13. Mahābyūhasuttavaṇṇanā
902. Ye
V2.250M2.273 kecimeti mahābyūhasuttaṃ .Kā uppatti ?
Idampi tasmiṃyeva mahāsamaye ‘‘ kiṃ nu kho ime diṭṭhiparibbasānā viññūnaṃ santikā nindameva labhanti , udāhu pasaṃsampī ’’ ti uppannacittānaṃ ekaccānaṃ devatānaṃ tamatthaṃ āvikātuṃ purimanayena nimmitabuddhena attānaṃ pucchāpetvā vuttaṃ .
Tattha anvānayantīti anu ānayanti , punappunaṃ āharanti .
903. Idāni yasmā te ‘‘ idameva saccan ’’ ti vadantā diṭṭhigatikā vādino kadāci katthaci pasaṃsampi labhanti , yaṃ etaṃ pasaṃsāsaṅkhātaṃ vādaphalaṃ , taṃ appaṃ rāgādīnaṃ samāya samatthaṃ na hoti , ko pana vādo dutiye nindāphale , tasmā etamatthaṃ dassento imaṃ tāva vissajjanagāthamāha .
‘‘ Appañhi etaṃ na alaṃ samāya , duve vivādassa phalāni brūmī ’’ tiādi .
Tattha duve vivādassa phalānīti nindā pasaṃsā ca , jayaparājayādīni vā taṃsabhāgāni .
Etampi disvāti ‘‘ nindā aniṭṭhā eva , pasaṃsā nālaṃ samāyā ’’ ti etampi vivādaphale ādīnavaṃ disvā .
Khemābhipassaṃ avivādabhūmin ti avivādabhūmiṃ
P2.558 nibbānaṃ ‘‘ kheman ’’ ti passamāno . 904. Evañhi avivadamāno – yā kācimāti gāthā .
Tattha sammutiyoti diṭṭhiyo .
Puthujjāti puthujjanasambhavā .
So upayaṃ kimeyyāti so upagantabbaṭṭhena upayaṃ rūpādīsu ekampi dhammaṃ kiṃ upeyya , kena vā kāraṇena upeyya .
Diṭṭhe sute khantimakubbamānoti diṭṭhasutasuddhīsu pemaṃ akaronto .
905. Ito bāhirā pana – sīluttamāti gāthā .
Tassattho – sīlaṃyeva ‘‘ uttaman ’’ ti maññamānā sīluttamā eke bhonto saṃyamamattena suddhiṃ vadanti , hatthivatādiñca vataṃ samādāya upaṭṭhitā , idheva diṭṭhiyaṃ assa satthuno suddhin ti bhavūpanītā bhavajjhositā samānā vadanti , apica te kusalā vadānā ‘‘ kusalā mayan ’’ ti evaṃ vādā .
906. Evaṃ
M2.274 sīluttamesu ca tesu tathā paṭipanno yo koci – sace cutoti gāthā .Tassattho – sace tato sīlavatato paravicchandanena vā anabhisambhuṇanto vā cuto hoti , so taṃ
V2.251 sīlabbatādikammaṃ puññābhisaṅkhārādikammaṃ vā virādhayitvā pavedhatī .Na kevalañca vedhati , apica kho taṃ sīlabbatasuddhiṃ pajappatī ca vippalapati patthayatī ca .
Kimiva ?
Satthāva hīno pavasaṃ gharamhā .
Gharamhā pavasanto satthato hīno yathā taṃ gharaṃ vā satthaṃ vā pattheyyāti .
907. Evaṃ pana sīluttamānaṃ vedhakāraṇaṃ ariyasāvako – sīlabbataṃ vāpi pahāya sabban ti gāthā .
Tattha sāvajjanavajjan ti sabbākusalaṃ lokiyakusalañca .
Etaṃ suddhiṃ asuddhinti apatthayānoti pañcakāmaguṇādibhedaṃ etaṃ suddhiṃ , akusalādibhedaṃ asuddhiñca apatthayamāno .
Virato careti suddhiyā asuddhiyā ca virato careyya .
Santimanuggahāyāti diṭṭhiṃ agahetvā .
908. Evaṃ ito bāhirake sīluttame saṃyamena visuddhivāde tesaṃ vighātaṃ sīlabbatappahāyino arahato ca paṭipattiṃ dassetvā idāni aññathāpi suddhivāde bāhirake dassento ‘‘ tamūpanissāyā ’’ ti gāthamāha .
Tassattho – santaññepi samaṇabrāhmaṇā , te jigucchitaṃ amarantapaṃ vā diṭṭhasuddhiādīsu vā aññataraññataraṃ upanissāya akiriyadiṭṭhiyā vā uddhaṃsarā hutvā bhavābhavesu avītataṇhāse
P2.559 suddhimanutthunanti vadanti kathentīti . 909. Evaṃ tesaṃ avītataṇhānaṃ suddhiṃ anutthunantānaṃ yopi suddhippattameva attānaṃ maññeyya , tassapi avītataṇhattā bhavābhavesu taṃ taṃ vatthuṃ patthayamānassa hi jappitāni punappunaṃ hontiyevāti adhippāyo .
Taṇhā hi āsevitā taṇhaṃ vaḍḍhayateva .
Na kevalañca jappitāni , pavedhitaṃ vāpi pakappitesu , taṇhādiṭṭhīhi cassa pakappitesu vatthūsu pavedhitampi hotīti vuttaṃ hoti .
Bhavābhavesu pana vītataṇhattā āyatiṃ cutūpapāto idha yassa natthi , sakena vedheyya kuhiṃva jappeti ayametissā gāthāya sambandho .
Sesaṃ niddese vuttanayameva .
910-11.
Yamāhūti
M2.275 pucchāgāthā .Idāni yasmā ekopi ettha vādo sacco natthi , kevalaṃ diṭṭhimattakena hi te vadanti , tasmā tamatthaṃ dassento ‘‘ sakañhī ’’ ti imaṃ tāva vissajjanagāthamāha .
Tattha sammutin ti diṭṭhiṃ .
912. Evametesu sakaṃ dhammaṃ paripuṇṇaṃ bruvantesu aññassa pana dhammaṃ ‘‘ hīnan ’’ ti vadantesu yassa kassaci – parassa ce vambhayitena hīnoti gāthā .
Tassattho – yadi parassa ninditakāraṇā hīno bhaveyya , na koci dhammesu visesi aggo bhaveyya .
Kiṃ kāraṇaṃ ?
Puthū hi
V2.252 aññassa vadanti dhammaṃ , nihīnato sabbeva te samhi daḷhaṃ vadānā sakadhamme daḷhavādā eva . 913. Kiñca bhiyyo – saddhammapūjāti gāthā .
Tassattho – te ca titthiyā yathā pasaṃsanti sakāyanāni , saddhammapūjāpi nesaṃ tatheva vattati .
Te hi ativiya satthārādīni sakkaronti .
Tattha yadi te pamāṇā siyuṃ , evaṃ sante sabbeva vādā tathiyā bhaveyyuṃ .
Kiṃ kāraṇaṃ ?
Suddhī hi nesaṃ paccattameva , na sā aññatra sijjhati , nāpi paramatthato .
Attani diṭṭhigāhamattameva hi taṃ tesaṃ parapaccayaneyyabuddhīnaṃ .
914. Yo vā pana viparīto bāhitapāpattā brāhmaṇo , tassa – na brāhmaṇassa paraneyyamatthīti gāthā .
Tassattho – brāhmaṇassa
P2.560 hi ‘‘ sabbe saṅkhārā aniccā ’’ tiādinā ( dha . pa .277; netti .5) nayena sudiṭṭhattā parena netabbaṃ ñāṇaṃ natthi , diṭṭhi dhammesu ‘‘ idameva saccan ’’ ti nicchinitvā samuggahīta mpi natthi .Taṃkāraṇā so diṭṭhikalahāni atīto , na ca so seṭṭhato passati dhammamaññaṃ aññatra satipaṭṭhānādīhi .
915. Jānāmīti gāthāya sambandho attho ca – evaṃ tāva paramatthabrāhmaṇo na hi seṭṭhato passati dhammamaññaṃ , aññe pana titthiyā paracittañāṇādīhi jānantā passantāpi ‘‘ jānāmi passāmi tatheva etan ’’ ti evaṃ vadantāpi ca diṭṭhiyā suddhiṃ paccenti .
Kasmā ?
Yasmā tesu ekopi addakkhi ce addasa cepi tena paracittañāṇādinā yathābhūtaṃ atthaṃ , kiñhi tumassa tena tassa tena dassanena kiṃ kataṃ , kiṃ dukkhapariññā sādhitā , udāhu samudayapahānādīnaṃ
M2.276 aññataraṃ , yato sabbathāpi atikkamitvā ariyamaggaṃ te titthiyā aññeneva vadanti suddhiṃ , atikkamitvā vā te titthiye buddhādayo aññeneva vadanti suddhinti . 916. Passaṃ naroti gāthāya sambandho attho ca .
Kiñca bhiyyo ?
Yvāyaṃ paracittañāṇādīhi addakkhi , so passaṃ naro dakkhati nāmarūpaṃ , na tato paraṃ disvāna vā ñassati tānimeva nāmarūpāni niccato sukhato vā na aññathā .
So evaṃ passanto kāmaṃ bahuṃ passatu appakaṃ vā nāmarūpaṃ niccato sukhato ca , athassa evarūpena dassanena na hi tena suddhiṃ kusalā vadantīti .
917. Nivissavādīti gāthāya sambandho attho ca – tena ca dassanena suddhiyā asatiyāpi
V2.253 yo ‘‘ jānāmi passāmi tatheva etan ’’ ti evaṃ nivissavādī , etaṃ vā dassanaṃ paṭicca diṭṭhiyā suddhiṃ paccento ‘‘ idameva saccan ’’ ti evaṃ nivissavādī , so subbinayo na hoti taṃ tathā pakappitaṃ abhisaṅkhataṃ diṭṭhiṃ purekkharāno .So hi yaṃ satthārādiṃ nissito , tattheva subhaṃ vadāno suddhiṃ vado ,‘‘ parisuddhavādo
P2.561 parisuddhadassano vā ahan ’’ ti attānaṃ maññamāno tattha tathaddasā so , tattha sakāya diṭṭhiyā aviparītameva so addasa .Yathā sā diṭṭhi pavattati , tatheva naṃ addasa , na aññathā passituṃ icchatīti adhippāyo .
918. Evaṃ pakappitaṃ diṭṭhiṃ purekkharānesu titthiyesu – na brāhmaṇo kappamupeti saṅkhāti gāthā .
Tattha saṅkhāti saṅkhāya , jānitvāti attho .
Napi ñāṇabandhūti samāpattiñāṇādinā akatataṇhādiṭṭhibandhu .
Tattha viggaho – nāpi assa ñāṇena kato bandhu atthīti napi ñāṇabandhu .
Sammutiyoti diṭṭhisammutiyo .
Puthujjāti puthujjanasambhavā .
Uggahaṇanti maññeti uggahaṇanti aññe , aññe tā sammutiyo uggaṇhantīti vuttaṃ hoti .
919. Kiñca bhiyyo – vissajja ganthānīti gāthā .
Tattha anuggahoti uggahaṇavirahito , sopi nāssa uggahoti anuggaho , na vā uggaṇhātīti anuggaho .
920. Kiñca
M2.277 bhiyyo – so evarūpo – pubbāsaveti gāthā .Tattha pubbāsaveti atītarūpādīni ārabbha uppajjamānadhamme kilese .
Naveti paccuppannarūpādīni ārabbha uppajjamānadhamme .
Na chandagūti chandādivasena na gacchati .
Anattagarahīti katākatavasena attānaṃ agarahanto .
921. Evaṃ anattagarahī ca – sa sabbadhammesūti gāthā .
Tattha sabbadhammesūti dvāsaṭṭhidiṭṭhidhammesu ‘‘ yaṃ kiñci diṭṭhaṃ vā ’’ ti evaṃpabhedesu .
Pannabhāroti patitabhāro .
Na kappetīti na kappiyo , duvidhampi kappaṃ na karotīti attho .
Nūparatoti puthujjanakalyāṇakasekkhā viya uparatisamaṅgīpi na hoti .
Na patthiyoti nittaṇho .
Taṇhā hi patthiyatīti patthiyā , nāssa patthiyāti na patthiyoti .
Sesaṃ tattha tattha pākaṭamevāti na vuttaṃ .
Evaṃ arahattanikūṭena desanaṃ niṭṭhāpesi , desanāpariyosāne purābhedasutte vuttasadiso evābhisamayo ahosīti .
Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya
Suttanipāta-aṭṭhakathāya mahābyūhasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .