14. Dhammikasuttavaṇṇanā
Evaṃ
V2.90M2.99 me sutan ti dhammikasuttaṃ .Kā uppatti ?
Tiṭṭhamāne kira bhagavati lokanāthe dhammiko nāma upāsako ahosi nāmena ca paṭipattiyā ca .
So kira saraṇasampanno sīlasampanno bahussuto piṭakattayadharo anāgāmī abhiññālābhī ākāsacārī ahosi .
Tassa parivārā pañcasatā upāsakā , tepi tādisā eva ahesuṃ .
Tassekadivasaṃ uposathikassa rahogatassa paṭisallīnassa majjhimayāmāvasānasamaye evaṃ parivitakko udapādi –
‘‘ yaṃnūnāhaṃ agāriyaanagāriyānaṃ paṭipadaṃ puccheyyan ’’ ti .
So pañcahi upāsakasatehi parivuto bhagavantaṃ upasaṅkamitvā tamatthaṃ pucchi , bhagavā cassa byākāsi .
Tattha
P1.368 pubbe vaṇṇitasadisaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ , apubbaṃ vaṇṇayissāma . 379. Tattha paṭhamagāthāya tāva kathaṃkaroti kathaṃ karonto kathaṃ paṭipajjanto .
Sādhu hotīti sundaro anavajjo atthasādhano hoti .
Upāsakāseti upāsakāicceva vuttaṃ hoti .
Sesamatthato pākaṭameva .
Ayaṃ pana yojanā – yo vā agārā anagārameti pabbajati , ye vā agārino upāsakā , etesu duvidhesu sāvakesu kathaṃkaro sāvako sādhu hotīti .
380-1.
Idāni evaṃ puṭṭhassa bhagavato byākaraṇasamatthataṃ dīpento ‘‘ tuvañhī ’’ ti gāthādvayamāha .
Tattha gatin ti ajjhāsayagatiṃ .
Parāyaṇan ti nipphattiṃ .
Atha vā gatin ti nirayādipañcappabhedaṃ .
Parāyaṇan ti gatito paraṃ ayanaṃ gativippamokkhaṃ parinibbānaṃ , na catthi tulyoti tayā sadiso natthi .
Sabbaṃ tuvaṃ ñāṇamavecca dhammaṃ , pakāsesi satte anukampamānoti tvaṃ bhagavā yadatthi ñeyyaṃ nāma , taṃ anavasesaṃ avecca paṭivijjhitvā satte anukampamāno sabbaṃ ñāṇañca dhammañca pakāsesi .
Yaṃ yaṃ yassa hitaṃ hoti , taṃ taṃ tassa āvikāsiyeva desesiyeva , na te atthi ācariyamuṭṭhīti vuttaṃ hoti .
Virocasi vimaloti dhūmarajādivirahito viya cando , rāgādimalābhāvena vimalo virocasi .
Sesamettha uttānatthameva .
382. Idāni yesaṃ tadā bhagavā dhammaṃ desesi , te devaputte kittetvā bhagavantaṃ pasaṃsanto ‘‘ āgañchī te santike ’’ ti gāthādvayamāha .
Tattha
M2.100 nāgarājā erāvaṇo nāmāti ayaṃ kiraV2.91 erāvaṇo nāma devaputto kāmarūpī dibbe vimāne vasati .So yadā sakko uyyānakīḷaṃ gacchati , tadā diyaḍḍhasatayojanaṃ kāyaṃ abhinimminitvā tettiṃsa kumbhe māpetvā erāvaṇo nāma hatthī hoti .
Tassa ekekasmiṃ kumbhe dve dve dantā honti , ekekasmiṃ dante satta satta
P1.369 pokkharaṇiyo , ekekissā pokkharaṇiyā satta satta paduminiyo , ekekissā paduminiyā satta satta pupphāni , ekekasmiṃ pupphe satta satta pattāni , ekekasmiṃ patte satta satta accharāyo naccanti padumaccharāyotveva vissutā sakkassa nāṭakitthiyo , yā ca vimānavatthusmimpi ‘‘ bhamanti kaññā padumesu sikkhitā ’’ ti ( vi . va .1034) āgatā .Tesaṃ pana tettisaṃkumbhānaṃ majjhe sudassanakumbho nāma tiṃsayojanamatto hoti , tattha yojanappamāṇo maṇipallaṅko tiyojanubbedhe pupphamaṇḍape attharīyati .
Tattha sakko devānamindo accharāsaṅghaparivuto dibbasampattiṃ paccanubhoti .
Sakke pana devānaminde uyyānakīḷāto paṭinivatte puna taṃ rūpaṃ saṃharitvāna devaputtova hoti .
Taṃ sandhāyāha –
‘‘ āgañchi te santike nāgarājā erāvaṇo nāmā ’’ ti .
Jinoti sutvāti ‘‘ vijitapāpadhammo esa bhagavā ’’ ti evaṃ sutvā .
Sopi tayā mantayitvāti tayā saddhiṃ mantayitvā , pañhaṃ pucchitvāti adhippāyo .
Ajjhagamāti adhiagamā , gatoti vuttaṃ hoti .
Sādhūti sutvāna patītarūpoti taṃ pañhaṃ sutvā ‘‘ sādhu bhante ’’ ti abhinanditvā tuṭṭharūpo gatoti attho .
383. Rājāpi taṃ vessavaṇo kuveroti ettha so yakkho rañjanaṭṭhena rājā , visāṇāya rājadhāniyā rajjaṃ kāretīti vessavaṇo , purimanāmena kuveroti veditabbo .
So kira kuvero nāma brāhmaṇamahāsālo hutvā dānādīni puññāni katvā visāṇāya rājadhāniyā adhipati hutvā nibbatto .
Tasmā ‘‘ kuvero vessavaṇo ’’ ti vuccati .
Vuttañcetaṃ āṭānāṭiyasutte –
‘‘ Kuverassa kho pana , mārisa , mahārājassa visāṇā nāma rājadhānī , tasmā kuvero mahārājā ‘ vessavaṇo ’ ti pavuccatī ’’ ti ( dī . ni .3.291)–
Sesamettha pākaṭameva .
Tattha
M2.101 siyā – kasmā pana dūratare tāvatiṃsabhavane vasanto erāvaṇo paṭhamaṃ āgato , vessavaṇo pacchā , ekanagarevaP1.370 vasanto ayaṃ upāsako sabbapacchā , kathañca so tesaṃ āgamanaṃ aññāsi , yena evamāhāti ?Vuccate – vessavaṇo kira tadā anekasahassapavāḷapallaṅkaṃ dvādasayojanaṃ nārivāhanaṃ abhiruyha pavāḷakuntaṃ uccāretvā dasasahassakoṭiyakkhehi
V2.92 parivuto ‘‘ bhagavantaṃ pañhaṃ pucchissāmī ’’ ti ākāsaṭṭhakavimānāni pariharitvā maggena maggaṃ āgacchanto veḷukaṇḍakanagare nandamātāya upāsikāya nivesanassa uparibhāgaṃ sampatto .Upāsikāya ayamānubhāvo – parisuddhasīlā hoti , niccaṃ vikālabhojanā paṭiviratā , piṭakattayadhārinī , anāgāmiphale patiṭṭhitā .
Sā tamhi samaye sīhapañjaraṃ ugghāṭetvā utuggahaṇatthāya māluteritokāse ṭhatvā aṭṭhakapārāyanavagge parimaṇḍalehi padabyañjanehi madhurena sarena bhāsati .
Vessavaṇo tattheva yānāni ṭhapetvā yāva upāsikā ‘‘ idamavoca bhagavā magadhesu viharanto pāsāṇake cetiye paricārakasoḷasannaṃ brāhmaṇānan ’’ ti nigamanaṃ abhāsi , tāva sabbaṃ sutvā vaggapariyosāne suvaṇṇamurajasadisaṃ mahantaṃ gīvaṃ paggahetvā ‘‘ sādhu sādhu bhaginī ’’ ti sādhukāramadāsi .
Sā ‘‘ ko etthā ’’ ti āha .
‘‘ Ahaṃ bhagini vessavaṇo ’’ ti .
Upāsikā kira paṭhamaṃ sotāpannā ahosi , pacchā vessavaṇo .
Taṃ so dhammato sahodarabhāvaṃ sandhāya upāsikaṃ bhaginivādena samudācarati .
Upāsikāya ca ‘‘ vikālo , bhātika bhadramukha , yassa dāni kālaṃ maññasī ’’ ti vutto ‘‘ ahaṃ bhagini tayi pasanno pasannākāraṃ karomī ’’ ti āha .
Tena hi bhadramukha , mama khette nipphannaṃ sāliṃ kammakarā āharituṃ na sakkonti , taṃ tava parisāya āṇāpehīti .
So ‘‘ sādhu bhaginī ’’ ti yakkhe āṇāpesi .
Te aḍḍhaterasa koṭṭhāgārasatāni pūresuṃ .
Tato pabhuti koṭṭhāgāraṃ
P1.371 ūnaṃ nāma nāhosi ,‘‘ nandamātu koṭṭhāgāraṃ viyā ’’ ti loke nidassanaṃ ahosi .Vessavaṇo koṭṭhāgārāni pūretvā bhagavantaṃ upasaṅkami .
Bhagavā ‘‘ vikāle āgatosī ’’ ti āha .
Atha bhagavato sabbaṃ ārocesi .
Iminā kāraṇena āsannatarepi cātumahārājikabhavane vasanto vessavaṇo pacchā āgato .
Erāvaṇassa pana na kiñci antarā karaṇīyaṃ ahosi , tena so paṭhamataraṃ āgato .
Ayaṃ
M2.102 pana upāsako kiñcāpi anāgāmī pakatiyāva ekabhattiko , tathāpi tadā uposathadivasoti katvā uposathaṅgāni adhiṭṭhāya sāyanhasamayaṃ sunivattho supāruto pañcasataupāsakaparivuto jetavanaṃ gantvā dhammadesanaṃ sutvā attano gharaṃ āgamma tesaṃ upāsakānaṃ saraṇasīlauposathānisaṃsādibhedaṃ upāsakadhammaṃ kathetvā te upāsake uyyojesi .Tesañca tasseva ghare muṭṭhihatthappamāṇapādakāni pañca kappiyamañcasatāni pāṭekkovarakesu paññattāni honti .
Te attano attano ovarakaṃ pavisitvā samāpattiṃ appetvā nisīdiṃsu , upāsakopi tathevākāsi .
Tena ca samayena sāvatthinagare sattapaññāsa kulasatasahassāni vasanti , manussagaṇanāya aṭṭhārasakoṭimanussā .
Tena paṭhamayāme hatthiassamanussabherisaddādīhi sāvatthinagaraṃ mahāsamuddo viya ekasaddaṃ hoti .
Majjhimayāmasamanantare so saddo paṭippassambhati
V2.93 .Tamhi kāle upāsako samāpattito vuṭṭhāya attano guṇe āvajjetvā ‘‘ yenāhaṃ maggasukhena phalasukhena sukhito viharāmi , idaṃ sukhaṃ kaṃ nissāya laddhan ’’ ti cintetvā ‘‘ bhagavantaṃ nissāyā ’’ ti bhagavati cittaṃ pasādetvā ‘‘ bhagavā etarahi katamena vihārena viharatī ’’ ti āvajjento dibbena cakkhunā erāvaṇavessavaṇe disvā dibbāya sotadhātuyā dhammadesanaṃ sutvā cetopariyañāṇena tesaṃ pasannacittataṃ
P1.372 ñatvā ‘‘ yaṃnūnāhampi bhagavantaṃ ubhayahitaṃ paṭipadaṃ puccheyyan ’’ ti cintesi .Tasmā so ekanagare vasantopi sabbapacchā āgato , evañca nesaṃ āgamanaṃ aññāsi .
Tenāha –
‘‘ āgañchi te santike nāgarājā … pe … so cāpi sutvāna patītarūpo ’’ ti .
384. Idāni ito bahiddhā lokasammatehi samaṇabrāhmaṇehi ukkaṭṭhabhāvena bhagavantaṃ pasaṃsanto ‘‘ ye kecime ’’ ti gāthādvayamāha .
Tattha titthiyāti nandavacchasaṃkiccehi ādipuggalehi tīhi titthakarehi kate diṭṭhititthe jātā , tesaṃ sāsane pabbajitā pūraṇādayo cha satthāro .
Tattha nāṭaputto nigaṇṭho , avasesā ājīvakāti te sabbe dassento āha ‘‘ ye kecime titthiyā vādasīlā ’’ ti ,‘‘ mayaṃ sammā paṭipannā , aññe micchā paṭipannā ’’ ti evaṃ vādakaraṇasīlā lokaṃ mukhasattīhi vitudantā vicaranti .
Ājīvakā vāti te ekajjhamuddiṭṭhe bhinditvā dasseti .
Nātitarantīti nātikkamanti .
Sabbeti aññepi ye
M2.103 keci titthiyasāvakādayo , tepi pariggaṇhanto āha .‘‘ Ṭhito vajantaṃ viyā ’’ ti yathā koci ṭhito gativikalo sīghagāminaṃ purisaṃ gacchantaṃ nātitareyya , evaṃ te paññāgatiyā abhāvena te te atthappabhede bujjhituṃ asakkontā ṭhitā , atijavanapaññaṃ bhagavantaṃ nātitarantīti attho .
385. Brāhmaṇā vādasīlā vuddhā cāti ettāvatā caṅkītārukkhapokkharasātijāṇussoṇiādayo dasseti , api brāhmaṇā santi kecīti iminā majjhimāpi daharāpi kevalaṃ brāhmaṇā santi atthi upalabbhanti kecīti evaṃ assalāyanavāseṭṭhaambaṭṭhauttaramāṇavakādayo dasseti .
Atthabaddhāti ‘‘ api nu kho imaṃ pañhaṃ byākareyya , imaṃ kaṅkhaṃ chindeyyā ’’ ti evaṃ atthabaddhā bhavanti .
Ye cāpi aññeti aññepi ye ‘‘ mayaṃ vādino ’’ ti evaṃ maññamānā
P1.373 vicaranti khattiyapaṇḍitabrāhmaṇabrahmadevayakkhādayo aparimāṇā .Tepi sabbe tayi atthabaddhā bhavantīti dasseti .
386-7.
Evaṃ nānappakārehi bhagavantaṃ pasaṃsitvā idāni dhammeneva taṃ pasaṃsitvā dhammakathaṃ yācanto ‘‘ ayañhi dhammo ’’ ti gāthādvayamāha .
Tattha ayañhi dhammoti sattatiṃsa bodhipakkhiyadhamme
V2.94 sandhāyāha .Nipuṇoti saṇho duppaṭivijjho .
Sukhoti paṭividdho samāno lokuttarasukhamāvahati , tasmā sukhāvahattā ‘‘ sukho ’’ ti vuccati .
Suppavuttoti sudesito .
Sussūsamānāti sotukāmamhāti attho .
Taṃ no vadāti taṃ dhammaṃ amhākaṃ vada .
‘‘ Tvaṃ no ’’ tipi pāṭho , tvaṃ amhākaṃ vadāti attho .
Sabbepime bhikkhavoti taṅkhaṇaṃ nisinnāni kira pañca bhikkhusatāni honti , tāni dassento yācati .
Upāsakā cāpīti attano parivāre aññe ca dasseti .
Sesamettha pākaṭameva .
388. Atha bhagavā anagāriyapaṭipadaṃ tāva dassetuṃ bhikkhū āmantetvā ‘‘ suṇātha me bhikkhavo ’’ tiādimāha .
Tattha dhammaṃ dhutaṃ tañca carātha sabbeti kilese dhunātīti dhuto , evarūpaṃ kilesadhunanakaṃ paṭipadādhammaṃ sāvayāmi vo , tañca mayā sāvitaṃ sabbe caratha paṭipajjatha , mā pamāditthāti vuttaṃ hoti .
Iriyāpathan ti gamanādicatubbidhaṃ .
Pabbajitānulomikan ti samaṇasāruppaṃ satisampajaññayuttaṃ .
Araññe kammaṭṭhānānuyogavasena pavattamevāti apare .
Sevetha nan ti taṃ iriyāpathaṃ bhajeyya
M2.104 .Atthadasoti hitānupassī .
Mutīmāti buddhimā .
Sesamettha gāthāya pākaṭameva .
389. No ve vikāleti evaṃ pabbajitānulomikaṃ iriyāpathaṃ sevamāno ca divāmajjhanhikavītikkamaṃ upādāya vikāle na careyya bhikkhu , yuttakāle eva pana gāmaṃ piṇḍāya careyya .
Kiṃ kāraṇaṃ ?
Akālacāriñhi sajanti saṅgā , akālacāriṃ puggalaṃ rāgasaṅgādayo aneke saṅgā sajanti parissajanti upaguhanti allīyanti .
Tasmā vikāle na
P1.374 caranti buddhā , tasmā ye catusaccabuddhā ariyapuggalā , na te vikāle piṇḍāya carantīti .Tena kira samayena vikālabhojanasikkhāpadaṃ appaññattaṃ hoti , tasmā dhammadesanāvasenevettha puthujjanānaṃ ādīnavaṃ dassento imaṃ gāthamāha .
Ariyā pana saha maggapaṭilābhā eva tato paṭiviratā honti , esā dhammatā .
390. Evaṃ vikālacariyaṃ paṭisedhetvā ‘‘ kāle carantenapi evaṃ caritabban ’’ ti dassento āha ‘‘ rūpā ca saddā cā ’’ ti .
Tassattho – ye te rūpādayo nānappakārakaṃ madaṃ janentā satte sammadayanti , tesu piṇḍapātapārisuddhisuttādīsu ( ma . ni .3.438 ādayo ) vuttanayena chandaṃ vinodetvā yuttakāleneva pātarāsaṃ paviseyyāti .
Ettha ca pāto asitabboti pātarāso , piṇḍapātassetaṃ nāmaṃ .
Yo yattha labbhati , so padesopi taṃ yogena ‘‘ pātarāso ’’ ti idha vutto .
Yato piṇḍapātaṃ labhati , taṃ okāsaṃ gaccheyyāti evamettha attho veditabbo .
391. Evaṃ
V2.95 paviṭṭho –‘‘ Piṇḍañca bhikkhu samayena laddhā ,
Eko paṭikkamma raho nisīde ;
Ajjhattacintī na mano bahiddhā ,
Nicchāraye saṅgahitattabhāvo ’’.
Tattha piṇḍan ti missakabhikkhaṃ , sā hi tato tato samodhānetvā sampiṇḍitaṭṭhena ‘‘ piṇḍo ’’ ti vuccati .
Samayenāti antomajjhanhikakāle .
Eko paṭikkammāti kāyavivekaṃ sampādento adutiyo nivattitvā .
Ajjhattacintīti tilakkhaṇaṃ āropetvā khandhasantānaṃ cintento .
Na mano bahiddhā
M2.105 nicchārayeti bahiddhā rūpādīsu rāgavasena cittaṃ na nīhare .Saṅgahitattabhāvoti suṭṭhu gahitacitto .
392. Evaṃ viharanto ca –
‘‘ Sacepi so sallape sāvakena ,
Aññena vā kenaci bhikkhunā vā ;
Dhammaṃ paṇītaṃ tamudāhareyya ,
Na pesuṇaṃ nopi parūpavādaṃ ’’.
Kiṃ vuttaṃ hoti ?
So yogāvacaro kiñcideva sotukāmatāya upagatena sāvakena vā kenaci aññatitthiyagahaṭṭhādinā vā idheva pabbajitena bhikkhunā vā saddhiṃ sacepi sallape , atha yvāyaṃ maggaphalādipaṭisaṃyutto
P1.375 dasakathāvatthubhedo vā atappakaṭṭhena paṇīto dhammo .Taṃ dhammaṃ paṇītaṃ udāhareyya , aññaṃ pana pisuṇavacanaṃ vā parūpavādaṃ vā appamattakampi na udāhareyyāti .
393. Idāni tasmiṃ parūpavāde dosaṃ dassento āha ‘‘ vādañhi eke ’’ ti .
Tassattho – idhekacce moghapurisā parūpavādasañhitaṃ nānappakāraṃ viggāhikakathābhedaṃ vādaṃ paṭiseniyan ti virujjhanti , yujjhitukāmā hutvā senāya paṭimukhaṃ gacchantā viya honti , te mayaṃ lāmakapaññe na pasaṃsāma .
Kiṃ kāraṇaṃ ?
Tato tato ne pasajanti saṅgā , yasmā te tādisake puggale
V2.96 tato tato vacanapathato samuṭṭhāya vivādasaṅgā sajanti allīyanti .Kiṃ kāraṇā sajantīti ?
Cittañhi te tattha gamenti dūre , yasmā te paṭiseniyantā cittaṃ tattha gamenti , yattha gataṃ samathavipassanānaṃ dūre hotīti .
394-5.
Evaṃ parittapaññānaṃ pavattiṃ dassetvā idāni mahāpaññānaṃ pavattiṃ dassento āha ‘‘ piṇḍaṃ vihāraṃ … pe … sāvako ’’ ti .
Tattha vihārena patissayo , sayanāsanena mañcapīṭhanti tīhipi padehi senāsanameva vuttaṃ .
Āpan ti udakaṃ .
Saṅghāṭirajūpavāhanan ti paṃsumalādino saṅghāṭirajassa dhovanaṃ .
Sutvāna dhammaṃ sugatena desitan ti sabbāsavasaṃvarādīsu ‘‘ paṭisaṅkhā yoniso cīvaraṃ paṭisevati sītassa paṭighātāyā ’’ tiādinā ( ma . ni .1.23; a . ni .6.58) nayena bhagavatā desitaṃ dhammaṃ sutvā .
Saṅkhāya seve
M2.106 varapaññasāvakoti etaṃ idha piṇḍanti vuttaṃ piṇḍapātaṃ , vihārādīhi vuttaṃ senāsanaṃ , āpamukhena dassitaṃ gilānapaccayaṃ , saṅghāṭiyā cīvaranti catubbidhampi paccayaṃ saṅkhāya ‘‘ yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā ’’ tiādinā ( ma . ni .1.23; a . ni .6.58) nayena paccavekkhitvā seve varapaññasāvako , sevituṃ sakkuṇeyya varapaññassa tathāgatassa sāvako sekkho vā puthujjano vā , nippariyāyena ca arahā .So hi caturāpasseno ‘‘ saṅkhāyekaṃ paṭisevati , saṅkhāyekaṃ
P1.376 adhivāseti , saṅkhāyekaṃ parivajjeti , saṅkhāyekaṃ vinodetī ’’ ti ( dī . ni .3.308; ma . ni .2.168; a . ni .10.20) vutto .Yassā ca saṅkhāya seve varapaññasāvako , tasmā hi piṇḍe … pe … yathā pokkhare vāribindu , tathā hotīti veditabbo .
396. Evaṃ khīṇāsavapaṭipattiṃ dassento arahattanikūṭena anagāriyapaṭipadaṃ niṭṭhāpetvā idāni agāriyapaṭipadaṃ dassetuṃ ‘‘ gahaṭṭhavattaṃ pana vo ’’ tiādimāha .
Tattha paṭhamagāthāya tāva sāvakoti agāriyasāvako .
Sesaṃ uttānatthameva .
Ayaṃ pana yojanā – yo mayā ito pubbe kevalo abyāmisso sakalo paripuṇṇo bhikkhudhammo kathito .
Esa khettavatthuādipariggahehi sapariggahena na labbhā phassetuṃ na sakkā adhigantunti .
397. Evaṃ tassa bhikkhudhammaṃ paṭisedhetvā gahaṭṭhadhammameva dassento āha ‘‘ pāṇaṃ na hane ’’ ti .
Tattha purimaḍḍhena tikoṭiparisuddhā pāṇātipātāveramaṇi vuttā , pacchimaḍḍhena sattesu hitapaṭipatti .
Tatiyapādo cettha khaggavisāṇasutte ( su . ni .35 ādayo ) catutthapāde thāvaratasabhedo mettasuttavaṇṇanāyaṃ ( su . ni .143 ādayo ) sabbappakārato vaṇṇito .
Sesaṃ uttānatthameva .
Uppaṭipāṭiyā pana yojanā kātabbā – tasathāvaresu sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṃ
V2.97 na hane na ghātayeyya nānujaññāti .‘‘ Nidhāya daṇḍan ’’ ti ito vā paraṃ ‘‘ vatteyyā ’’ ti pāṭhaseso āharitabbo .
Itarathā hi na pubbenāparaṃ sandhiyati .
398. Evaṃ paṭhamasikkhāpadaṃ dassetvā idāni dutiyasikkhāpadaṃ dassento āha ‘‘ tato adinnan ’’ ti .
Tattha kiñcīti appaṃ vā bahuṃ vā .
Kvacīti
M2.107 gāme vā araññe vā .Sāvakoti agāriyasāvako .
Bujjhamānoti ‘‘ parasantakamidan ’’ ti jānamāno .
Sabbaṃ adinnaṃ parivajjayeyyāti evañhi paṭipajjamāno sabbaṃ adinnaṃ parivajjeyya , no aññathāti dīpeti .
Sesamettha vuttanayañca pākaṭañcāti .
399. Evaṃ dutiyasikkhāpadampi tikoṭiparisuddhaṃ dassetvā ukkaṭṭhaparicchedato pabhuti tatiyaṃ dassento āha ‘‘ abrahmacariyan ’’ ti .
Tattha asambhuṇantoti asakkonto .
400. Idāni catutthasikkhāpadaṃ dassento
P1.377 āha ‘‘ sabhaggato vā ’’ ti .Tattha sabhaggatoti santhāgārādigato .
Parisaggatoti pūgamajjagato .
Sesamettha vuttanayañca pākaṭañcāti .
401. Evaṃ catutthasikkhāpadampi tikoṭiparisuddhaṃ dassetvā pañcamaṃ dassento āha ‘‘ majjañca pānan ’’ ti .
Tattha majjañca pānan ti gāthābandhasukhatthaṃ evaṃ vuttaṃ .
Ayaṃ panattho ‘‘ majjapānañca na samācareyyā ’’ ti .
Dhammaṃ iman ti imaṃ majjapānaveramaṇīdhammaṃ .
Ummādanantan ti ummādanapariyosānaṃ .
Yo hi sabbalahuko majjapānassa vipāko , so manussabhūtassa ummattakasaṃvattaniko hoti .
Iti naṃ viditvāti iti naṃ majjapānaṃ ñatvā .
Sesamettha vuttanayañca pākaṭañcāti .
402. Evaṃ pañcamasikkhāpadampi tikoṭiparisuddhaṃ dassetvā idāni purimasikkhāpadānampi majjapānameva saṃkilesakarañca bhedakarañca dassetvā daḷhataraṃ tato veramaṇiyaṃ niyojento āha ‘‘ madā hi pāpāni karontī ’’ ti .
Tattha madāti madahetu .
Hi kāro padapūraṇamatte nipāto .
Pāpāni karontīti pāṇātipātādīni sabbākusalāni karonti .
Ummādanaṃ mohanan ti paraloke ummādanaṃ ihaloke mohanaṃ .
Sesaṃ uttānatthameva .
403-4.
Ettāvatā agāriyasāvakassa niccasīlaṃ dassetvā idāni uposathaṅgāni dassento
V2.98 ‘‘ pāṇaṃ na hane ’’ ti gāthādvayamāha .Tattha abrahmacariyāti aseṭṭhacariyabhūtā .
Methunāti methunadhammasamāpattito .
Rattiṃ na bhuñjeyya vikālabhojanan ti rattimpi na bhuñjeyya , divāpi kālātikkantabhojanaṃ
M2.108 na bhuñjeyya .Na ca gandhan ti ettha gandhaggahaṇena vilepanacuṇṇādīnipi gahitānevāti veditabbāni .
Mañceti kappiyamañce .
Santhateti taṭṭikādīhi kappiyattharaṇehi atthate .
Chamāyaṃ pana gonakādisanthatāyapi vaṭṭati .
Aṭṭhaṅgikan ti pañcaṅgikaṃ viya tūriyaṃ , na aṅgavinimuttaṃ .
Dukkhantagunāti vaṭṭadukkhassa antagatena .
Sesamettha pākaṭameva .
Pacchimaḍḍhuṃ pana saṅgītikārakehi vuttantipi āhu .
405. Evaṃ uposathaṅgāni dassetvā idāni uposathakālaṃ dassento āha ‘‘ tato ca pakkhassā ’’ ti .
Tattha tatoti
P1.378 padapūraṇamatte nipāto .Pakkhassupavassuposathan ti evaṃ parapadena yojetabbaṃ ‘‘ pakkhassa cātuddasiṃ pañcadasiṃ aṭṭhaminti ete tayo divase upavassa uposathaṃ , etaṃ aṭṭhaṅgikauposathaṃ upagamma vasitvā ’’ ti .
Pāṭihāriyapakkhañcāti ettha pana vassūpanāyikāya purimabhāge āsāḷhamāso , antovassaṃ tayo māsā , kattikamāsoti ime pañca māsā ‘‘ pāṭihāriyapakkho ’’ ti vuccanti .
Āsāḷhakattikaphagguṇamāsā tayo evāti apare .
Pakkhuposathadivasānaṃ purimapacchimadivasavasena pakkhe pakkhe terasīpāṭipadasattamīnavamīsaṅkhātā cattāro cattāro divasāti apare .
Yaṃ ruccati , taṃ gahetabbaṃ .
Sabbaṃ vā pana puññakāmīnaṃ bhāsitabbaṃ .
Evametaṃ pāṭihāriyapakkhañca pasannamānaso susamattarūpaṃ suparipuṇṇarūpaṃ ekampi divasaṃ apariccajanto aṭṭhaṅgupetaṃ uposathaṃ upavassāti sambandhitabbaṃ .
406. Evaṃ uposathakālaṃ dassetvā idāni tesu kālesu etaṃ uposathaṃ upavassa yaṃ kātabbaṃ , taṃ dassento āha ‘‘ tato ca pāto ’’ ti .
Etthāpi tatoti padapūraṇamatte nipāto , anantaratthe vā , athāti vuttaṃ hoti .
Pātoti aparajjudivasapubbabhāge .
Upavutthuposathoti upavasitauposatho .
Annenāti yāgubhattādinā .
Pānenāti aṭṭhavidhapānena .
Anumodamānoti anupamodamāno , nirantaraṃ modamānoti attho .
Yathārahan ti attano anurūpena , yathāsatti yathābalanti vuttaṃ hoti .
Saṃvibhajethāti bhājeyya patimāneyya .
Sesaṃ pākaṭameva .
407. Evaṃ
M2.109 upavutthuposathassa kiccaṃ vatvā idāni yāvajīvikaṃ garuvattaṃ ājīvapārisuddhiñca kathetvā tāya paṭipadāya adhigantabbaṭṭhānaṃ dassento āha ‘‘ dhammena mātāpitaro ’’ ti .Tattha dhammenāti dhammaladdhena bhogena
P1.379 .Bhareyyāti poseyya .
Dhammikaṃ so vaṇijjan ti sattavaṇijjā , satthavaṇijjā , visavaṇijjā , maṃsavaṇijjā , surāvaṇijjāti imā pañca
V2.99 adhammavaṇijjā vajjetvā avasesā dhammikavaṇijjā .Vaṇijjāmukhena cettha kasigorakkhādi aparopi dhammiko vohāro saṅgahito .
Sesamuttānatthameva .
Ayaṃ pana yojanā – so niccasīlauposathasīladānadhammasamannāgato ariyasāvako payojaye dhammikaṃ vaṇijjaṃ , tato laddhena ca dhammato anapetattā dhammena bhogena mātāpitaro bhareyya .
Atha so gihī evaṃ appamatto ādito pabhuti vuttaṃ imaṃ vattaṃ vattayanto kāyassa bhedā ye te attano ābhāya andhakāraṃ vidhametvā ālokakaraṇena sayampabhāti laddhanāmā cha kāmāvacaradevā , te sayampabhe nāma deve upeti bhajati allīyati , tesaṃ nibbattaṭṭhāne nibbattatīti .
Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya
Suttanipāta-aṭṭhakathāya dhammikasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
Niṭṭhito ca dutiyo vaggo atthavaṇṇanānayato , nāmena
Cūḷavaggoti .