmā ekasmiṃ iriyāpathe ciraviniyogena kāyapīḷanaṃ hoti , tassa ca vinodanatthaṃ iriyāpathaparivattanaṃ karīyati , tasmā ‘‘ caraṃ vā ’’ tiādīhi iriyāpathapaṭicchannaṃ dukkhalakkhaṇaṃ dīpeti , tathā caraṇakāle ṭhānādīnamabhāvato sabbametaṃ caraṇādibhedaṃV1.208 ‘‘ esā kāyassa iñjanā ’’ ti bhaṇanto santatipaṭicchannaṃ aniccalakkhaṇaṃ .

Tāya tāya sāmaggiyā pavattāya ‘‘ esā kāyassa iñjanā ’’ ti ca attapaṭikkhepena bhaṇanto attasaññāghanapaṭicchannaṃ anattalakkhaṇaṃ dīpeti .

196. Evaṃ lakkhaṇattayadīpanena suññatakammaṭṭhānaṃ kathetvā puna saviññāṇakāviññāṇakaasubhadassanatthaṃ ‘‘ aṭṭhinahārusaṃyutto ’’ ti ārabhi .

Tassattho – yassa cesā kāyassa iñjanā , svāyaṃ kāyo visuddhimagge dvattiṃsākāravaṇṇanāyaṃ vaṇṇasaṇṭhānadisokāsaparicchedabhedena abyāpāranayena ca pakāsitehi saṭṭhādhikehi tīhi aṭṭhisatehi navahi nhārusatehi ca saṃyuttattā aṭṭhinahārusaṃyutto .

Tattheva pakāsitena aggapādaṅgulitacādināP1.247 tacena ca navapesisatappabhedena ca maṃsena avalittattā tacamaṃsāvalepano paramaduggandhajegucchapaṭikūloti veditabboM1.238 .

Kiñcettha veditabbaṃ siyā , yadi esa yā sā majjhimassa purisassa sakalasarīrato saṃkaḍḍhitā badaraṭṭhippamāṇā bhaveyya , tāya makkhikāpattasukhumacchaviyā nīlādiraṅgajātena gehabhitti viya paṭicchanno na bhaveyya , ayaṃ pana evaṃ sukhumāyapi chaviyā kāyo paṭicchanno paññācakkhuvirahitehi bālaputhujjanehi yathābhūtaṃ na dissati .

Chavirāgarañjito hissa paramajegucchapaṭikūladhammasaṅkhāto tacopi tacapaliveṭhitaṃ yaṃ taṃ pabhedato –

‘‘ Navapesisatā maṃsā , avalittā kaḷevare ;

Nānākimikulākiṇṇaṃ , miḷhaṭṭhānaṃva pūtikā ’’ ti .

–

Evaṃ vuttaṃ navamaṃsasatampi , maṃsāvalittā ye te –

‘‘ Navanhārusatā honti , byāmamatte kaḷevare ;

Bandhanti aṭṭhisaṅghātaṃ , agāramiva valliyā ’’ ti .

–

Tepi , nhārusamuṭṭhitāni paṭipāṭiyā avaṭṭhitāni pūtīni duggandhāni tīṇi saṭṭhādhikāni aṭṭhisatānipi yathābhūtaṃ na dissanti yato anādiyitvā taṃ makkhikāpattasukhumacchaviṃ .

Yāni panassa chavirāgarattena tacena paliveṭhitattā sabbalokassa apākaṭāni nānappakārāni abbhantarakuṇapāni paramāsuciduggandhajegucchanīyapaṭikūlāni , tānipi paññācakkhunā paṭivijjhitvā evaṃ passitabbo ‘‘ antapūro udarapūro … pe … pittassa ca vasāya cā ’’ ti .

197. TatthaV1.209 antassa pūro antapūro .

Udarassa pūro udarapūro .

Udaranti ca udariyassetaṃ adhivacanaṃ .

Tañhi ṭhānanāmena ‘‘ udaran ’’ ti vuttaṃ .

Yakanapeḷassāti yakanapiṇḍassa .

Vatthinoti muttassa .

Ṭhānūpacārena panetaṃ ‘‘ vatthī ’’ tiP1.248 vuttaṃ .

Pūroti adhikāro , tasmā yakanapeḷassa pūro vatthino pūroti evaṃ yojetabbaṃ .

Esa nayo hadayassātiādīsu .

Sabbāneva cetāni antādīni vaṇṇasaṇṭhānadisokāsaparicchedabhedena abyāpāranayena ca visuddhimagge vuttanayavaseneva veditabbāni .

199-200.

Evaṃ bhagavā ‘‘ na kiñcettha ekampi gayhūpagaṃ muttāmaṇisadisaṃ atthi , aññadatthu asuciparipūrovāyaṃ kāyo ’’ ti abbhantarakuṇapaṃ dassetvāM1.239 idāni tameva abbhantarakuṇapaṃ bahinikkhamanakuṇapena pākaṭaṃ katvā dassento pubbe vuttañca saṅgaṇhitvā ‘‘ athassa navahi sotehī ’’ ti gāthādvayamāha .

Tattha athāti pariyāyantaranidassanaṃ , aparenāpi pariyāyena asucibhāvaṃ passāti vuttaṃ hoti .

Assāti imassa kāyassa .

Navahi sotehīti ubhoakkhicchiddakaṇṇacchiddanāsāchiddamukhavaccamaggapassāvamaggehi .

Asuci savatīti sabbalokapākaṭanānappakāraparamaduggandhajegucchaasuciyeva savati , sandati , paggharati , na aññaṃ kiñci agarucandanādigandhajātaṃ vā maṇimuttādiratanajātaṃ vā .

Sabbadāti tañca kho sabbadā rattimpi divāpi pubbaṇhepi sāyanhepi tiṭṭhatopi gacchatopīti .

Kiṃ taṃ asucīti ce ?

‘‘ Akkhimhā akkhigūthako ’’ tiādi .

Etassa hi dvīhi akkhicchiddehi apanītatacamaṃsasadiso akkhigūthako , kaṇṇacchiddehi rajojallasadiso kaṇṇagūthako , nāsāchiddehi pubbasadisā siṅghāṇikā ca savati , mukhena ca vamati .

Kiṃ vamatīti ce ?

Ekadā pittaṃ , yadā abaddhapittaṃ kuppitaṃ hoti , tadā taṃ vamatīti adhippāyo .

Semhañcāti na kevalañca pittaṃ , yampi udarapaṭale ekapatthapūrappamāṇaṃ semhaṃ tiṭṭhati , tampi ekadā vamati .

Taṃ panetaṃ vaṇṇādito visuddhimagge ( visuddhi .1.203-204,210-211) vuttanayeneva veditabbaṃ .

‘‘ Semhañcā ’’ ti ca-saddena semhañca aññañca evarūpaṃ udariyalohitādiasuciṃ vamatīti dasseti .

Evaṃ sattahi dvārehi asucivamanaṃ dassetvā kālaññū puggalaññū parisaññū ca bhagavā taduttariP1.249 dve dvārāni visesavacanena anāmasitvā aparena pariyāyena sabbasmāpi kāyā asucisavanaṃ dassento āha ‘‘ kāyamhā sedajallikā ’’ ti .

Tattha sedajallikāti sedo ca loṇapaṭalamalabhedā jallikā ca , tassa ‘‘ savati sabbadā ’’ ti iminā saddhiṃ sambandho .

201. EvaṃV1.210 bhagavā yathā nāma bhatte paccamāne taṇḍulamalañca udakamalañca pheṇena saddhiṃ uṭṭhahitvā ukkhalimukhaṃ makkhetvā bahi gaḷati , tathā asitapītādibhede āhāre kammajena agginā paccamāne yaṃ asitapītādimalaṃ uṭṭhahitvā ‘‘ akkhimhā akkhigūthako ’’ tiādinā bhedena nikkhamantaṃ akkhiādīni makkhetvā bahi gaḷati , tassāpi vasena imassa kāyassaM1.240 asucibhāvaṃ dassetvā idāni yaṃ loke uttamaṅgasammataṃ sīsaṃ ativisiṭṭhabhāvato paccentā vandaneyyānampi vandanaṃ na karonti , tassāpi nissāratāya asucitāya cassa asucibhāvaṃ dassento ‘‘ athassa susiraṃ sīsan ’’ ti imaṃ gāthamāha .

Tattha susiran ti chiddaṃ .

Matthaluṅgassa pūritan ti dadhibharitaalābukaṃ viya matthaluṅgabharitaṃ .

Tañca panetaṃ matthaluṅgaṃ visuddhimagge vuttanayeneva veditabbaṃ .

Subhato naṃ maññati bāloti tamenaṃ evaṃ nānāvidhakuṇapabharitampi kāyaṃ duccintitacintī bālo subhato maññati , subhaṃ suciṃ iṭṭhaṃ kantaṃ manāpanti tīhipi taṇhādiṭṭhimānamaññanāhi maññati .

Kasmā ?

Yasmā avijjāya purakkhato catusaccapaṭicchādakena mohena purakkhato , codito , pavattito ,‘‘ evaṃ ādiya , evaṃ abhinivisa evaṃ maññāhī ’’ ti gāhitoti adhippāyo .

Passa yāva anatthakarā cāyaṃ avijjāti .

202. Evaṃ bhagavā saviññāṇakavasena asubhaṃ dassetvā idāni aviññāṇakavasena dassetuṃ , yasmā vā cakkavattiraññopi kāyo yathāvuttakuṇapabharitoyeva hoti , tasmā sabbappakārenapiP1.250 sampattibhave asubhaṃ dassetvā idāni vipattibhave dassetuṃ ‘‘ yadā ca so mato setī ’’ ti gāthamāha .

Tassattho – svāyamevaṃvidho kāyo yadā āyuusmāviññāṇāpagamena mato vātabharitabhastā viya uddhumātako vaṇṇaparibhedena vinīlako susānasmiṃ niratthaṃva kaliṅgaraṃ chaḍḍitattā apaviddho seti , atha ‘‘ na dānissa puna uṭṭhānaṃ bhavissatī ’’ ti ekaṃsatoyeva anapekkhā honti ñātayo .

Tattha matoti aniccataṃ dasseti , setīti nirīhakattaṃ .

Tadubhayena ca jīvitabalamadappahāne niyojeti .

Uddhumātoti saṇṭhānavipattiṃ dasseti , vinīlakoti chavirāgavipattiṃ .

Tadubhayena ca rūpamadappahāne vaṇṇapokkharataṃ paṭicca mānappahāne ca niyojeti .

Apaviddhoti gahetabbābhāvaṃ dasseti , susānasmin ti anto adhivāsetumanarahaṃ jigucchanīyabhāvaṃ .

Tadubhayenapi ‘‘ maman ’’ ti gāhassa subhasaññāya ca pahāne niyojeti .

Anapekkhā honti ñātayoti paṭikiriyābhāvaṃ dasseti , tena ca parivāramadappahāne niyojeti .

203. EvamimāyaM1.241V1.211 gāthāya aparibhinnāviññāṇakavasena asubhaṃ dassetvā idāni paribhinnavasenāpi dassetuṃ ‘‘ khādanti nan ’’ ti gāthamāha .

Tattha ye caññeti ye ca aññepi kākakulalādayo kuṇapabhakkhā pāṇino santi , tepi naṃ khādantīti attho .

Sesaṃ uttānameva .

204. Evaṃ ‘‘ caraṃ vā ’’ tiādinā nayena suññatakammaṭṭhānavasena ,‘‘ aṭṭhinahārusaṃyutto ’’ tiādinā saviññāṇakāsubhavasena ‘‘ yadā ca so mato setī ’’ tiādinā aviññāṇakāsubhavasena kāyaṃ dassetvā evaṃ niccasukhattabhāvasuññe ekantaasubhe cāpi kāyasmiṃ ‘‘ subhato naṃ maññati bālo , avijjāya purakkhato ’’ ti iminā bālassa vuttiṃ pakāsetvā avijjāmukhena ca vaṭṭaṃ dassetvā idāni tattha paṇḍitassa vuttiṃ pariññāmukhena ca vivaṭṭaṃ dassetuṃ ‘‘ sutvāna buddhavacanan ’’ ti ārabhi .

Tattha sutvānāti yoniso nisāmetvā .

Buddhavacanan ti kāyavicchandanakaraṃP1.251 buddhavacanaṃ .

Bhikkhūti sekkho vā puthujjano vā .

Paññāṇavāti paññāṇaṃ vuccati vipassanā aniccādippakāresu pavattattā , tāya samannāgatoti attho .

Idhāti sāsane .

So kho naṃ parijānātīti so imaṃ kāyaṃ tīhi pariññāhi parijānāti .

Kathaṃ ?

Yathā nāma kusalo vāṇijo idañcidañcāti bhaṇḍaṃ oloketvā ‘‘ ettakena gahite ettako nāma udayo bhavissatī ’’ ti tulayitvā tathā katvā puna saudayaṃ mūlaṃ gaṇhanto taṃ bhaṇḍaṃ chaḍḍeti , evamevaṃ ‘‘ aṭṭhinhāruādayo ime kesalomādayo cā ’’ ti ñāṇacakkhunā olokento ñātapariññāya parijānāti ,‘‘ aniccā ete dhammā dukkhā anattā ’’ ti tulayanto tīraṇapariññāya parijānāti , evaṃ tīrayitvā ariyamaggaṃ pāpuṇanto tattha chandarāgappahānena pahānapariññāya parijānāti .

Saviññāṇakāviññāṇakaasubhavasena vā passanto ñātapariññāya parijānāti , aniccādivasena passanto tīraṇapariññāya , arahattamaggena tato chandarāgaṃ apakaḍḍhitvā taṃ pajahanto pahānapariññāya parijānāti .

Kasmā so evaṃ parijānātīti ce ?

Yathābhūtañhi passati , yasmā yathābhūtaṃ passatīti attho .

‘‘ Paññāṇavā ’’ tiādinā eva ca etasmiṃ attheM1.242 siddhe yasmā buddhavacanaṃ sutvā tassa paññāṇavattaṃ hoti , yasmā ca sabbajanassa pākaṭopāyaṃ kāyo asutvā buddhavacanaṃ na sakkā parijānituṃ , tasmā tassa ñāṇahetuṃ ito bāhirānaṃ evaṃ daṭṭhuṃ asamatthatañca dassetuṃ ‘‘ sutvāna buddhavacanan ’’ ti āha .

Nandābhikkhuniṃ tañca vipallatthacittaṃ bhikkhuṃ ārabbha desanāpavattito aggaparisato tappaṭipattippattānaṃ bhikkhubhāvadassanato ca ‘‘ bhikkhū ’’ ti āha .

205. IdāniV1.212P1.252 ‘‘ yathābhūtañhi passatī ’’ ti ettha yathā passanto yathābhūtaṃ passati , taṃ dassetuṃ āha ‘‘ yathā idaṃ tathā etaṃ , yathā etaṃ tathā idan ’’ ti .

Tassattho – yathā idaṃ saviññāṇakāsubhaṃ āyuusmāviññāṇānaṃ anapagamā carati , tiṭṭhati , nisīdati , sayati ;

tathā etaṃ etarahi susāne sayitaṃ aviññāṇakampi pubbe tesaṃ dhammānaṃ anapagamā ahosi .

Yathā ca etaṃ etarahi matasarīraṃ tesaṃ dhammānaṃ apagamā na carati , na tiṭṭhati , na nisīdati , na seyyaṃ kappeti , tathā idaṃ saviññāṇakampi tesaṃ dhammānaṃ apagamā bhavissati .

Yathā ca idaṃ saviññāṇakaṃ etarahi na susāne mataṃ seti , na uddhumātakādibhāvamupagataṃ , tathā etaṃ etarahi matasarīrampi pubbe ahosi .

Yathā panetaṃ etarahi aviññāṇakāsubhaṃ mataṃ susāne seti , uddhumātakādibhāvañca upagataṃ , tathā idaṃ saviññāṇakampi bhavissatīti .

Tattha yathā idaṃ tathā etan ti attanā matassa sarīrassa samānabhāvaṃ karonto bāhire dosaṃ pajahati .

Yathā etaṃ tathā idan ti matasarīrena attano samānabhāvaṃ karonto ajjhattike rāgaṃ pajahati .

Yenākārena ubhayaṃ sabhaṃ karoti , taṃ pajānanto ubhayattha mohaṃ pajahati .

Evaṃ yathābhūtadassanena pubbabhāgeyeva akusalamūlappahānaṃ sādhetvā , yasmā evaṃ paṭipanno bhikkhu anupubbena arahattamaggaṃ patvā sabbaṃ chandarāgaṃ virājetuṃ samattho hoti , tasmā āha ‘‘ ajjhattañca bahiddhā ca , kāye chandaṃ virājaye ’’ ti .

Evaṃ paṭipanno bhikkhu anupubbenāti pāṭhaseso .

206. Evaṃ sekkhabhūmiṃ dassetvā idāni asekkhabhūmiṃ dassento āha ‘‘ chandarāgaviratto so ’’ ti .

Tassattho – so bhikkhu arahattamaggañāṇena paññāṇavā maggānantaraṃ phalaṃ pāpuṇāti , atha sabbaso chandarāgassaM1.243 pahīnattā ‘‘ chandarāgaviratto ’’ ti ca , maraṇābhāvena paṇītaṭṭhenaP1.253 vā amataṃ sabbasaṅkhāravūpasamanato santiṃ taṇhāsaṅkhātavānābhāvato nibbānaṃ , cavanābhāvato accutan ti saṃvaṇṇitaṃ padamajjhagāti ca vuccati .

Atha vā so bhikkhu arahattamaggañāṇena paññāṇavā maggānantaraphale ṭhito chandarāgaviratto nāma hoti , vuttappakārañca padamajjhagāti veditabbo .

Tena ‘‘ idamassa pahīnaṃ , idañcānena laddhan ’’ ti dīpeti .

207-208.

Evaṃ saviññāṇakāviññāṇakavasena asubhakammaṭṭhānaṃ saha nipphattiyā kathetvā puna saṅkhepadesanāya evaṃ mahato ānisaṃsassa antarāyakaraṃ pamādavihāraṃ garahanto ‘‘ dvipādakoyan ’’ ti gāthādvayamāha .

Tattha kiñcāpi apādakādayopi kāyā asucīyeva , idhādhikāravasena pana ukkaṭṭhaparicchedavasena vā , yasmā vā aññe asucibhūtāpi kāyā loṇambilādīhiV1.213 abhisaṅkharitvā manussānaṃ bhojanepi upanīyanti , na tveva manussakāyo , tasmā asucitarabhāvamassa dassentopi ‘‘ dvipādako ’’ ti āha .

Ayan ti manussakāyaṃ dasseti .

Duggandho parihīratīti duggandho samāno pupphagandhādīhi abhisaṅkharitvā parihīrati .

Nānākuṇapaparipūroti kesādianekappakārakuṇapabharito .

Vissavanto tato tatoti pupphagandhādīhi paṭicchādetuṃ ghaṭentānampi taṃ vāyāmaṃ nipphalaṃ katvā navahi dvārehi kheḷasiṅghāṇikādīni , lomakūpehi ca sedajallikaṃ vissavantoyeva .

Tattha dāni passatha – etādisena kāyena yo puriso vā itthī vā koci bālo maññe uṇṇametave taṇhādiṭṭhimānamaññanāhi ‘‘ ahan ’’ ti vā ‘‘ maman ’’ ti vā ‘‘ nicco ’’ ti vātiādinā nayena yo uṇṇamituṃ maññeyya , paraṃ vā jātiādīhi avajāneyya attānaṃ ucce ṭhāne ṭhapento , kimaññatra adassanā ṭhapetvā ariyamaggena ariyasaccadassanābhāvaṃ kimaññaṃ tassa evaṃ uṇṇamāvajānanakāraṇaṃ siyāti .

Desanāpariyosāne nandā bhikkhunī saṃvegamāpādi –

‘‘ aho vata re , ahaṃ bālā , yā maṃyeva ārabbha evaṃ vividhadhammadesanāpavattakassa bhagavato upaṭṭhānaṃP1.254 nāgamāsin ’’ ti .

Evaṃ saṃviggā ca tameva dhammadesanaṃ samannāharitvāM1.244 teneva kammaṭṭhānena katipayadivasabbhantare arahattaṃ sacchākāsi .

Dutiyaṭṭhānepi kira desanāpariyosāne caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi , sirimā devakaññā anāgāmiphalaṃ pattā , so ca bhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahīti .

Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya

Suttanipāta-aṭṭhakathāya vijayasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Suttanipāta-aṭṭhakathā

Suttanipāta-aṭṭhakathā