5. Sūcilomasuttavaṇṇanā
Evaṃ
V2.34P1.301 me sutan ti sūcilomasuttaṃ .Kā uppatti ?
Atthavaṇṇanānayenevassa uppatti āvi bhavissati .
Atthavaṇṇanāyañca ‘‘ evaṃ me sutan ’’ tiādi vuttatthameva .
Gayāyaṃ viharati ṭaṅkitamañce sūcilomassa yakkhassa bhavaneti ettha pana kā gayā , ko ṭaṅkitamañco , kasmā ca bhagavā tassa yakkhassa bhavane viharatīti ?
Vuccate – gayāti gāmopi titthampi vuccati , tadubhayampi idha vaṭṭati .
Gayāgāmassa hi avidūre dese viharantopi ‘‘ gayāyaṃ viharatī ’’ ti vuccati , tassa ca gāmassa samīpe avidūre dvārasantike so ṭaṅkitamañco .
Gayātitthe viharantopi ‘‘ gayāyaṃ viharatī ’’ ti vuccati , gayātitthe ca so ṭaṅkitamañco .
Ṭaṅkitamañcoti catunnaṃ pāsāṇānaṃ upari vitthataṃ pāsāṇaṃ āropetvā kato pāsāṇamañco
M2.38 .Taṃ nissāya yakkhassa bhavanaṃ āḷavakassa bhavanaṃ viya .
Yasmā vā pana bhagavā taṃ divasaṃ paccūsasamaye mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya buddhacakkhunā lokaṃ volokento sūcilomassa ca kharalomassa cāti dvinnampi yakkhānaṃ sotāpattiphalūpanissayaṃ addasa , tasmā pattacīvaraṃ ādāya antoaruṇeyeva nānādisāhi sannipatitassa janassa kheḷasiṅghāṇikādinānappakārāsucinissandakilinnabhūmibhāgampi taṃ titthappadesaṃ āgantvā tasmiṃ ṭaṅkitamañce nisīdi sūcilomassa yakkhassa bhavane .
Tena vuttaṃ ‘‘ ekaṃ samayaṃ bhagavā gayāyaṃ viharati ṭaṅkitamañce sūcilomassa yakkhassa bhavane ’’ ti .
Tena kho pana samayenāti yaṃ samayaṃ bhagavā tattha viharati , tena samayena .
Kharo ca yakkho sūcilomo ca yakkho bhagavato avidūre atikkamantīti .
Ke te yakkhā , kasmā ca atikkamantīti ?
Vuccate – tesu tāva eko atīte saṅghassa telaṃ anāpucchā gahetvā attano sarīraṃ makkhesi .
So tena kammena niraye paccitvā gayāpokkharaṇitīre yakkhayoniyaṃ nibbatto .
Tasseva cassa kammassa vipākāvasesena virūpāni aṅgapaccaṅgāni ahesuṃ
P1.302 , iṭṭhakacchadanasadisañca kharasamphassaṃ cammaṃ .So kira yadā paraṃ bhiṃsāpetukāmo hoti , tadā chadaniṭṭhakasadisāni cammakapālāni ukkhipitvā bhiṃsāpeti .
Evaṃ so kharasamphassattā kharo yakkho tveva nāmaṃ labhi .
Itaro
V2.35 kassapassa bhagavato kāle upāsako hutvā māsassa aṭṭha divase vihāraṃ gantvā dhammaṃ suṇāti .So ekadivasaṃ dhammassavane ghosite saṅghārāmadvāre attano khettaṃ kelāyanto ugghosanaṃ sutvā ‘‘ sace nhāyāmi , ciraṃ bhavissatī ’’ ti kiliṭṭhagattova uposathāgāraṃ pavisitvā mahagghe bhummattharaṇe anādarena nipajjitvā supi .
Bhikkhu evāyaṃ , na upāsakoti saṃyuttabhāṇakā .
So tena ca aññena kammena ca niraye paccitvā gayāpokkharaṇiyā tīre yakkhayoniyaṃ nibbatto .
So tassa kammassa vipākāvasesena duddasiko ahosi , sarīre cassa sūcisadisāni lomāni ahesuṃ .
So hi bhiṃsāpetabbake satte sūcīhi vijjhanto viya bhiṃsāpeti .
Evaṃ so sūcisadisalomattā sūcilomo yakkho tveva nāmaṃ labhi .
Te attano gocaratthāya bhavanato
M2.39 nikkhamitvā muhuttaṃ gantvā gatamaggeneva nivattitvā itaraṃ disābhāgaṃ gacchantā bhagavato avidūre atikkamanti .Atha kho kharoti kasmā te evamāhaṃsu ?
Kharo samaṇakappaṃ disvā āha .
Sūcilomo pana ‘‘ yo bhāyati na so samaṇo , samaṇapaṭirūpakattā pana samaṇako hotī ’’ ti evaṃladdhiko .
Tasmā tādisaṃ bhagavantaṃ maññamāno ‘‘ neso samaṇo , samaṇako eso ’’ ti sahasāva vatvāpi puna vīmaṃsitukāmo āha –
‘‘ yāvāhaṃ jānāmī ’’ ti .
‘‘ Atha kho ’’ ti evaṃ vatvā tato .
Sūcilomo yakkhoti ito pabhuti yāva apica kho te samphasso pāpakoti , tāva uttānatthameva kevalañcettha bhagavato kāyan ti attano kāyaṃ bhagavato upanāmesīti evaṃ sambandho veditabbo .
Tato abhāyantaṃ bhagavantaṃ
P1.303 disvā ‘‘ pañhaṃ taṃ samaṇā ’’ tiādimāha .Kiṃ kāraṇā ?
So hi cintesi –
‘‘ imināpi nāma me evaṃ kharena amanussasamphassena manusso samāno ayaṃ na bhāyati , handāhaṃ etaṃ buddhavisaye pañhaṃ pucchāmi , addhā ayaṃ tattha na sampāyissati , tato naṃ evaṃ viheṭhessāmī ’’ ti .
Bhagavā taṃ sutvā ‘‘ na khvāhaṃ taṃ āvuso ’’ tiādimāha .
Taṃ sabbaṃ āḷavakasutte vuttanayeneva sabbākārehi veditabbaṃ .
273. Atha kho sūcilomo yakkho bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi ‘‘ rāgo ca doso cā ’’ ti .
Tattha rāgadosā vuttanayā eva .
Kutonidānāti kiṃnidānā kiṃhetukā .
Kutoti paccattavacanassa to-ādeso veditabbo , samāse cassa lopābhāvo .
Atha vā nidānāti jātā uppannāti attho , tasmā kutonidānā , kutojātā , kutouppannāti vuttaṃ hoti .
Aratī ratī lomahaṃso kutojāti yāyaṃ ‘‘ pantesu vā senāsanesu aññataraññataresu vā adhikusalesu dhammesu arati
V2.36 aratitā anabhirati anabhiramaṇā ukkaṇṭhitā paritassitā ’’ ti ( vibha .856) evaṃ vibhattā arati , yā ca pañcasu kāmaguṇesu rati , yo ca lomahaṃsasamuṭṭhāpanato ‘‘ lomahaṃso ’’ tveva saṅkhyaṃ gato cittutrāso .Ime tayo dhammā kutojā kutojātāti pucchati
M2.40 .Kuto samuṭṭhāyāti kuto uppajjitvā .
Manoti kusalacittaṃ , vitakkāti uragasutte vuttā nava kāmavitakkādayo .
Kumārakā dhaṅkamivossajantīti yathā gāmadārakā kīḷantā kākaṃ suttena pāde bandhitvā ossajanti khipanti , evaṃ kusalamanaṃ akusalavitakkā kuto samuṭṭhāya ossajantīti pucchati .
274. Athassa bhagavā te pañhe vissajjento ‘‘ rāgo cā ’’ ti dutiyagāthamabhāsi .
Tattha itoti attabhāvaṃ sandhāyāha .
Attabhāvanidānā hi rāgadosā .
Aratiratilomahaṃsā ca attabhāvato jātā , kāmavitakkādiakusalavitakkā ca attabhāvatoyeva
P1.304 samuṭṭhāya kusalamano ossajanti , tena tadaññaṃ pakatiādikāraṇaṃ paṭikkhipanto āha –‘‘ itonidānā itojā ito samuṭṭhāyā ’’ ti .
Saddasiddhi cettha purimagāthāya vuttanayeneva veditabbā .
275-6.
Evaṃ te pañhe vissajjetvā idāni yvāyaṃ ‘‘ itonidānā ’’ tiādīsu ‘‘ attabhāvanidānā attabhāvato jātā attabhāvato samuṭṭhāyā ’’ ti attho vutto , taṃ sādhento āha –
‘‘ snehajā attasambhūtā ’’ ti .
Ete hi sabbepi rāgādayo vitakkapariyosānā taṇhāsnehena jātā , tathā jāyantā ca pañcupādānakkhandhabhede attabhāvapariyāye attani sambhūtā .
Tenāha –
‘‘ snehajā attasambhūtā ’’ ti .
Idāni tadatthajotikaṃ upamaṃ karoti ‘‘ nigrodhasseva khandhajā ’’ ti .
Tattha khandhesu jātā khandhajā , pārohānametaṃ adhivacanaṃ .
Kiṃ vuttaṃ hoti ?
Yathā nigrodhassa khandhajā nāma pārohā āporasasinehe sati jāyanti , jāyantā ca tasmiṃyeva nigrodhe tesu tesu sākhappabhedesu sambhavanti , evametepi rāgādayo ajjhattataṇhāsnehe sati jāyanti , jāyantā ca tasmiṃyeva attabhāve tesu tesu cakkhādibhedesu dvārārammaṇavatthūsu sambhavanti .
Tasmā veditabbametaṃ ‘‘ attabhāvanidānā attabhāvajā attabhāvasamuṭṭhānā ca ete ’’ ti .
Avasesadiyaḍḍhagāthāya pana ayaṃ sabbasaṅgāhikā atthavaṇṇanā – evaṃ attasambhūtā ca ete puthū visattā kāmesu .
Rāgopi hi pañcakāmaguṇikādivasena , dosopi āghātavatthādivasena , aratiādayopi tassa tasseva bhedassa vasenāti sabbathā sabbepime kilesā puthū anekappakārā
M2.41 hutvā vatthudvārārammaṇādivasena tesu tesu vatthukāmesu tathā tathā visattā laggā laggitāV2.37 saṃsibbitvā ṭhitā .Kimiva ?
Māluvāva vitatā vane , yathā vane vitatā māluvā tesu tesu rukkhassa sākhapasākhādibhedesu visattā hoti laggā laggitā saṃsibbitvā ṭhitā , evaṃ puthuppabhedesu vatthukāmesu visattaṃ kilesagaṇaṃ ye naṃ pajānanti yatonidānaṃ , te naṃ vinodenti suṇohi yakkha
P1.305 .Tattha yatonidānan ti bhāvanapuṃsakaniddeso , tena kiṃ dīpeti ?
Ye sattā naṃ kilesagaṇaṃ ‘‘ yatonidānaṃ uppajjatī ’’ ti evaṃ jānanti , te naṃ ‘‘ taṇhāsnehasnehite attabhāve uppajjatī ’’ ti ñatvā taṃ taṇhāsnehaṃ ādīnavānupassanādibhāvanāñāṇagginā visosentā vinodenti pajahanti byantīkaronti ca , etaṃ amhākaṃ subhāsitaṃ suṇohi yakkhāti .
Evamettha attabhāvajānanena dukkhapariññaṃ taṇhāsneharāgādikilesagaṇavinodanena samudayappahānañca dīpeti .
Ye ca naṃ vinodenti , te duttaraṃ oghamimaṃ taranti atiṇṇapubbaṃ apunabbhavāya .
Etena maggabhāvanaṃ nirodhasacchikiriyañca dīpeti .
Ye hi naṃ kilesagaṇaṃ vinodenti , te avassaṃ maggaṃ bhāventi .
Na hi maggabhāvanaṃ vinā kilesavinodanaṃ atthi .
Ye ca maggaṃ bhāventi , te duttaraṃ pakatiñāṇena kāmoghādiṃ catubbidhampi oghamimaṃ taranti .
Maggabhāvanā hi oghataraṇaṃ .
Atiṇṇapubban ti iminā dīghena addhunā supinantenapi avītikkantapubbaṃ .
Apunabbhavāyāti nibbānāya .
Evamimaṃ catusaccadīpikaṃ gāthaṃ suṇantā ‘‘ sutvā dhammaṃ dhārenti , dhatānaṃ dhammānaṃ atthamupaparikkhantī ’’ tiādikaṃ kathaṃ subhāviniyā paññāya anukkamamānā te dvepi sahāyakā yakkhā gāthāpariyosāneyeva sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu , pāsādikā ca ahesuṃ suvaṇṇavaṇṇā dibbālaṅkāravibhūsitāti .
Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya
Suttanipāta-aṭṭhakathāya sūcilomasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .