7. Aggikabhāradvājasuttavaṇṇanā

EvaṃV1.139 me sutan ti aggikabhāradvājasuttaṃ ,‘‘ vasalasuttan ’’ tipi vuccati .

Kā uppatti ?

Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme .

Kasibhāradvājasutte vuttanayena pacchābhattakiccāvasāne buddhacakkhunā lokaṃM1.157 volokento aggikabhāradvājaṃ brāhmaṇaṃ saraṇasikkhāpadānaṃ upanissayasampannaṃ disvā ‘‘ tattha mayi gate kathā pavattissati , tato kathāvasāne dhammadesanaṃ sutvā esa brāhmaṇo saraṇaṃ gantvā sikkhāpadāni samādiyissatī ’’ ti ñatvā , tattha gantvā , pavattāya kathāya brāhmaṇena dhammadesanaṃ yācito imaṃ suttaṃ abhāsi .

Tattha ‘‘ evaṃ me sutan ’’ tiādiṃ maṅgalasuttavaṇṇanāyaṃ vaṇṇayissāma ,‘‘ atha kho bhagavā pubbaṇhasamayan ’’ tiādi kasibhāradvājasutte vuttanayeneva veditabbaṃ .

Tena kho pana samayena aggikabhāradvājassāti yaṃ yaṃ avuttapubbaṃ , taṃ tadeva vaṇṇayissāma .

Seyyathidaṃ – so hi brāhmaṇo aggiṃ juhati paricaratīti katvā aggikoti nāmena pākaṭo ahosi , bhāradvājoti gottena .

Tasmā vuttaṃ ‘‘ aggikabhāradvājassā ’’ ti .

Nivesaneti ghare .

Tassa kira brāhmaṇassa nivesanadvāre antaravīthiyaṃ aggihutasālā ahosi .

Tato ‘‘ nivesanadvāre ’’ ti vattabbe tassapi padesassa nivesaneyeva pariyāpannattā ‘‘ nivesane ’’ ti vuttaṃ .

Samīpatthe vā bhummavacanaṃ , nivesanasamīpeti attho .

Aggi pajjalito hotīti aggiyādhāne ṭhito aggi katabbhuddharaṇo samidhāpakkhepaṃ bījanavātañca labhitvāP1.175 jalito uddhaṃ samuggataccisamākulo hoti .

Āhuti paggahitāti sasīsaṃ nhāyitvā mahatā sakkārena pāyāsasappimadhuphāṇitādīni abhisaṅkhatāni hontīti attho .

Yañhi kiñci aggimhi juhitabbaṃ , taṃ sabbaṃ ‘‘ āhutī ’’ ti vuccati .

Sapadānan ti anugharaṃ .

Bhagavā hi sabbajanānuggahatthāya āhārasantuṭṭhiyā ca uccanīcakulaṃ avokkamma piṇḍāya carati .

Tena vuttaṃ ‘‘ sapadānaṃ piṇḍāya caramāno ’’ ti .

Atha kimatthaṃ sabbākārasampannaṃ samantapāsādikaṃ bhagavantaṃ disvā brāhmaṇassa cittaṃ nappasīdati ?

Kasmā ca evaṃ pharusena vacanena bhagavantaṃ samudācaratīti ?

Vuccate – ayaṃ kiraV1.140 brāhmaṇo ‘‘ maṅgalakiccesu samaṇadassanaṃ avamaṅgalan ’’ ti evaṃdiṭṭhiko , tato ‘‘ mahābrahmuno bhuñjanavelāya kāḷakaṇṇī muṇḍakasamaṇako mama nivesanaṃ upasaṅkamatī ’’ ti mantvā cittaṃ nappasādesi , aññadatthu dosavasaṃyeva agamāsi .

Atha kuddho anattamano anattamanavācaṃ nicchāresi ‘‘ tatreva muṇḍakā ’’ tiādi .

TatrāpiM1.158 ca yasmā ‘‘ muṇḍo asuddho hotī ’’ ti brāhmaṇānaṃ diṭṭhi , tasmā ‘‘ ayaṃ asuddho , tena devabrāhmaṇapūjako na hotī ’’ ti jigucchanto ‘‘ muṇḍakā ’’ ti āha .

Muṇḍakattā vā ucchiṭṭho esa , na imaṃ padesaṃ arahati āgacchitunti samaṇo hutvāpi īdisaṃ kāyakilesaṃ na vaṇṇetīti ca samaṇabhāvaṃ jigucchanto ‘‘ samaṇakā ’’ ti āha .

Na kevalaṃ dosavaseneva , vasale vā pabbājetvā tehi saddhiṃ ekato sambhogaparibhogakaraṇena patito ayaṃ vasalatopi pāpataroti jigucchanto ‘‘ vasalakā ’’ ti āha –

‘‘ vasalajātikānaṃ vā āhutidassanamattasavanena pāpaṃ hotī ’’ ti maññamānopi evamāha .

Bhagavā tathā vuttopi vippasanneneva mukhavaṇṇena madhurena sarena brāhmaṇassa upari anukampāsītalena cittena attano sabbasattehi asādhāraṇatādibhāvaṃ pakāsento āha ‘‘ jānāsi pana , tvaṃ brāhmaṇā ’’ ti .

Atha brāhmaṇo bhagavatoP1.176 mukhappasādasūcitaṃ tādibhāvaṃ ñatvā anukampāsītalena cittena nicchāritaṃ madhurassaraṃ sutvā amateneva abhisittahadayo attamano vippasannindriyo nihatamāno hutvā taṃ jātisabhāvaṃ visauggirasadisaṃ samudācāravacanaṃ pahāya ‘‘ nūna yamahaṃ hīnajaccaṃ vasalanti paccemi , na so paramatthato vasalo , na ca hīnajaccatā eva vasalakaraṇo dhammo ’’ ti maññamāno ‘‘ na khvāhaṃ , bho gotamā ’’ ti āha .

Dhammatā hesā , yaṃ hetusampanno paccayālābhena pharusopi samāno laddhamatte paccaye muduko hotīti .

Tattha sādhūti ayaṃ saddo āyācanasampaṭicchanasampahaṃsanasundaradaḷhīkammādīsu dissati .

‘‘ Sādhu me , bhante , bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetū ’’ tiādīsu ( saṃ . ni .4.95; a . ni .7.83) hi āyācane .

‘‘ Sādhu , bhanteti kho so bhikkhu bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā ’’ tiādīsu ( ma . ni .3.86) sampaṭicchane .

‘‘ Sādhu , sādhu , sāriputtā ’’ tiādīsu ( dī . ni .3.349) sampahaṃsane .

‘‘ Sādhu dhammarucī rājā , sādhu paññāṇavā naro ;

Sādhu mittānamaddubbho , pāpassākaraṇaṃ sukhan ’’ ti .( jā .2.18.101)–

ĀdīsuM1.159V1.141 sundare .

‘‘ Taṃ suṇātha , sādhukaṃ manasi karothā ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.1) daḷhīkamme .

Idha pana āyācane .

Tena hīti tassādhippāyanidassanaṃ , sace ñātukāmosīti vuttaṃ hoti .

Kāraṇavacanaṃ vā , tassa yasmā ñātukāmosi , tasmā , brāhmaṇa , suṇāhi , sādhukaṃ manasi karohi , tathā te bhāsissāmi , yathā tvaṃ jānissasīti evaṃ parapadehi saddhiṃ sambandho veditabbo .

Tatra ca suṇāhīti sotindriyavikkhepavāraṇaṃ , sādhukaṃ manasi karohīti manasikāre daḷhīkammaniyojanena manindriyavikkhepavāraṇaṃ .

Purimañcettha byañjanavipallāsaggāhavāraṇaṃ , pacchimaṃ atthavipallāsaggāhavāraṇaṃP1.177 .

Purimena ca dhammassavane niyojeti , pacchimena sutānaṃ dhammānaṃ dhāraṇatthūpaparikkhādīsu .

Purimena ca ‘‘ sabyañjano ayaṃ dhammo , tasmā savanīyo ’’ ti dīpeti , pacchimena ‘‘ sāttho , tasmā manasi kātabbo ’’ ti .

Sādhukapadaṃ vā ubhayapadehi yojetvā ‘‘ yasmā ayaṃ dhammo dhammagambhīro ca desanāgambhīro ca , tasmā suṇāhi sādhukaṃ .

Yasmā atthagambhīro paṭivedhagambhīro ca , tasmā sādhukaṃ manasi karohī ’’ ti etamatthaṃ dīpento āha –

‘‘ suṇāhi sādhukaṃ manasi karohī ’’ ti .

Tato ‘‘ evaṃ gambhīre kathamahaṃ patiṭṭhaṃ labhissāmī ’’ ti visīdantamiva taṃ brāhmaṇaṃ samussāhento āha –

‘‘ bhāsissāmī ’’ ti .

Tattha ‘‘ yathā tvaṃ ñassasi , tathā parimaṇḍalehi padabyañjanehi uttānena nayena bhāsissāmī ’’ ti evamadhippāyo veditabbo .

Tato ussāhajāto hutvā ‘‘ evaṃ bho ’’ ti kho aggikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavato paccassosi , sampaṭicchi paṭiggahesīti vuttaṃ hoti , yathānusiṭṭhaṃ vā paṭipajjanena abhimukho assosīti .

Athassa ‘‘ bhagavā etadavocā ’’ ti idāni vattabbaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ kodhano upanāhī ’’ ti evamādikaṃ .

116. Tattha kodhanoti kujjhanasīlo .

Upanāhīti tasseva kodhassa daḷhīkammena upanāhena samannāgato .

Paresaṃ guṇe makkheti puñchatīti makkhī , pāpo ca so makkhī cāti pāpamakkhī .

Vipannadiṭṭhīti vinaṭṭhasammādiṭṭhi , vipannāya vā virūpaṃ gatāya dasavatthukāya micchādiṭṭhiyā samannāgato .

Māyāvīti attani vijjamānadosapaṭicchādanalakkhaṇāya māyāyaM1.160 samannāgato .

Taṃ jaññā vasalo itīti taṃ evarūpaṃ puggalaṃ etesaṃ hīnadhammānaṃ vassanato siñcanato anvāssavanato ‘‘ vasalo ’’ ti jāneyyāti , etehi sabbehi brāhmaṇamatthake jāto .

Ayañhi paramatthato vasalo eva , attanoP1.178 hadayatuṭṭhimattaṃ , na paranti .

Evamettha bhagavā ādipadeneva tassa brāhmaṇassa kodhaniggahaṃ katvā ‘‘ kodhādidhammo hīnapuggalo ’’ ti puggalādhiṭṭhānāyaV1.142 ca desanāya kodhādidhamme desento ekena tāva pariyāyena vasalañca vasalakaraṇe ca dhamme desesi .

Evaṃ desento ca ‘‘ tvaṃ ahan ’’ ti paravambhanaṃ attukkaṃsanañca akatvā dhammeneva samena ñāyena taṃ brāhmaṇaṃ vasalabhāve , attānañca brāhmaṇabhāve ṭhapesi .

117. Idāni yāyaṃ brāhmaṇānaṃ diṭṭhi ‘‘ kadāci pāṇātipātaadinnādānādīni karontopi brāhmaṇo evā ’’ ti .

Taṃ diṭṭhiṃ paṭisedhento , ye ca sattavihiṃsādīsu akusaladhammesu tehi tehi samannāgatā ādīnavaṃ apassantā te dhamme uppādenti , tesaṃ ‘‘ hīnā ete dhammā vasalakaraṇā ’’ ti tattha ādīnavañca dassento aparehipi pariyāyehi vasalañca vasalakaraṇe ca dhamme desetuṃ ‘‘ ekajaṃ vā dvijaṃ vā ’’ ti evamādigāthāyo abhāsi .

Tattha ekajoti ṭhapetvā aṇḍajaṃ avasesayonijo .

So hi ekadā eva jāyati .

Dvijoti aṇḍajo .

So hi mātukucchito aṇḍakosato cāti dvikkhattuṃ jāyati .

Taṃ ekajaṃ vā dvijaṃ vāpi .

Yodha pāṇan ti yo idha sattaṃ .

Vihiṃsatīti kāyadvārikacetanāsamuṭṭhitena vā vacīdvārikacetanāsamuṭṭhitena vā payogena jīvitā voropeti .

‘‘ Pāṇāni hiṃsatī ’’ tipi pāṭho .

Tattha ekajaṃ vā dvijaṃ vāti evaṃpabhedāni yodha pāṇāni hiṃsatīti evaṃ sambandho veditabbo .

Yassa pāṇe dayā natthīti etena manasā anukampāya abhāvaṃ āha .

Sesamettha vuttanayameva .

Ito parāsu ca gāthāsu , yato ettakampi avatvā ito paraṃ uttānatthāni padāni pariharantā avaṇṇitapadavaṇṇanāmattameva karissāma .

118. HantītiM1.161 hanati vināseti .

Parirundhatīti senāya parivāretvā tiṭṭhati .

Gāmāni nigamāni cāti ettha ca-saddena nagarānītipi vattabbaṃ .

Niggāhako samaññātoti iminā hananaparirundhanena gāmanigamanagaraghātakoti loke vidito .

119. Gāme vā yadi vāraññetiP1.179 gāmopi nigamopi nagarampi sabbova idha gāmo saddhiṃ upacārena , taṃ ṭhapetvā sesaṃ araññaṃ .

Tasmiṃ gāme vā yadi vāraññe yaṃ paresaṃ mamāyitaṃ , yaṃ parasattānaṃ pariggahitamapariccattaṃ satto vā saṅkhāro vā .

Theyyā adinnamādetīti tehi adinnaṃ ananuññātaṃ theyyacittena ādiyati , yena kenaci payogena yena kenaci avahārena attano gahaṇaṃ sādheti .

120. Iṇamādāyāti attano santakaṃ kiñci nikkhipitvā nikkhepaggahaṇena vā , kiñciV1.143 anikkhipitvā ‘‘ ettakena kālena ettakaṃ vaḍḍhiṃ dassāmī ’’ ti vaḍḍhiggahaṇena vā ,‘‘ yaṃ ito udayaṃ bhavissati , taṃ mayhaṃ mūlaṃ taveva bhavissatī ’’ ti vā ‘‘ udayaṃ ubhinnampi sādhāraṇan ’’ ti vā evaṃ taṃtaṃāyogaggahaṇena vā iṇaṃ gahetvā .

Cujjamāno palāyati na hi te iṇamatthīti tena iṇāyikena ‘‘ dehi me iṇan ’’ ti codiyamāno ‘‘ na hi te iṇamatthi , mayā gahitanti ko sakkhī ’’ ti evaṃ bhaṇanena ghare vasantopi palāyati .

121. Kiñcikkhakamyatāti appamattakepi kismiñcideva icchāya .

Panthasmiṃ vajantaṃ janan ti magge gacchantaṃ yaṃkiñci itthiṃ vā purisaṃ vā .

Hantvā kiñcikkhamādetīti māretvā koṭṭetvā taṃ bhaṇḍakaṃ gaṇhāti .

122. Attahetūti attano jīvitakāraṇā , tathā parahetu .

Dhanahetūti sakadhanassa vā paradhanassa vā kāraṇā .

Ca-kāro sabbattha vikappanattho .

Sakkhipuṭṭhoti yaṃ jānāsi , taṃ vadehīti pucchito .

Musā brūtīti jānanto vā ‘‘ na jānāmī ’’ ti ajānanto vā ‘‘ jānāmī ’’ ti bhaṇati , sāmike asāmike , asāmike ca sāmike karoti .

123. Ñātīnan tiM1.162 sambandhīnaṃ .

Sakhīnan ti vayassānaṃ dāresūti parapariggahitesu .

Paṭidissatīti paṭikūlena dissati , aticaranto dissatīti attho .

Sāhasāti balakkārena anicchaṃ .

Sampiyenāti tehi tesaṃ dārehi patthiyamāno sayañca patthayamāno , ubhayasinehavasenāpīti vuttaṃ hoti .

124. Mātaraṃ pitaraṃ vāti evaṃ mettāya padaṭṭhānabhūtampi , jiṇṇakaṃ gatayobbanan ti evaṃ karuṇāya padaṭṭhānabhūtampiP1.180 .

Pahu santo na bharatīti atthasampanno upakaraṇasampanno hutvāpi na poseti .

125. Sasun ti sassuṃ .

Hantīti pāṇinā vā leḍḍunā vā aññena vā kenaci paharati .

Rosetīti kodhamassa sañjaneti vācāya pharusavacanena .

126. Atthan ti sandiṭṭhikasamparāyikaparamatthesu yaṃkiñci .

Pucchito santoti puṭṭho samāno .

Anatthamanusāsatīti tassa ahitameva ācikkhati .

Paṭicchannena mantetīti atthaṃ ācikkhantopiV1.144 yathā so na jānāti , tathā apākaṭehi padabyañjanehi paṭicchannena vacanena manteti , ācariyamuṭṭhiṃ vā katvā dīgharattaṃ vasāpetvā sāvasesameva manteti .

127. Yo katvāti ettha mayā pubbabhāge pāpicchatā vuttā .

Yā sā ‘‘ idhekacco kāyena duccaritaṃ caritvā , vācāya duccaritaṃ caritvā , manasā duccaritaṃ caritvā , tassa paṭicchādanahetu pāpikaṃ icchaṃ paṇidahati , mā maṃ jaññāti icchatī ’’ ti evaṃ āgatā .

Yathā aññe na jānanti , tathā karaṇena katānañca avivaraṇena paṭicchannā assa kammantāti paṭicchannakammanto .

128. Parakulan ti ñātikulaṃ vā mittakulaṃ vā .

Āgatan ti yassa tena kule bhuttaṃ , taṃ attano gehamāgataṃ pānabhojanādīhi nappaṭipūjeti , na vā deti , avabhuttaṃ vā detīti adhippāyo .

129. Yo brāhmaṇaṃ vāti parābhavasutte vuttanayameva .

130. BhattakāleM1.163 upaṭṭhiteti bhojanakāle jāte .

Upaṭṭhitantipi pāṭho , bhattakāle āgatanti attho .

Roseti vācā na ca detīti ‘‘ atthakāmo me ayaṃ balakkārena maṃ puññaṃ kārāpetuṃ āgato ’’ ti acintetvā appatirūpena pharusavacanena roseti , antamaso sammukhabhāvamattampi cassa na deti , pageva bhojananti adhippāyo .

131. Asataṃ yodha pabrūtīti yo idha yathā nimittāni dissanti ‘‘ asukadivase idañcidañca te bhavissatī ’’ ti evaṃ asajjanānaṃ vacanaṃ pabrūti .

‘‘ Asantan ’’ tipi pāṭho , abhūtanti attho .

Pabrūtīti bhaṇati ‘‘ amukasmiṃ nāma gāme mayhaṃ īdiso gharavibhavo , ehi tattha gacchāma , gharaṇīP1.181 me bhavissasi , idañcidañca te dassāmī ’’ ti parabhariyaṃ paradāsiṃ vā vañcento dhutto viya .

Nijigīsānoti nijigīsamāno maggamāno , taṃ vañcetvā yaṃkiñci gahetvā palāyitukāmoti adhippāyo .

132. Yo cattānan ti yo ca attānaṃ .

Samukkaṃseti jātiādīhi samukkaṃsati uccaṭṭhāne ṭhapeti .

Pare ca mavajānātīti tehiyeva pare avajānāti , nīcaṃ karoti .

Ma-kāro padasandhikaroV1.145 .

Nihīnoti guṇavuḍḍhito parihīno , adhamabhāvaṃ vā gato .

Sena mānenāti tena ukkaṃsanāvajānanasaṅkhātena attano mānena .

133. Rosakoti kāyavācāhi paresaṃ rosajanako .

Kadariyoti thaddhamaccharī , yo pare paresaṃ dente aññaṃ vā puññaṃ karonte vāreti , tassetaṃ adhivacanaṃ .

Pāpicchoti asantaguṇasambhāvanicchāya samannāgato .

Maccharīti āvāsādimacchariyayutto .

Saṭhoti asantaguṇappakāsanalakkhaṇena sāṭheyyena samannāgato , asammābhāsī vā akātukāmopi ‘‘ karomī ’’ tiādivacanena .

Nāssa pāpajigucchanalakkhaṇā hirī , nāssa uttāsanato ubbegalakkhaṇaṃ ottappanti ahiriko anottappī .

134. Buddhan ti sammāsambuddhaṃ .

Paribhāsatīti ‘‘ asabbaññū ’’ tiādīhi apavadati , sāvakañca ‘‘ duppaṭipanno ’’ tiādīhi .

Paribbājaṃ gahaṭṭhaṃ vāti sāvakavisesanamevetaṃM1.164 pabbajitaṃ vā tassa sāvakaṃ , gahaṭṭhaṃ vā paccayadāyakanti attho .

Bāhirakaṃ vā paribbājakaṃ yaṃkiñci gahaṭṭhaṃ vā abhūtena dosena paribhāsatīti evampettha atthaṃ icchanti porāṇā .

135. Anarahaṃ santoti akhīṇāsavo samāno .

Arahaṃ paṭijānātīti ‘‘ ahaṃ arahā ’’ ti paṭijānāti , yathā naṃ ‘‘ arahā ayan ’’ ti jānanti , tathā vācaṃ nicchāreti , kāyena parakkamati , cittena icchati adhivāseti .

Coroti theno .

Sabrahmake loketi ukkaṭṭhavasena āha – sabbaloketi vuttaṃ hotiP1.182 .

Loke hi sandhicchedananillopaharaṇaekāgārikakaraṇaparipanthatiṭṭhanādīhi paresaṃ dhanaṃ vilumpantā corāti vuccanti .

Sāsane pana parisasampattiādīhi paccayādīni vilumpantā .

Yathāha –

‘‘ Pañcime , bhikkhave , mahācorā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ .

Katame pañca ?

Idha , bhikkhave , ekaccassa mahācorassa evaṃ hoti ‘ kudāssu nāmāhaṃ satena vā sahassena vā parivuto gāmanigamarājadhānīsu āhiṇḍissāmi hananto , ghātento , chindanto , chedāpento , pacanto pācentoti , so aparena samayena satena vā sahassena vā parivuto gāmanigamarājadhānīsu āhiṇḍati hananto … pe … pācento .

Evameva kho , bhikkhave , idhekaccassa pāpabhikkhuno evaṃ hoti ‘ kudāssu nāmāhaṃ satena vā … pe … rājadhānīsu cārikaṃ carissāmi sakkato , garukato , mānito , pūjito , apacito , gahaṭṭhānañceva pabbajitānañca lābhī cīvara … pe … parikkhārānan ’ ti .

So aparenaV1.146 samayena satena vā sahassena vā parivuto gāmanigamarājadhānīsu cārikaṃ carati sakkato … pe … parikkhārānaṃ .

Ayaṃ , bhikkhave , paṭhamo mahācoro santo saṃvijjamāno lokasmiṃ .

‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , idhekacco pāpabhikkhu tathāgatappaveditaṃ dhammavinayaṃ pariyāpuṇitvā attano dahati , ayaṃ , bhikkhave , dutiyo … pe … lokasmiṃ .

‘‘ PunaM1.165 caparaṃ , bhikkhave , idhekacco pāpabhikkhu suddhaṃ brahmacāriṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ carantaṃ amūlakena abrahmacariyena anuddhaṃseti .

Ayaṃ , bhikkhave , tatiyo … pe … lokasmiṃ .

‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , idhekacco , pāpabhikkhu yāni tāni saṅghassa garubhaṇḍāni garuparikkhārāni , seyyathidaṃ – ārāmo , ārāmavatthu , vihāro , vihāravatthu , mañco , pīṭhaṃ , bhisi , bimbohanaṃ , lohakumbhī , lohabhāṇakaṃ , lohavārako , lohakaṭāhaṃ , vāsi , pharasu , kuṭhārī , kudālo , nikhādanaṃ , valli , veḷu , muñjaṃ , pabbajaṃ , tiṇaṃ , mattikā , dārubhaṇḍaṃ , mattikābhaṇḍaṃ , tehi gihiṃ saṅgaṇhāti upalāpeti .

Ayaṃ , bhikkhave , catuttho … pe … lokasmiṃ .

‘‘ Sadevake , bhikkhave , loke … pe … sadevamanussāya ayaṃ aggo mahācoro , yo asantaṃ abhūtaṃ uttarimanussadhammaṃ ullapatī ’’ ti ( pārā .195).

Tattha lokiyacorā lokiyameva dhanadhaññādiṃ thenenti .

Sāsane vuttacoresu paṭhamo tathārūpameva cīvarādipaccayamattaṃ , dutiyo pariyattidhammaṃ , tatiyo parassa brahmacariyaṃ , catuttho saṅghikagarubhaṇḍaṃ , pañcamo jhānasamādhisamāpattimaggaphalappabhedaṃ lokiyalokuttaraguṇadhanaṃ , lokiyañca cīvarādipaccayajātaṃ .

Yathāha –

‘‘ theyyāya vo , bhikkhave , raṭṭhapiṇḍo bhutto ’’ ti .

Tattha yvāyaṃ pañcamo mahācoro , taṃ sandhāyāha bhagavā ‘‘ coro sabrahmake loke ’’ ti .

So hi ‘‘ sadevake , bhikkhave , loke … pe … sadevamanussāya ayaṃ aggo mahācoro , yo asantaṃ abhūtaṃ uttarimanussadhammaṃ ullapatī ’’ ti ( pārā .195) evaṃ lokiyalokuttaradhanathenanato aggo mahācoroti vutto , tasmā taṃ idhāpi ‘‘ sabrahmake loke ’’ ti iminā ukkaṭṭhaparicchedena pakāsesi .

Eso kho vasalādhamoti .

Ettha khoti avadhāraṇattho , tena eso eva vasalādhamo .

VasalānaṃV1.147 hīno sabbapacchimakoti avadhāreti .

Kasmā ?

Visiṭṭhavatthumhi theyyadhammavassanato , yāva taṃ paṭiññaṃ na vissajjeti , tāva avigatavasalakaraṇadhammato cāti .

EteM1.166 kho vasalāti .

Idāni ye te paṭhamagāthāya āsayavipattivasenaP1.183 kodhanādayo pañca , pāpamakkhiṃ vā dvidhā katvā cha , dutiyagāthāya payogavipattivasena pāṇahiṃsako eko , tatiyāya payogavipattivaseneva gāmanigamaniggāhako eko , catutthāya theyyāvahāravasena eko , pañcamāya iṇavañcanavasena eko , chaṭṭhāya pasayhāvahāravasena panthadūsako eko , sattamāya kūṭasakkhivasena eko , aṭṭhamāya mittadubbhivasena eko , navamāya akataññuvasena eko , dasamāya katanāsanavihesanavasena eko , ekādasamāya hadayavañcanavasena eko , dvādasamāya paṭicchannakammantavasena dve , terasamāya akataññuvasena eko , cuddasamāya vañcanavasena eko , pannarasamāya vihesanavasena eko , soḷasamāya vañcanavasena eko , sattarasamāya attukkaṃsanaparavambhanavasena dve , aṭṭhārasamāya payogāsayavipattivasena rosakādayo satta , ekūnavīsatimāya paribhāsanavasena dve , vīsatimāya aggamahācoravasena ekoti evaṃ tettiṃsa catuttiṃsa vā vasalā vuttā .

Te niddisanto āha ‘‘ ete kho vasalā vuttā , mayā ye te pakāsitā ’’ ti .

Tassattho – ye te mayā pubbe ‘‘ jānāsi pana tvaṃ , brāhmaṇa , vasalan ’’ ti evaṃ saṅkhepato vasalā vuttā , te vitthārato ete kho pakāsitāti .

Atha vā ye te mayā puggalavasena vuttā , te dhammavasenāpi ete kho pakāsitā .

Atha vā ete kho vasalā vuttā ariyehi kammavasena , na jātivasena , mayā ye te pakāsitā ‘‘ kodhano upanāhī ’’ tiādinā nayena .

136. Evaṃ bhagavā vasalaṃ dassetvā idāni yasmā brāhmaṇo sakāya diṭṭhiyā atīva abhiniviṭṭho hoti , tasmā taṃ diṭṭhiṃ paṭisedhento āha ‘‘ na jaccā vasalo hotī ’’ ti .

Tassattho – paramatthato hi na jaccā vasalo hoti , na jaccā hoti brāhmaṇo , apica kho kammunā vasalo hoti , kammunā hoti brāhmaṇo , aparisuddhakammavassanato vasalo hoti , parisuddhena kammunā aparisuddhavāhanato brāhmaṇo hoti .

Yasmā vā tumhe hīnaṃ vasalaṃ ukkaṭṭhaṃM1.167 brāhmaṇaṃP1.184 maññittha , tasmā hīnena kammunā vasalo hoti , ukkaṭṭhena kammunā brāhmaṇo hotīti evampi atthaṃ ñāpento evamāha .

137-139.

Idāni tamevatthaṃ nidassanena sādhetuṃ ‘‘ tadamināpi jānāthā ’’ tiādikā tisso gāthāyo āha .

Tāsu dve catuppādā , ekā chappādā , tāsaṃ attho – yaṃ mayā vuttaṃ ‘‘ na jaccā vasalo hotī ’’ tiādi , tadamināpi jānātha , yathā medaṃ nidassanaṃ , taṃ imināpi pakārenaV1.148 jānātha , yena me pakārena yena sāmaññena idaṃ nidassananti vuttaṃ hoti .

Katamaṃ nidassananti ce ?

Caṇḍālaputto sopāko … pe … brahmalokūpapattiyāti .

Caṇḍālassa putto caṇḍālaputto .

Attano khādanatthāya mate sunakhe labhitvā pacatīti sopāko .

Mātaṅgoti evaṃnāmo vissutoti evaṃ hīnāya jātiyā ca jīvikāya ca nāmena ca pākaṭo .

Soti purimapadena sambandhitvā so mātaṅgo yasaṃ paramaṃ patto , abbhutaṃ uttamaṃ ativisiṭṭhaṃ yasaṃ kittiṃ pasaṃsaṃ patto .

Yaṃ sudullabhan ti yaṃ uḷārakulūpapannenāpi dullabhaṃ , hīnakulūpapannena sudullabhaṃ .

Evaṃ yasappattassa ca āgacchuṃ tassupaṭṭhānaṃ , khattiyā brāhmaṇā bahū , tassa mātaṅgassa pāricariyatthaṃ khattiyā ca brāhmaṇā ca aññe ca bahū vessasuddādayo jambudīpamanussā yebhuyyena upaṭṭhānaṃ āgamiṃsūti attho .

Evaṃ upaṭṭhānasampanno so mātaṅgo vigatakilesarajattā virajaṃ , mahantehi buddhādīhi paṭipannattā mahāpathaṃ , brahmalokasaṅkhātaṃ devalokaṃ yāpetuṃ samatthattā devalokayānasaññitaṃ aṭṭhasamāpattiyānaṃ abhiruyha , tāya paṭipattiyā kāmarāgaṃ virājetvā , kāyassa bhedā brahmalokūpago ahu , sā tathā hīnāpi na naṃ jāti nivāresi brahmalokūpapattiyā , brahmalokūpapattitoti vuttaṃ hoti .

Ayaṃ panattho evaṃ veditabbo – atīte kira mahāpuriso tena tenupāyena sattahitaṃ karonto sopākajīvike caṇḍālakule uppajji .

So nāmena mātaṅgoP1.185 , rūpena duddasiko hutvā bahinagare cammakuṭikāya vasati , antonagare bhikkhaṃ caritvā jīvikaṃ kappeti .

AthekadivasaṃM1.168 tasmiṃ nagare surānakkhatte ghosite dhuttā yathāsakena parivārena kīḷanti .

Aññatarāpi brāhmaṇamahāsāladhītā pannarasasoḷasavassuddesikā devakaññā viya rūpena dassanīyā pāsādikā ‘‘ attano kulavaṃsānurūpaṃ kīḷissāmī ’’ ti pahūtaṃ khajjabhojjādikīḷanasambhāraṃ sakaṭesu āropetvā sabbasetavaḷavayuttaṃ yānamāruyha mahāparivārena uyyānabhūmiṃ gacchati diṭṭhamaṅgalikāti nāmena .

Sā kira ‘‘ dussaṇṭhitaṃ rūpaṃ avamaṅgalan ’’ ti daṭṭhuṃ na icchati , tenassā diṭṭhamaṅgalikātveva saṅkhā udapādi .

Tadā so mātaṅgo kālasseva vuṭṭhāya paṭapilotikaṃ nivāsetvā , kaṃsatāḷaṃ hatthe bandhitvā , bhājanahatthoV1.149 nagaraṃ pavisati , manusse disvā dūrato eva kaṃsatāḷaṃ ākoṭento .

Atha diṭṭhamaṅgalikā ‘‘ ussaratha , ussarathā ’’ ti purato purato hīnajanaṃ apanentehi purisehi nīyamānā nagaradvāramajjhe mātaṅgaṃ disvā ‘‘ ko eso ’’ ti āha .

Ahaṃ mātaṅgacaṇḍāloti .

Sā ‘‘ īdisaṃ disvā gatānaṃ kuto vuḍḍhī ’’ ti yānaṃ nivattāpesi .

Manussā ‘‘ yaṃ mayaṃ uyyānaṃ gantvā khajjabhojjādiṃ labheyyāma , tassa no mātaṅgena antarāyo kato ’’ ti kupitā ‘‘ gaṇhatha caṇḍālan ’’ ti leḍḍūhi paharitvā ‘‘ mato ’’ ti pāde gahetvā ekamante chaḍḍetvā kacavarena paṭicchādetvā agamaṃsu .

So satiṃ paṭilabhitvā uṭṭhāya manusse pucchi –

‘‘ kiṃ , ayyā , dvāraṃ nāma sabbasādhāraṇaṃ , udāhu brāhmaṇānaṃyeva katan ’’ ti ?

Manussā āhaṃsu –

‘‘ sabbesaṃ sādhāraṇan ’’ ti .

‘‘ Evaṃ sabbasādhāraṇadvārena pavisitvā bhikkhāhārena yāpentaṃ maṃ diṭṭhamaṅgalikāya manussā imaṃ anayabyasanaṃ pāpesun ’’ ti rathikāya rathikaṃ āhiṇḍanto manussānaṃ ārocetvā brāhmaṇassa gharadvāre nipajji –

‘‘ diṭṭhamaṅgalikaṃ aladdhā na vuṭṭhahissāmī ’’ ti .

Brāhmaṇo ‘‘ gharadvāre mātaṅgo nipanno ’’ ti sutvā ‘‘ tassa kākaṇikaṃ detha , telena aṅgaṃ makkhetvā gacchatū ’’ ti āha .

So taṃ na icchati ,‘‘ diṭṭhamaṅgalikaṃP1.186 aladdhā na vuṭṭhahissāmi ’’ cceva āha .

Tato brāhmaṇo ‘‘ dve kākaṇikāyo detha , kākaṇikāya pūvaṃ khādatu , kākaṇikāyaM1.169 telena aṅgaṃ makkhetvā gacchatū ’’ ti āha .

So taṃ na icchati , tatheva vadati .

Brāhmaṇo sutvā ‘‘ māsakaṃ detha , pādaṃ , upaḍḍhakahāpaṇaṃ , kahāpaṇaṃ dve tīṇī ’’ ti yāva sataṃ āṇāpesi .

So na icchati , tatheva vadati .

Evaṃ yācantānaṃyeva sūriyo atthaṅgato .

Atha brāhmaṇī pāsādā oruyha sāṇipākāraṃ parikkhipāpetvā taṃ upasaṅkamitvā yāci –

‘‘ tāta mātaṅga , diṭṭhamaṅgalikāya aparādhaṃ khama , sahassaṃ gaṇhāhi , dve tīṇī ’’ ti yāva ‘‘ satasahassaṃ gaṇhāhī ’’ ti āha .

So tuṇhībhūto nipajjiyeva .

Evaṃ catūhapañcāhe vītivatte bahumpi paṇṇākāraṃ datvā diṭṭhamaṅgalikaṃ alabhantā khattiyakumārādayo mātaṅgassa upakaṇṇake ārocāpesuṃ –

‘‘ purisā nāma anekānipi saṃvaccharāni vīriyaṃ katvā icchitatthaṃ pāpuṇanti , mā kho tvaṃ nibbijji , addhā dvīhatīhaccayena diṭṭhamaṅgalikaṃ lacchasī ’’ ti .

So tuṇhībhūto nipajjiyeva .

Atha sattame divase samantā paṭivissakā uṭṭhahitvā ‘‘ tumhe mātaṅgaṃ vā uṭṭhāpetha , dārikaṃ vā detha , mā amhe sabbe nāsayitthā ’’ ti āhaṃsu .

Tesaṃ kira ayaṃ diṭṭhi ‘‘ yassa gharadvāre evaṃ nipanno caṇḍālo marati , tassa gharena saha samantā sattasattagharavāsino caṇḍālā hontī ’’ ti .

Tato diṭṭhamaṅgalikaṃ nīlapaṭapilotikaṃ nivāsāpetvā uḷuṅkakaḷopikādīni datvā paridevamānaṃ tassa santikaṃV1.150 netvā ‘‘ gaṇha dārikaṃ , uṭṭhāya gacchāhī ’’ ti adaṃsu .

Sā passe ṭhatvā ‘‘ uṭṭhāhī ’’ ti āha , so ‘‘ hatthena maṃ gahetvā uṭṭhāpehī ’’ ti āha .

Sā naṃ uṭṭhāpesi .

So nisīditvā āha –

‘‘ mayaṃ antonagare vasituṃ na labhāma , ehi maṃ bahinagare cammakuṭiṃ nehī ’’ ti .

Sā naṃ hatthe gahetvā tattha nesi .

‘‘ Piṭṭhiyaṃ āropetvā ’’ ti jātakabhāṇakā .

NetvāP1.187 cassa sarīraṃ telena makkhetvā , uṇhodakena nhāpetvā , yāguṃ pacitvā adāsi .

So ‘‘ brāhmaṇakaññā ayaṃ mā vinassī ’’ ti jātisambhedaṃ akatvāva aḍḍhamāsamattaṃ balaṃ gahetvā ‘‘ ahaṃ vanaṃ gacchāmi ,‘ aticirāyatī ’ ti mā tvaṃ ukkaṇṭhī ’’ ti vatvā gharamānusakāni ca ‘‘ imaṃ mā pamajjitthā ’’ ti āṇāpetvā gharā nikkhamma tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā , kasiṇaparikammaṃ katvā , katipāheneva aṭṭha samāpattiyo pañca ca abhiññāyo nibbattetvā ‘‘ idānāhaṃ diṭṭhamaṅgalikāyaM1.170 manāpo bhavissāmī ’’ ti ākāsenāgantvā nagaradvāre orohitvā diṭṭhamaṅgalikāya santikaṃ pesesi .

Sā sutvā ‘‘ koci maññe mama ñātako pabbajito maṃ dukkhitaṃ ñatvā daṭṭhuṃ āgato bhavissatī ’’ ti cintayamānā gantvā , taṃ ñatvā , pādesu nipatitvā ‘‘ kissa maṃ anāthaṃ tumhe akatthā ’’ ti āha .

Mahāpuriso ‘‘ mā tvaṃ diṭṭhamaṅgalike dukkhinī ahosi , sakalajambudīpavāsīhi te sakkāraṃ kāressāmī ’’ ti vatvā etadavoca –

‘‘ gaccha tvaṃ ghosanaṃ karohi –

‘ mahābrahmā mama sāmiko na mātaṅgo , so candavimānaṃ bhinditvā sattame divase mama santikaṃ āgamissatī ’’’ ti .

Sā āha –

‘‘ ahaṃ , bhante , brāhmaṇamahāsāladhītā hutvā attano pāpakammena imaṃ caṇḍālabhāvaṃ pattā , na sakkomi evaṃ vattun ’’ ti .

Mahāpuriso ‘‘ na tvaṃ mātaṅgassa ānubhāvaṃ jānāsī ’’ ti vatvā yathā sā saddahati , tathā anekāni pāṭihāriyāni dassetvā tatheva taṃ āṇāpetvā attano vasatiṃ agamāsi .

Sā tathā akāsi .

Manussā ujjhāyanti hasanti –

‘‘ kathañhi nāmāyaṃ attano pāpakammena caṇḍālabhāvaṃ patvā puna taṃ mahābrahmānaṃ karissatī ’’ ti .

Sā adhimānā eva hutvā divase divase ghosantī nagaraṃ āhiṇḍati ‘‘ ito chaṭṭhe divase , pañcame , catutthe , tatiye , suve , ajja āgamissatī ’’ ti .

ManussāP1.188 tassā vissatthavācaṃ sutvā ‘‘ kadāci evampi siyā ’’ ti attano attano gharadvāresu maṇḍapaṃ kārāpetvā , sāṇipākāraṃ sajjetvā , vayappattā dārikāyo alaṅkaritvā ‘‘ mahābrahmani āgate kaññādānaṃ dassāmā ’’ ti ākāsaṃ ullokentā nisīdiṃsu .

Atha mahāpuriso puṇṇamadivase gaganatalaṃ upārūḷhe cande candavimānaṃ phāletvā passato mahājanassa mahābrahmarūpena niggacchi .

Mahājano ‘‘ dve candā jātā ’’ ti atimaññi .

Tato anukkamena āgataṃ disvā ‘‘ saccaṃ diṭṭhamaṅgalikā āha , mahābrahmāva ayaṃ diṭṭhamaṅgalikaṃ dametuṃV1.151 pubbe mātaṅgavesenāgacchī ’’ ti niṭṭhaṃ agamāsi .

Evaṃ so mahājanena dissamāno diṭṭhamaṅgalikāya vasanaṭṭhāne eva otari .

Sā ca tadā utunī ahosi .

So tassā nābhiṃ aṅguṭṭhakena parāmasi .

Tena phassena gabbho patiṭṭhāsi .

Tato naṃ ‘‘ gabbho te saṇṭhitoM1.171 , puttamhi jāte taṃ nissāya jīvāhī ’’ ti vatvā passato mahājanassa puna candavimānaṃ pāvisi .

Brāhmaṇā ‘‘ diṭṭhamaṅgalikā mahābrahmuno pajāpati amhākaṃ mātā jātā ’’ ti vatvā tato tato āgacchanti .

Taṃ sakkāraṃ kātukāmānaṃ manussānaṃ sampīḷanena nagaradvārāni anokāsāni ahesuṃ .

Te diṭṭhamaṅgalikaṃ hiraññarāsimhi ṭhapetvā , nhāpetvā , maṇḍetvā , rathaṃ āropetvā , mahāsakkārena nagaraṃ padakkhiṇaṃ kārāpetvā , nagaramajjhe maṇḍapaṃ kārāpetvā , tatra naṃ ‘‘ mahābrahmuno pajāpatī ’’ ti diṭṭhaṭṭhāne ṭhapetvā vasāpenti ‘‘ yāvassā patirūpaṃ vasanokāsaṃ karoma , tāva idheva vasatū ’’ ti .

Sā maṇḍape eva puttaṃ vijāyi .

Taṃ visuddhadivase saddhiṃ puttena sasīsaṃ nhāpetvā maṇḍape jātoti dārakassa ‘‘ maṇḍabyakumāro ’’ ti nāmaṃ akaṃsu .

Tato pabhuti ca naṃ brāhmaṇā ‘‘ mahābrahmuno putto ’’ ti parivāretvā caranti .

Tato anekasatasahassappakārā paṇṇākārā āgacchanti , te brāhmaṇā kumārassārakkhaṃP1.189 ṭhapesuṃ , āgatā lahuṃ kumāraṃ daṭṭhuṃ na labhanti .

Kumāro anupubbena vuḍḍhimanvāya dānaṃ dātuṃ āraddho .

So sālāya sampattānaṃ kapaṇaddhikānaṃ adatvā brāhmaṇānaṃyeva deti .

Mahāpuriso ‘‘ kiṃ mama putto dānaṃ detī ’’ ti āvajjetvā brāhmaṇānaṃyeva dānaṃ dentaṃ disvā ‘‘ yathā sabbesaṃ dassati , tathā karissāmī ’’ ti cīvaraṃ pārupitvā pattaṃ gahetvā ākāsena āgamma puttassa gharadvāre aṭṭhāsi .

Kumāro taṃ disvā ‘‘ kuto ayaṃ evaṃ virūpaveso vasalo āgato ’’ ti kuddho imaṃ gāthamāha –

‘‘ Kuto nu āgacchasi dummavāsī , otallako paṃsupisācakova ;

Saṅkāracoḷaṃ paṭimuñca kaṇṭhe , ko re tuvaṃ hosi adakkhiṇeyyo ’’ ti .

Brāhmaṇā ‘‘ gaṇhatha gaṇhathā ’’ ti taṃ gahetvā ākoṭetvā anayabyasanaṃ pāpesuṃ .

So ākāsena gantvā bahinagare paccaṭṭhāsiM1.172 .

Devatā kupitā kumāraṃ gale gahetvā uddhaṃpādaṃ adhosiraṃ ṭhapesuṃ .

So akkhīhi niggatehi mukhena kheḷaṃ paggharantena gharugharupassāsī dukkhaṃ vedayati .

Diṭṭhamaṅgalikā sutvā ‘‘ koci āgato atthī ’’ ti pucchi .

‘‘ Āma , pabbajito āgacchī ’’ ti .

‘‘ Kuhiṃ gato ’’ ti ?

‘‘ Evaṃ gato ’’ ti .

Sā tattha gantvā ‘‘ khamatha , bhante , attanoV1.152 dāsassā ’’ ti yācantī tassa pādamūle bhūmiyā nipajji .

Tena ca samayena mahāpuriso piṇḍāya caritvā , yāguṃ labhitvā , taṃ pivanto tattha nisinno hoti , so avasiṭṭhaṃ thokaṃ yāguṃ diṭṭhamaṅgalikāya adāsi .

‘‘ Gaccha imaṃ yāguṃ udakakumbhiyā āloletvā yesaṃ bhūtavikāro atthi , tesaṃ akkhimukhakaṇṇanāsābilesu āsiñca , sarīrañca paripphosehi , evaṃ nibbikārā bhavissantī ’’ ti .

Sā tathā akāsi .

TatoP1.190 kumāre pakatisarīre jāte ‘‘ ehi , tāta maṇḍabya , taṃ khamāpessāmā ’’ ti puttañca sabbe brāhmaṇe ca tassa pādamūle nikkujjitvā nipajjāpetvā khamāpesi .

So ‘‘ sabbajanassa dānaṃ dātabban ’’ ti ovaditvā , dhammakathaṃ katvā , attano vasanaṭṭhānaṃyeva gantvā , cintesi ‘‘ itthīsu pākaṭā diṭṭhamaṅgalikā damitā , purisesu pākaṭo maṇḍabyakumāro , idāni ko dametabbo ’’ ti .

Tato jātimantatāpasaṃ addasa bandhumatīnagaraṃ nissāya kumbhavatīnadītīre viharantaṃ .

So ‘‘ ahaṃ jātiyā visiṭṭho , aññehi paribhuttodakaṃ na paribhuñjāmī ’’ ti uparinadiyā vasati .

Mahāpuriso tassa uparibhāge vāsaṃ kappetvā tassa udakaparibhogavelāyaṃ dantakaṭṭhaṃ khāditvā udake pakkhipi .

Tāpaso taṃ udakena vuyhamānaṃ disvā ‘‘ kenidaṃ khittan ’’ ti paṭisotaṃ gantvā mahāpurisaṃ disvā ‘‘ ko etthā ’’ ti āha .

‘‘ Mātaṅgacaṇḍālo , ācariyā ’’ ti .

‘‘ Apehi , caṇḍāla , mā uparinadiyā vasī ’’ ti .

Mahāpuriso ‘‘ sādhu , ācariyā ’’ ti heṭṭhānadiyā vasati , paṭisotampi dantakaṭṭhaṃ tāpasassa santikaṃ āgacchati .

Tāpaso puna gantvā ‘‘ apehi , caṇḍāla , mā heṭṭhānadiyaṃ vasa , uparinadiyāyeva vasā ’’ ti āha .

Mahāpuriso ‘‘ sādhu , ācariyā ’’ ti tathā akāsi , punapi tatheva ahosi .

Tāpaso punapi ‘‘ tathā karotī ’’ ti duṭṭho mahāpurisaṃ sapi ‘‘ sūriyassa te uggamanavelāya sattadhā muddhā phalatū ’’ ti .

Mahāpurisopi ‘‘ sādhu , ācariya , ahaṃ pana sūriyuṭṭhānaṃ na demī ’’ ti vatvā sūriyuṭṭhānaṃ nivāresiM1.173 .

Tato ratti na vibhāyati , andhakāro jāto , bhītā bandhumatīvāsino tāpasassa santikaṃ gantvā ‘‘ atthi nu kho , ācariya , amhākaṃ sotthibhāvo ’’ ti pucchiṃsu .

Te hi taṃ ‘‘ arahā ’’ ti maññanti .

So tesaṃ sabbamācikkhi .

Te mahāpurisaṃ upasaṅkamitvāP1.191 ‘‘ sūriyaṃ , bhante , muñcathā ’’ ti yāciṃsu .

Mahāpuriso ‘‘ yadi tumhākaṃ arahā āgantvā maṃ khamāpeti , muñcāmī ’’ ti āha .

Manussā gantvā tāpasaṃ āhaṃsu –

‘‘ ehi , bhante , mātaṅgapaṇḍitaṃ khamāpehi , mā tumhākaṃ kalahakāraṇā mayaṃ nassimhā ’’ ti .

So ‘‘ nāhaṃ caṇḍālaṃ khamāpemī ’’ ti āha .

Manussā ‘‘ amhe tvaṃ nāsesī ’’ ti taṃ hatthapādesu gahetvā mahāpurisassa santikaṃ nesuṃ .

Mahāpuriso ‘‘ mama pādamūleV1.153 kucchiyā nipajjitvā khamāpente khamāmī ’’ ti āha .

Manussā ‘‘ evaṃ karohī ’’ ti āhaṃsu .

Tāpaso ‘‘ nāhaṃ caṇḍālaṃ vandāmī ’’ ti .

Manussā ‘‘ tava chandena na vandissasī ’’ ti hatthapādamassugīvādīsu gahetvā mahāpurisassa pādamūle sayāpesuṃ .

So ‘‘ khamāmahaṃ imassa , apicāhaṃ tassevānukampāya sūriyaṃ na muñcāmi , sūriye hi uggatamatte muddhā assa sattadhā phalissatī ’’ ti āha .

Manussā ‘‘ idāni , bhante , kiṃ kātabban ’’ ti āhaṃsu .

Mahāpuriso ‘‘ tena hi imaṃ galappamāṇe udake ṭhapetvā mattikāpiṇḍenassa sīsaṃ paṭicchādetha , sūriyarasmīhi phuṭṭho mattikāpiṇḍo sattadhā phalissati .

Tasmiṃ phalite esa aññatra gacchatū ’’ ti āha .

Te tāpasaṃ hatthapādādīsu gahetvā tathā akaṃsu .

Sūriye muñcitamatte mattikāpiṇḍo sattadhā phalitvā pati , tāpaso bhīto palāyi .

Manussā disvā ‘‘ passatha , bho , samaṇassa ānubhāvan ’’ ti dantakaṭṭhapakkhipanamādiṃ katvā sabbaṃ vitthāretvā ‘‘ natthi īdiso samaṇo ’’ ti tasmiṃ pasīdiṃsu .

Tato pabhuti sakalajambudīpe khattiyabrāhmaṇādayo gahaṭṭhapabbajitā mātaṅgapaṇḍitassa upaṭṭhānaṃ agamaṃsu .

So yāvatāyukaṃ ṭhatvā kāyassa bhedā brahmaloke uppajji .

Tenāha bhagavā ‘‘ tadamināpi jānātha … pe … brahmalokūpapattiyā ’’ ti .

140-141.

Evaṃ ‘‘ na jaccā vasalo hoti , kammunā vasalo hotī ’’ ti sādhetvāP1.192 idāni ‘‘ na jaccā hoti brāhmaṇo , kammunā hoti brāhmaṇo ’’ ti etaṃ sādhetuṃ āha ‘‘ ajjhāyakakule jātāM1.174 … pe … duggatyā garahāya vā ’’ ti .

Tattha ajjhāyakakule jātāti mantajjhāyake brāhmaṇakule jātā .

‘‘ Ajjhāyakākuḷe jātā ’’ tipi pāṭho .

Mantānaṃ ajjhāyake anupakuṭṭhe ca brāhmaṇakule jātāti attho .

Mantā bandhavā etesanti mantabandhavā .

Vedabandhū vedapaṭissaraṇāti vuttaṃ hoti .

Te ca pāpesu kammesu abhiṇhamupadissareti te evaṃ kule jātā mantabandhavā ca samānāpi yadi pāṇātipātādīsu pāpakammesu punappunaṃ upadissanti , atha diṭṭheva dhamme gārayhā samparāye ca duggati te evamupadissamānā imasmiṃyeva attabhāve mātāpitūhipi ‘‘ nayime amhākaṃ puttā , dujjātā ete kulassa aṅgārabhūtā , nikkaḍḍhatha ne ’’ ti , brāhmaṇehipi ‘‘ gahapatikā ete , na ete brāhmaṇā , mā nesaṃ saddhayaññathālipākādīsu pavesaṃ detha , mā nehi saddhiṃ sallapathā ’’ ti , aññehipi manussehi ‘‘ pāpakammantā ete , na ete brāhmaṇā ’’ ti evaṃ gārayhā honti .

Samparāye ca nesaṃ duggati nirayādibhedā , duggati etesaṃ paraloke hotīti attho .

Samparāye vātipi pāṭho .

Paraloke etesaṃ dukkhassa gati duggati , dukkhappattiyeva hotīti attho .

Na ne jāti nivāreti , duggatyā garahāya vāti sā tathā ukkaṭṭhāpi yaṃ tvaṃ sārato paccesi , jāti ete pāpakammesu padissante brāhmaṇe ‘‘ samparāyeV1.154 ca duggatī ’’ ti ettha vuttappakārāya duggatiyā vā ,‘‘ diṭṭheva dhamme gārayhā ’’ ti ettha vuttappakārāya garahāya vā na nivāreti .

142. Evaṃ bhagavā ajjhāyakakule jātānampi brāhmaṇānaṃ gārayhādikammavasena diṭṭheva dhamme patitabhāvaṃ dīpento duggatigamanena ca samparāye brāhmaṇajātiyā abhāvaṃ dīpento ‘‘ na jaccā hoti brāhmaṇo , kammunā hoti brāhmaṇo ’’ ti etampi atthaṃ sādhetvā idāni duvidhampi atthaṃ nigamento āha , evaṃ brāhmaṇa –

‘‘ Na jaccā vasalo hoti , na jaccā hoti brāhmaṇo ;

Kammunā vasalo hoti , kammunā hoti brāhmaṇo ’’ ti .

SesaṃP1.193 kasibhāradvājasutte vuttanayameva .

Visesato vā ettha nikkujjitaṃ vātiādīnaṃ evaṃ yojanā veditabbā – yathā koci nikkujjitaṃ vāM1.175 ukkujjeyya , evaṃ maṃ kammavimukhaṃ jātivāde patitaṃ ‘‘ jātiyā brāhmaṇavasalabhāvo hotī ’’ ti diṭṭhito vuṭṭhāpentena , yathā paṭicchannaṃ vivareyya , evaṃ jātivādapaṭicchannaṃ kammavādaṃ vivarantena , yathā mūḷhassa maggaṃ ācikkheyya , evaṃ brāhmaṇavasalabhāvassa asambhinnaujumaggaṃ ācikkhantena , yathā andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya , evaṃ mātaṅgādinidassanapajjotadhāraṇena mayhaṃ bhotā gotamena etehi pariyāyehi pakāsitattā anekapariyāyena dhammo pakāsitoti .

Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya

Suttanipāta-aṭṭhakathāya aggikabhāradvājasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Suttanipāta-aṭṭhakathā

Suttanipāta-aṭṭhakathā