Issues
Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā

Vipākuddhārakathāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Vipākuddhārakathāvaṇṇanā

Yato yattako ca vipāko hoti , yasmiñca ṭhāne vipaccati , taṃ dassetuṃ vipākuddhārakathā āraddhā .
Etthevāti ekāya cetanāya kamme āyūhiteyeva .
Duhetukapaṭisandhivasena dvādasakamaggopi hotiM0.128 , dvādasakappakāropīti attho .
Ahetukapaṭisandhivasena ahetukaṭṭhakampi .
Asaṅkhārikasasaṅkhārikānaṃ sasaṅkhārikaasaṅkhārikavipākasaṅkaraṃ anicchanto dutiyatthero ‘‘ dvādasā ’’ tiādimāha .
Purimassa hi paccayatosasaṅkhārikaasaṅkhārikabhāvo , itaresaṃ kammato .
Tatiyo tihetukato duhetukampi anicchanto ‘‘ dasā ’’ tiādimāha .
Imasmiṃ vipākuddhāraṭṭhāne kammapaṭisandhivavatthānatthaṃ sāketapañhaṃ gaṇhiṃsu .
Kammavasena vipākassa taṃtaṃguṇadosussadanimittataṃ dassetuṃ ussadakittanaṃ gaṇhiṃsu .
Hetukittanaṃ idha paṭhamattherassa adhippāyena vuttaṃ .
Dutiyattheravādādīsu visesaṃ tattha tattheva vakkhāmi .
Ñāṇassa jaccandhādivipattinimittapaṭipakkhabhāvato tihetukaṃ atidubbalampi samānaṃ paṭisandhiṃ ākaḍḍhantaṃ duhetukaṃ ākaḍḍheyyāti ‘‘ ahetukā na hotī ’’ ti āha .
Yaṃ pana paṭisambhidāmagge sugatiyaṃ jaccandhabadhirādivipattiyā ahetukaupapattiṃ vajjetvā gatisampattiyā sahetukopapattiṃ dassentena ‘‘ gatisampattiyā ñāṇasampayutte katamesaṃ aṭṭhannaṃ hetūnaṃ paccayā upapatti hoti ’’ cceva ( paṭi . ma .1.232) vuttaṃ .
Tena ñāṇavippayuttena kammunā ñāṇasampayuttapaṭisandhi na hotīti dīpitaṃ hoti .
Aññathā ‘‘ sattannaṃ hetūnaṃ paccayā upapatti hotī ’’ ti idampi vucceyya .
Tathā hi ‘‘ gatisampattiyā ñāṇasampayutte katamesaṃ aṭṭhannaṃ hetūnaṃ paccayā upapatti hoti ?
KusalassaV0.124 kammassa javanakkhaṇe tayo hetū kusalā tasmiṃ khaṇe jātacetanāya sahajātapaccayā honti .
Tena vuccati kusalamūlapaccayāpi saṅkhārā .
Nikantikkhaṇe dve hetū akusalā tasmiṃ khaṇe jātacetanāya sahajātapaccayā honti .
Tena vuccati akusalamūlapaccayāpi saṅkhārā .
Paṭisandhikkhaṇe tayo hetū abyākatā tasmiṃ khaṇe jātacetanāya sahajātapaccayā honti .
Tena vuccati nāmarūpapaccayāpi viññāṇaṃ , viññāṇapaccayāpi nāmarūpan ’’ ti vissajjitaṃ ñāṇasampayuttopapattiyaṃ .
Evaṃ ñāṇavippayuttato ñāṇasampayuttupapattiyā ca vijjamānāya ‘‘ gatisampattiyā ñāṇasampayutte katamesaṃ sattannaṃ hetūnaṃ paccayā upapatti hoti ?
Kusalassa kammassa javanakkhaṇe dve hetū kusalā ’’ ti vatvā aññattha ca pubbe vuttanayeneva sakkā vissajjanaṃ kātunti .
YathāM0.129 pana ‘‘ ñāṇasampayutte sattannaṃ hetūnaṃ paccayā ’’ ti avacanato ñāṇavippayuttato ñāṇasampayuttā paṭisandhi na hoti , evaṃ ‘‘ gatisampattiyā ñāṇavippayutte channaṃ hetūnaṃ paccayā upapatti hoti ’’ cceva ( paṭi . ma .1.233) vatvā ‘‘ sattannaṃ hetūnaṃ paccayā ’’ ti avacanato ñāṇasampayuttato ñāṇavippayuttāpi paṭisandhi na hotīti āpannaṃ .
Etthāpi hi na na sakkā kammanikantikkhaṇesu tayo ca dve ca hetū yojetvā paṭisandhikkhaṇe dve yojetunti .
Imassa pana therassa ayamadhippāyo siyā ‘‘ kammasarikkhakavipākadassanavasena idha pāṭho sāvaseso kathito ’’ ti .
‘‘ Ñāṇasampayutte aṭṭhannaṃ hetūnaṃ paccayā ’’ ti etthāpi pāṭhassa sāvasesatāpattīti ce ?
Na , dubbalassa duhetukakammassa ñāṇasampayuttavipākadāne asamatthattā .
Tihetukassa pana ahetukavipaccane viya duhetukavipaccanepi natthi samatthatāvighātoti .
Ārammaṇena vedanā parivattetabbāti santīraṇatadārammaṇe sandhāya vuttaṃ .
Vibhāgaggahaṇasamatthatābhāvato hi cakkhuviññāṇādīni iṭṭhaiṭṭhamajjhattesu upekkhāsahagatāneva honti , kāyaviññāṇañca sukhasahagatameva paṭighaṭṭanāvisesenāti .
Visesavatā kālena tadārammaṇapaccayasabbajavanavatā vipākappavattiṃ dassetuṃ ‘‘ saṃvarāsaṃvare … pe … upagatassā ’’ ti vuttaṃ aññakāle pañcaviññāṇādiparipuṇṇavipākappavattiabhāvā .
Kakkaṭaka … pe … bhavaṅgotaraṇan ti etena idaṃ dasseti – kedāre pūretvā nadīpavesanamaggabhūtaṃ mātikaṃ appavisitvā kakkaṭakamaggādinā amaggena nadīotaraṇaṃ viya cittassa javitvā bhavaṅgappavesanamaggabhūte tadārammaṇe anuppanne maggena vinā bhavaṅgotaraṇanti .
EtesuV0.125 tīsu moghavāresu dutiyo upaparikkhitvā gahetabbo .
Yadi hi anulome vedanāttike paṭiccavārādīsu ‘‘ āsevanapaccayā na magge dve ’’ ti ‘‘ na maggapaccayā āsevane dve ’’ ti ca vuttaṃ siyā , sopi moghavāro labbheyya .
Yadi pana voṭṭhabbanampi āsevanapaccayo siyā , kusalākusalānampi siyā .
Na hi āsevanapaccayaṃ laddhuṃ yuttassa āsevanapaccayabhāvī dhammo āsevanapaccayoti avutto atthi .
Voṭṭhabbanassa pana kusalākusalānaṃ āsevanapaccayabhāvo avutto .
‘‘ KusalaṃM0.130 dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjati nāsevanapaccayā .
Akusalaṃ dhammaṃ … pe … nāsevanapaccayā ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.93) vacanato paṭikkhittova .
Athāpi siyā ‘‘ asamānavedanānaṃ vasena evaṃ vuttan ’’ ti , evamapi yathā ‘‘ āvajjanā kusalānaṃ khandhānaṃ akusalānaṃ khandhānaṃ anantarapaccayena paccayo ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.417) vuttaṃ , evaṃ ‘‘ āsevanapaccayena paccayoti ’’ pi vattabbaṃ siyā , jātibhedā na vuttanti ce ?
Bhūmibhinnassa kāmāvacarassa rūpāvacarādīnaṃ āsevanapaccayabhāvo viya jātibhinnassapi bhaveyyāti vattabbo eva siyā .
Abhinnajātikassa ca vasena yathā ‘‘ āvajjanā sahetukānaṃ khandhānaṃ anantarapaccayena paccayo ’’ ti vuttaṃ , evaṃ ‘‘ āsevanapaccayena paccayo ’’ tipi vattabbaṃ siyā , na tu vuttaṃ .
Tasmā vedanāttikepi saṅkhittāya gaṇanāya ‘‘ āsevanapaccayā na magge ekaṃ , na maggapaccayā āsevane ekan ’’ ti evaṃ gaṇanāya niddhāriyamānāya voṭṭhabbanassa āsevanapaccayattassa abhāvā yathāvuttappakāro dutiyo moghavāro vīmaṃsitabbo .
Voṭṭhabbanaṃ pana vīthivipākasantatiyā āvaṭṭanato āvajjanā , tato visadisassa javanassa karaṇato manasikāro ca .
Evañca katvā paṭṭhāne ‘‘ voṭṭhabbanaṃ kusalānaṃ khandhānaṃ anantarapaccayena paccayo ’’ tiādi na vuttaṃ ,‘‘ āvajjanā ’’ icceva vuttaṃ .
Tasmā voṭṭhabbanato catunnaṃ vā pañcannaṃ vā javanānaṃ ārammaṇapurejātaṃ bhavituṃ asakkontaṃ rūpādiāvajjanādīnaṃ paccayo bhavituṃ na sakkoti , ayametassa sabhāvoti javanāpāripūriyā dutiyo moghavāro dassetuṃ yutto siyā , ayampi aṭṭhakathāyaṃ anāgatattā suṭṭhu vicāretabbo .
Bhavaṅgassa javanānubandhanabhūtattā ‘‘ tadārammaṇaṃ bhavaṅgan ’’ ti vuttaṃ .
Paṭṭhāne ( paṭṭhā .3.1.102) ca vuttaṃ ‘‘ sahetukaṃ bhavaṅgaṃ ahetukassa bhavaṅgassa anantarapaccayena paccayo ’’ ti ,‘‘ ahetukaṃ bhavaṅgaṃ sahetukassa bhavaṅgassa anantarapaccayena paccayo ’’ ti ca .
Kusalākusalānaṃ sukhadukkhavipākamatto vipāko na iṭṭhāniṭṭhānaṃ vibhāgaṃ karoti , javanaṃ pana rajjanavirajjanādivasena iṭṭhāniṭṭhavibhāgaṃ karotīti ‘‘ ārammaṇarasaṃ javanameva anubhavatī ’’ ti vuttaṃ .
AvijjamāneV0.126 kārake kathaṃ āvajjanādibhāvena pavatti hotīti taṃ dassetuṃ pañcavidhaṃ niyāmaṃ nāma gaṇhiṃsu .
Niyāmo ca dhammānaṃ sabhāvakiccapaccayabhāvavisesova .
Taṃtaṃsadisaphaladānan ti tassa tassa attano anurūpaphalassaM0.131 dānaṃ .
Sadisavipākadānan ti ca anurūpavipākadānanti attho .
Idaṃ vatthun ti ekavacananiddeso ekagāthāvatthubhāvena kato .
Jagatippadesoti yathāvuttato aññopi lokappadeso .
Kālagatiupadhipayogapaṭibāḷhañhi pāpaṃ na vipacceyya , na padesapaṭibāḷhanti .
Sabbaññutaññāṇapadaṭṭhānapaṭisandhiyādidhammānaṃ niyāmo dasasahassikampanapaccayabhāvo dhammaniyāmo .
Ayaṃ idha adhippetoti etena niyāmavasena āvajjanādibhāvo , na kārakavasenāti etamatthaṃ dasseti .
Imasmiṃ ṭhāneti soḷasavipākakathāṭhāne .
Dvādasahi vāhetabbā nāḷiyantopamā na dvādasannaṃ cittānaṃ ekasmiṃ dvāre ekārammaṇe saha kiccakaraṇavasena vuttā , atha kho dvādasannaṃ ekasmiṃ dvāre sakiccakaraṇamattavasena .
Ahetukapaṭisandhijanakasadisajavanānantaraṃ ahetukatadārammaṇaṃ dassento ‘‘ catunnaṃ pana duhetukakusalacittānaṃ aññatarajavanassa … pe … patiṭṭhātī ’’ ti āha .
Ahetukapaṭisandhikassa pana tihetukajavane javite paṭisandhidāyakena kammena ahetukassa tadārammaṇassa nibbatti na paṭisedhitā .
Evaṃ duhetukapaṭisandhikassapi tihetukānantaraṃ duhetukatadārammaṇaṃ appaṭisiddhaṃ daṭṭhabbaṃ .
Paripuṇṇavipākassa ca paṭisandhijanakakammassa vasenāyaṃ vipākavibhāvanā tassā mukhanidassanamattamevāti pavattivipākassa ca ekassa tihetukādikammassa soḷasavipākacittādīni vuttanayena yojetabbāni .
Tasmā yena kenaci kammunā ekena anekaṃ tadārammaṇaṃ pavattamānaṃ kammavisesābhāvā yesaṃ taṃ anubandhabhūtaṃ , tesaṃ javanasaṅkhātānaṃ paccayānaṃ visesena visiṭṭhaṃ hotīti javanenāyaṃ tadārammaṇaniyāmo vutto , na nānākammunā nibbattamānassa vasena .
Evañca katvā paṭṭhāne ( paṭṭhā .3.1.98)‘‘ sahetuke khandhe aniccato dukkhato anattato vipassati .
Kusalākusale niruddhe ahetuko vipāko tadārammaṇatā uppajjatī ’’ ti ñāṇānantaraṃ ahetukatadārammaṇaṃ ,‘‘ kusalākusale niruddhe sahetuko vipāko tadārammaṇatā uppajjatī ’’ ti akusalānantarañca sahetukatadārammaṇaṃ vuttaṃ , na ca ‘‘ taṃ etena therena adassitan ’’ ti katvā tassa paṭisedho kato hotīti .
YaṃM0.132 pana javanena … pe … taṃ kusalaṃ sandhāya vuttan ti idaṃ kusalassa viya akusalassa sadisoV0.127 vipāko natthīti katvā vuttaṃ .
Sasaṅkhārikāsaṅkhārikaniyamanaṃ pana sandhāya tasmiṃ vutte akusalepi na taṃ na yujjatīti .
Aṭṭhānametan ti idaṃ niyamitādivasena yoniso ayoniso vā āvaṭṭite ayoniso yoniso vā vavatthāpanassa abhāvaṃ sandhāya vuttaṃ .
Paṭisiddhan ti avacanameva paṭisedhoti katvā vuttaṃ .
Kāmataṇhānibbattena kammunā mahaggatalokuttarānubhavanavipāko na hotīti tattha tadārammaṇābhāvo veditabbo .
Āpāthagate visaye tanninnaṃ bhavaṅgaṃ āvajjanaṃ uppādetīti āvajjanaṃ visaye ninnattā uppajjati .
Bhavaṅgaṃ pana sabbadā savisaye ninnamevāti visayantaraviññāṇassa paccayo hutvāpi tadabhāvā vinā āvajjanena savisaye ninnattāva uppajjati .
Ciṇṇattāti āvajjanena vinā bahulaṃ uppannapubbattā .
Samudācārattāti āpāthagate visaye paṭisandhivisaye ca bahulaṃ uppāditapubbattā .
Ciṇṇattāti vā puggalena āsevitabhāvo vutto .
Samudācārattāti sayaṃ bahulaṃ pavattabhāvo .
Nirodhassa anantarapaccayaṃ nevasaññānāsaññāyatanan ti idaṃ tadanantarameva nirodhaphusanaṃ sandhāya vuttaṃ , na arūpakkhandhānaṃ viya nirodhassa anantarapaccayabhāvaṃ .
Nevasaññānāsaññāyatanaṃ pana kiñci parikammena vinā uppajjamānaṃ natthi .
Parikammāvajjanameva tassa āvajjananti aññassa viya etassapi sāvajjanatāya bhavitabbaṃ .
Ayaṃ panetthādhippāyo daṭṭhabbo – nevasaññānāsaññāyatanassa na nirodhassa anantarapaccayabhāve ninnāditā aññattha diṭṭhā atadatthaparikammabhāve ca uppattiyā , atha ca taṃ tassa anantarapaccayo hoti , tathā ca uppajjati .
Evaṃ yathāvuttā manoviññāṇadhātu asatipi nirāvajjanuppattiyaṃ ninnādibhāve nirāvajjanā uppajjatīti .
Evañca katvā ‘‘ ariyamaggacittaṃ maggānantarāni phalacittānī ’’ ti idaṃ vuttaṃ .
Yadi hi nibbānārammaṇāvajjanābhāvaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ siyā , gotrabhuvodānāni nidassanāni siyuṃ teheva etesaṃ nirāvajjanatāsiddhito .
Phalasamāpattikāle ca ‘‘ parittārammaṇaṃ mahaggatārammaṇaṃ anulomaṃ phalasamāpattiyāM0.133 anantarapaccayena paccayo ’’ ti vacanato samānārammaṇāvajjanarahitattā ‘‘ maggānantarāni phalacittānī ’’ ti evaṃ phalasamāpatticittāni na vajjetabbāni siyuṃ , gotrabhuvodānāni pana yadipi nibbāne ciṇṇāni samudācārāni ca na honti , ārammaṇantare ciṇṇasamudācārāneva .
Phalasamāpatticittāni ca maggavīthito uddhaṃ tadatthaparikammasabbhāvāti tesaṃ gahaṇaṃ na kataṃ , anulomānantarañca phalasamāpatticittaṃ ciṇṇaṃ samudācāraṃ , na nevasaññānāsaññāyatanānantaraṃV0.128 maggānantarassa viya tadatthaparikammābhāvāti ‘‘ nirodhā vuṭṭhahantassā ’’ ti tañca nidassanaṃ .
Ārammaṇena pana vinā nuppajjatīti idaṃ etassa mahaggatārammaṇattābhāvā pucchaṃ kāretvā ārammaṇaniddhāraṇatthaṃ vuttaṃ .
Tatthāti vipākakathāyaṃ .
Jaccandhapīṭhasappiupamānidassanaṃ vipākassa nissayena vinā appavattidassanatthaṃ .
Visayaggāhoti idaṃ cakkhādīnaṃ savisayaggahaṇena cakkhuviññāṇādivipākassa dassanatthaṃ vuttaṃ .
Upanissayato cakkhādīnaṃ dassanādiatthato ca tasseva vipākassa dassanatthaṃ ‘‘ upanissayamatthaso ’’ ti vuttaṃ .
Hadayavatthumevāti yathā purimacittāni hadayavatthunissitāni ca pasādavatthuanugatāni ca aññārammaṇāni honti , na evaṃ bhavaṅgaṃ , taṃ panetaṃ vatthārammaṇantararahitaṃ kevalaṃ hadayavatthumeva nissāya pavattatīti vuttaṃ hoti .
Hadayarūpavatthukan ti idhāpi aññavatthānugatanti adhippāyo veditabbo .
Makkaṭakassa hi suttārohaṇaṃ viya pasādavatthukaṃ cittaṃ , suttena gamanādīni viya tadanugatāni sesacittānīti .
Suttaghaṭṭanamakkaṭakacalanāni viya pasādaghaṭṭanabhavaṅgacalanāni saha hontīti dīpanato ‘‘ ekekaṃ … pe … āgacchatī ’’ tipi dīpeti .
Bhavaṅgassa āvaṭṭitakāloti idaṃ dovārikasadisānaṃ cakkhuviññāṇādīnaṃ pādaparimajjakasadisassa āvajjanassa saññādānasadiso anantarapaccayabhāvo eva bhavaṅgāvaṭṭananti katvā vuttaṃ .
Vipākamanodhātuādīnaṃ adisvāva sampaṭicchanādikaraṇaṃ gāḷhaggahaṇamattaputhulacaturassabhāvavijānanamattakahāpaṇabhāvavijānanamattakammopanayanamattasāmaññavasena vuttaṃ , na gāḷhaggāhakādīnaṃ kahāpaṇadassanassa abhāvo taṃsamānabhāvo ca sampaṭicchanādīnaṃ adhippetoti veditabbo .
PaṇḍaraṃM0.134 etan ti paṇḍararūpadassanasāmaññato cakkhuviññāṇameva dassanakiccaṃ sādhetīti dīpanaṃ veditabbaṃ .
Evaṃ sotadvārādīsupi yojetabbaṃ savanādivasena .
Santāpanavasena guḷasīlo guḷappayojano vā goḷiyako .
Upanissayatoti na upanissayapaccayaṃ sandhāya vuttaṃ .
Yasmiṃ pana asati yo na hoti , so idha ‘‘ upanissayo ’’ ti adhippeto .
Ālokasannissitan ti idampi āloke sati sabbhāvaṃ sandhāya vuttaṃ , na upanissayapaccayataṃ .
Mandathāmagataṃ nāma kiriyacittassa paccayabhāvaṃ anupagantvā sayameva pavattamānaṃ .
AsaṅkhārikasasaṅkhārikesuV0.129 dosaṃ disvāti na kammassa viruddhasabhāvena vipākena bhavitabbanti asaṅkhārikakammassa sasaṅkhārikavipākesu , sasaṅkhārikakammassa ca asaṅkhārikavipākesu dosaṃ disvā .
Ahetukānaṃ pana rūpādīsu abhinipātamattādikiccānaṃ na sasaṅkhārikaviruddho sabhāvoti asaṅkhārikatā natthi , asaṅkhārikaviruddhasabhāvābhāvā nāpi sasaṅkhārikatāti ubhayāvirodhā ubhayenapi tesaṃ nibbattiṃ anujānāti .
Cittaniyāman ti tadārammaṇaniyāmaṃ .
Kiriyato pañcāti imesaṃ … pe … patiṭṭhātīti kiriyajavanānantarañca tadārammaṇaṃ vuttaṃ .
Paṭṭhāne ( paṭṭhā .1.3.94) pana ‘‘ kusalākusale niruddhe vipāko tadārammaṇatā uppajjatī ’’ ti vipākadhammadhammānameva anantarā tadārammaṇaṃ vuttaṃ .
Kusalattike ca ‘‘ sekkhā vā puthujjanā vā kusalaṃ aniccato ’’ tiādinā ( paṭṭhā .1.1.406) kusalākusalajavanameva vatvā tadanantaraṃ tadārammaṇaṃ vuttaṃ , na abyākatānantaraṃ , na ca katthaci kiriyānantaraṃ tadārammaṇassa vuttaṭṭhānaṃ dissati .
Vijjamāne ca tasmiṃ avacane kāraṇaṃ natthi , tasmā upaparikkhitabbo eso theravādo .
Vipphārikañhi javanaṃ nāvaṃ viya nadīsoto bhavaṅgaṃ anubandhatīti yuttaṃ , na pana chaḷaṅgupekkhavato santavuttiṃ kiriyajavanaṃ paṇṇapuṭaṃ viya nadīsototi .
Piṇḍajavanaṃ javatīti kusalākusalakiriyajavanāni piṇḍetvā kathitānīti tathā kathitāni javanāni piṇḍitāni viya vuttāni , ekasmiṃ vā tadārammaṇe piṇḍetvā dassitāni hutvā javitāneva vuttāni .
Imañca pana piṇḍajavanaṃ vadantena akusalato cattāriyeva upekkhāsahagatāni gahetvā dvādasupekkhāsahagatajavanāni piṇḍitāni viya vuttāni .
Paṭṭhāne pana ‘‘ kusalaṃ assādeti abhinandati , taṃ ārabbha rāgo uppajjati .
Diṭṭhi , vicikicchāM0.135 , uddhaccaṃ , domanassaṃ uppajjati .
Akusale niruddhe vipāko tadārammaṇatā uppajjatī ’’ ti vuttattā itarāni dve iṭṭhārammaṇe pavattavicikicchuddhaccasahagatānipi kusalavipāke tadārammaṇe piṇḍetabbāni siyuṃ .
Tesaṃ pana anantaraṃ ahetukavipākeneva tadārammaṇena bhavitabbaṃ , so ca santīraṇabhāveneva gahitoti apubbaṃ gahetabbaṃ natthi .
Ahetuke ca piṇḍetabbaṃ nārahantīti adhippāyena na piṇḍetīti .
Tihetukajavanāvasāne panetthāti etasmiṃ dutiyavāde tihetukajavanāvasāne tihetukatadārammaṇaṃ yuttanti dassetuṃ yuttaṃ vadati javanasamānattā , nālabbhamānattā aññassa .
Paṭhamattherena akusalānantaraṃ vuttassa ahetukatadārammaṇassa , kusalānantaraṃ vuttassa ca sahetukatadārammaṇassaV0.130 akusalānantaraṃ uppattiṃ vadantassa hi paṭisandhijanakaṃ tihetukakammaṃ duhetukāhetukaṃ vipākaṃ janayantampi tihetukajavanānantaraṃ na janetīti na ettha kāraṇaṃ dissatīti evaṃ yuttaṃ gahetabbaṃ avuttampīti adhippāyo .
Atha vā tasmiṃ tasmiṃ theravāde yena adhippāyena sasaṅkhārāsaṅkhāravidhānādi vuttaṃ , taṃ teneva adhippāyena yuttaṃ gahetabbaṃ , na adhippāyantaraṃ adhippāyantarena āloḷetabbanti attho .
Hetusadisamevāti janakakammahetusadisameva .
Mahāpakaraṇe āvi bhavissatīti mahāpakaraṇe āgatapāḷiyā pākaṭaṃ uppattividhānaṃ āvi bhavissatīti adhippāyena vadati .
Kāmāvacarakusalavipākakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .