9. Kiṃsīlasuttavaṇṇanā
327. Kiṃsīloti
V2.60 kiṃsīlasuttaṃ .Kā uppatti ?
Āyasmato sāriputtassa gihisahāyako eko therasseva pituno vaṅgantabrāhmaṇassa sahāyassa brāhmaṇassa putto saṭṭhikoṭiadhikaṃ pañcasatakoṭidhanaṃ pariccajitvā āyasmato sāriputtattherassa santike pabbajitvā sabbaṃ buddhavacanaṃ pariyāpuṇi .
Tassa thero bahuso ovaditvā kammaṭṭhānamadāsi , so tena visesaṃ nādhigacchati .
Tato thero ‘‘ buddhaveneyyo eso ’’ ti ñatvā taṃ ādāya bhagavato santikaṃ gantvā taṃ bhikkhuṃ ārabbha puggalaṃ aniyametvā ‘‘ kiṃsīlo ’’ ti pucchi .
Athassa bhagavā tato paraṃ abhāsi .
Tattha kiṃsīloti kīdisena vārittasīlena samannāgato , kīdisapakatiko vā .
Kiṃsamācāroti kīdisena cārittena yutto .
Kāni kammāni
P1.332 brūhayan ti kāni kāyakammādīni vaḍḍhento .Naro sammā niviṭṭhassāti abhirato naro sāsane sammā patiṭṭhito bhaveyya .
Uttamatthañca pāpuṇeti sabbatthānaṃ uttamaṃ arahattañca pāpuṇeyyāti vuttaṃ hoti .
328. Tato
M2.66 bhagavā ‘‘ sāriputto aḍḍhamāsūpasampanno sāvakapāramippatto , kasmā ādikammikaputhujjanapañhaṃ pucchatī ’’ ti āvajjento ‘‘ saddhivihārikaṃ ārabbhā ’’ ti ñatvā pucchāya vuttaṃ cārittasīlaṃ avibhajitvāva tassa sappāyavasena dhammaṃ desento ‘‘ vuḍḍhāpacāyī ’’ tiādimāha .Tattha paññāvuḍḍho , guṇavuḍḍho , jātivuḍḍho , vayovuḍḍhoti cattāro vuḍḍhā .
Jātiyā hi daharopi bahussuto bhikkhu appassutamahallakabhikkhūnamantare bāhusaccapaññāya vuḍḍhattā paññāvuḍḍho .
Tassa hi santike mahallakabhikkhūpi buddhavacanaṃ pariyāpuṇanti , ovādavinicchayapañhavissajjanāni ca paccāsīsanti .
Tathā daharopi bhikkhu adhigamasampanno guṇavuḍḍho nāma .
Tassa hi ovāde patiṭṭhāya mahallakāpi vipassanāgabbhaṃ gahetvā arahattaphalaṃ pāpuṇanti .
Tathā daharopi rājā khattiyo muddhāvasitto brāhmaṇo vā sesajanassa vandanārahato jātivuḍḍho nāma .
Sabbo pana paṭhamajāto vayovuḍḍho nāma .
Tattha yasmā paññāya sāriputtattherassa sadiso natthi ṭhapetvā bhagavantaṃ , tathā guṇenapi aḍḍhamāsena sabbasāvakapāramīñāṇassa paṭividdhattā .
Jātiyāpi so brāhmaṇamahāsālakule uppanno , tasmā tassa bhikkhuno vayena samānopi so imehi
V2.61 tīhi kāraṇehi vuḍḍho .Imasmiṃ panatthe paññāguṇehi eva vuḍḍhabhāvaṃ sandhāya bhagavā āha –
‘‘ vuḍḍhāpacāyī ’’ ti .
Tasmā tādisānaṃ vuḍḍhānaṃ apacitikaraṇena vuḍḍhāpacāyī , tesameva vuḍḍhānaṃ lābhādīsu usūyavigamena anusūyako ca siyāti ayamādipādassa attho .
Kālaññū cassāti ettha pana rāge uppanne tassa vinodanatthāya garūnaṃ dassanaṃ gacchantopi kālaññū , dose … mohe … kosajje uppanne tassa vinodanatthāya garūnaṃ dassanaṃ gacchantopi kālaññū , yato evaṃ kālaññū ca assa garūnaṃ
P1.333 dassanāya .Dhammiṃ kathan ti samathavipassanāyuttaṃ .
Erayitan ti vuttaṃ .
Khaṇaññūti tassā kathāya khaṇavedī , dullabho vā ayaṃ īdisāya kathāya savanakkhaṇoti jānanto .
Suṇeyya sakkaccāti taṃ kathaṃ sakkaccaṃ suṇeyya .
Na kevalañca tameva , aññānipi buddhaguṇādipaṭisaṃyuttāni subhāsitāni sakkaccameva suṇeyyāti attho .
329.‘‘ Kālaññū cassa garūnaṃ dassanāyā ’’ ti ettha vuttanayañca attano uppannarāgādivinodanakālaṃ ñatvāpi garūnaṃ santikaṃ gacchanto kālena gacche garūnaṃ
M2.67 sakāsaṃ ,‘‘ ahaṃ kammaṭṭhāniko dhutaṅgadharo cā ’’ ti katvā na cetiyavandanabodhiyaṅgaṇabhikkhācāramaggaatimajjhanhikavelādīsu yattha katthaci ṭhitamācariyaṃ disvā paripucchanatthāya upasaṅkameyya , sakasenāsane pana attano āsane nisinnaṃ vūpasantadarathaṃ sallakkhetvā kammaṭṭhānādividhipucchanatthaṃ upasaṅkameyyāti attho .Evaṃ upasaṅkamantopi ca thambhaṃ niraṃkatvā nivātavutti thaddhabhāvakaraṃ mānaṃ vināsetvā nīcavutti pādapuñchanacoḷakachinnavisāṇusabhauddhatadāṭhasappasadiso hutvā upasaṅkameyya .
Atha tena garunā vuttaṃ atthaṃ dhammaṃ … pe … samācare ca .
Atthan ti bhāsitatthaṃ .
Dhamman ti pāḷidhammaṃ .
Saṃyaman ti sīlaṃ .
Brahmacariyan ti avasesasāsanabrahmacariyaṃ .
Anussare ceva samācare cāti atthaṃ kathitokāse anussareyya , dhammaṃ saṃyamaṃ brahmacariyaṃ kathitokāse anussareyya , anussaraṇamatteneva ca atussanto taṃ sabbampi samācare samācareyya samādāya vatteyya .
Tāsaṃ kathānaṃ attani pavattane ussukkaṃ kareyyāti attho .
Evaṃ karonto hi kiccakaro hoti .
330. Tato parañca dhammārāmo dhammarato dhamme ṭhito dhammavinicchayaññū bhaveyya .
Sabbapadesu cettha dhammoti samathavipassanā , ārāmo ratīti ekova attho , dhamme ārāmo assāti dhammārāmo .
Dhamme rato , na
P1.334 aññaṃ pihetīti dhammarato .Dhamme ṭhito dhammaṃ vattanato .
Dhammavinicchayaṃ jānāti ‘‘ idaṃ udayañāṇaṃ idaṃ vayañāṇan ’’ ti dhammavinicchayaññū , evarūpo
V2.62 assa .Atha yāyaṃ rājakathāditiracchānakathā taruṇavipassakassa bahiddhārūpādīsu abhinandanuppādanena taṃ samathavipassanādhammaṃ sandūseti , tasmā ‘‘ dhammasandosavādo ’’ ti vuccati , taṃ nevācare dhammasandosavādaṃ , aññadatthu āvāsagocarādisappāyāni sevanto tacchehi nīyetha subhāsitehi .
Samathavipassanāpaṭisaṃyuttānevettha tacchāni , tathārūpehi subhāsitehi nīyetha nīyeyya , kālaṃ khepeyyāti attho .
331. Idāni ‘‘ dhammasandosavādan ’’ ti ettha atisaṅkhepena vuttaṃ samathavipassanāyuttassa bhikkhuno upakkilesaṃ pākaṭaṃ karonto tadaññenapi upakkilesena saddhiṃ ‘‘ hassaṃ jappan ’’ ti imaṃ gāthamāha .
Hāsantipi pāṭho .
Vipassakena
M2.68 hi bhikkhunā hasanīyasmiṃ vatthusmiṃ sitamattameva kātabbaṃ , niratthakakathājappo na bhāsitabbo , ñātibyasanādīsu paridevo na kātabbo , khāṇukaṇṭakādimhi manopadoso na uppādetabbo .Māyākatan ti vuttā māyā , tividhaṃ kuhanaṃ , paccayesu giddhi , jātiādīhi māno , paccanīkasātatāsaṅkhāto sārambho , pharusavacanalakkhaṇaṃ kakkasaṃ , rāgādayo kasāvā , adhimattataṇhālakkhaṇā mucchāti ime ca dosā sukhakāmena aṅgārakāsu viya , sucikāmena gūthaṭhānaṃ viya , jīvitukāmena āsivisādayo viya ca pahātabbā .
Hitvā ca ārogyamadādivigamā vītamadena cittavikkhepābhāvā ṭhitattena caritabbaṃ .
Evaṃ paṭipanno hi sabbupakkilesaparisuddhāya bhāvanāya na cirasseva arahattaṃ pāpuṇāti .
Tenāha bhagavā –
‘‘ hassaṃ jappaṃ … pe … ṭhitatto ’’ ti .
332. Idāni yvāyaṃ ‘‘ hassaṃ jappan ’’ tiādinā nayena upakkileso vutto , tena samannāgato bhikkhu yasmā sāhaso hoti avīmaṃsakārī , ratto rāgavasena
P1.335 duṭṭho dosavasena gacchati , pamatto ca hoti kusalānaṃ dhammānaṃ bhāvanāya asātaccakārī , tathārūpassa ca ‘‘ suṇeyya sakkacca subhāsitānī ’’ tiādinā nayena vutto ovādo niratthako , tasmā imassa saṃkilesassa puggalādhiṭṭhānāya desanāya sutādivuddhipaṭipakkhabhāvaṃ dassento ‘‘ viññātasārānī ’’ ti imaṃ gāthamāha .Tassattho – yāni hetāni samathavipassanāpaṭisaṃyuttāni subhāsitāni , tesaṃ vijānanaṃ sāro .
Yadi viññātāni sādhu , atha saddamattameva gahitaṃ , na kiñci kataṃ hoti , yena etāni sutamayena ñāṇena viññāyanti , taṃ sutaṃ , etañca sutamayañāṇaṃ viññātasamādhisāraṃ , tesu viññātesu dhammesu yo samādhi cittassāvikkhepo tathattāya paṭipatti , ayamassa sāro .
Na hi vijānanamatteneva koci attho sijjhati .
Yo panāyaṃ naro rāgādivasena vattanato sāhaso
V2.63 , kusalānaṃ dhammānaṃ bhāvanāya asātaccakāritāya pamatto , so saddamattaggāhīyeva hoti .Tena tassa atthavijānanābhāvato sā subhāsitavijānanapaññā ca , tathattāya paṭipattiyā abhāvato sutañca na vaḍḍhatīti .
333. Evaṃ
M2.69 pamattānaṃ sattānaṃ paññāparihāniṃ sutaparihāniñca dassetvā idāni appamattānaṃ tadubhayasārādhigamaṃ dassento āha –‘‘ dhamme ca ye … pe … sāramajjhagū ’’ ti .
Tattha ariyappavedito dhammo nāma samathavipassanādhammo .
Ekopi hi buddho samathavipassanādhammaṃ adesetvā parinibbuto nāma natthi .
Tasmā etasmiṃ dhamme ca ye ariyappavedite ratā niratā appamattā sātaccānuyogino , anuttarā te vacasā manasā kammunā ca , te catubbidhena vacīsucaritena tividhena manosucaritena tividhena kāyasucaritena ca samannāgatattā vacasā manasā kammunā ca anuttarā , avasesasattehi asamā aggāvisiṭṭhā .
Ettāvatā saddhiṃ pubbabhāgasīlena ariyamaggasampayuttaṃ sīlaṃ dasseti .
Evaṃ parisuddhasīlā te santisoraccasamādhisaṇṭhitā , sutassa paññāya ca sāramajjhagū , ye ariyappavedite dhamme ratā , te na kevalaṃ vācādīhi anuttarā honti , apica kho pana santisoracce samādhimhi ca saṇṭhitā hutvā sutassa
P1.336 paññāya ca sāramajjhagū adhigatā icceva veditabbā .Āsaṃsāyaṃ bhūtavacanaṃ .
Tattha santīti nibbānaṃ , soraccan ti sundare ratabhāvena yathābhūtapaṭivedhikā paññā , santiyā soraccanti santisoraccaṃ , nibbānārammaṇāya maggapaññāyetaṃ adhivacanaṃ .
Samādhīti taṃsampayuttova maggasamādhi .
Saṇṭhitāti tadubhaye patiṭṭhitā .
Sutapaññānaṃ sāraṃ nāma arahattaphalavimutti .
Vimuttisārañhi idaṃ brahmacariyaṃ .
Evamettha bhagavā dhammena pubbabhāgapaṭipadaṃ ,‘‘ anuttarā vacasā ’’ tiādīhi sīlakkhandhaṃ , santisoraccasamādhīhi paññākkhandhasamādhikkhandheti tīhipi imehi khandhehi aparabhāgapaṭipadañca dassetvā sutapaññāsārena akuppavimuttiṃ dassento arahattanikūṭena desanaṃ samāpesi .
Desanāpariyosāne ca so bhikkhu sotāpattiphalaṃ patvā puna na cirasseva aggaphale arahatte patiṭṭhāsīti .
Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya
Suttanipāta-aṭṭhakathāya kiṃsīlasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .