Kāyakammadvārakathāvaṇṇanā
Imassa
M0.72 panatthassāti kammadvārānaṃ aññamaññasmiṃ aniyatatāya ‘‘ dvāre caranti kammānī ’’ tiādinā pakāsanatthaṃ .Pañca viññāṇānīti ettha chaṭṭhassa viññāṇassa tassa ca dvārassa anuddeso dvāradvāravantānaṃ sahābhāvā .
Niyatarūparūpavasena catusamuṭṭhānikakāyā vuttāti saddassa vikārarūpādīnañca asaṅgaho .
Paṭhamajavanasamuṭṭhitā vāyodhātu yadipi tasmiṃ khaṇe rūpānaṃ desantaruppattihetubhāvena cāletuṃ na sakkoti , tathāpi viññattivikārasahitāva sā veditabbā .
Dasasu hi disāsu yaṃ disaṃ gantukāmo aṅgapaccaṅgāni vā khipitukāmo , taṃdisābhimukhāneva rūpāni sā santhambheti sandhāreti cāti tadabhimukhabhāvavikāravatī hoti , adhippāyasahabhāvī ca vikāro viññattīti .
Evañca katvā āvajjanassapi viññattisamuṭṭhāpakabhāvo yathādhippāyavikārarūpuppādanena upapanno hoti , yato bāttiṃsa cittāni rūpiriyāpathaviññattijanakāni vuttānīti .
Yojanaṃ gato , dasayojanaṃ gatoti vattabbataṃ āpajjāpeti anekasahassavāraṃ uppannā .
Vāyodhātuyā … pe … paccayo bhavitun ti thambhanacalanesu vāyodhātuyā paccayo bhavituṃ samattho cittasamuṭṭhānamahābhūtānaṃ eko ākāraviseso atthi , ayaṃ viññatti nāma .
Tesañhi tadākārattā vāyodhātu thambheti cāleti cāti .
Na cittasamuṭṭhānāti etena paramatthato abhāvaṃ dasseti .
Na hi rūpaṃ appaccayaṃ atthi , na ca nibbānavajjo attho nicco atthīti .
Viññattitāyāti viññattivikāratāya .
Cittasamuṭṭhānabhāvo viya mahābhūtavikāratāya upādārūpabhāvo ca adhippetoti veditabbo .
Kāyikakaraṇan ti
V0.69 kāyadvārappavattaṃ cittakiriyaṃ , adhippāyanti attho .Kāreti maññeti etena vaṇṇaggahaṇānusārena gahitāya viññattiyā yaṃ karaṇaṃ viññātabbaṃ , tassa vijānanena viññattiyā viññātattaṃ dasseti .
Na hi viññattirahitesu rukkhacalanādīsu ‘‘ idamesa kāretī ’’ ti vijānanaṃ hotīti .
Cakkhuviññāṇassa hi rūpe abhinipātamattaṃ kiccaṃ , na adhippāyasahabhuno calanavikārassa gahaṇaṃ .
Cittassa pana lahuparivattitāya cakkhuviññāṇavīthiyā
M0.73 anantaraṃ manoviññāṇena viññātampi calanaṃ cakkhunā diṭṭhaṃ viya maññanti avisesaviduno , tasmā yathā nīlābhinipātavasappavattāya cakkhuviññāṇavīthiyā nīlanti pavattāya manoviññāṇavīthiyā ca antaraṃ na viññāyati , evaṃ aviññāyamānantarena manodvāraviññāṇena gahite tasmiṃ cittena saheva anuparivatte kāyathambhanavikāracopanasaṅkhāte ‘‘ idamesa kāreti , ayamassa adhippāyo ’’ ti vijānanaṃ hoti .Tālapaṇṇādirūpāni disvā tadanantarappavattāya manodvāravīthiyā aviññāyamānantarāya tālapaṇṇādīnaṃ udakādisahacārippakārataṃ saññāṇākāraṃ gahetvā udakādiggahaṇaṃ viya .
Ettha udakaṃ bhavissatītiādinā ca udakādisambandhanākārena rūpaggahaṇānusāraviññāṇena yaṃ udakādi viññātabbaṃ , tassa vijānanena tadākārassa viññātatā vuttāti daṭṭhabbā .
Etassa pana kāyikakaraṇaggahaṇassa udakādiggahaṇassa ca purimasiddhasambandhaggahaṇaṃ upanissayo hotīti daṭṭhabbaṃ .
Atha pana nālambitāpi viññatti kāyikakaraṇaggahaṇassa ca paccayo purimasiddhasambandhaggahaṇopanissayavasena sādhippāyavikārabhūtavaṇṇaggahaṇānantaraṃ pavattamānassa adhippāyaggahaṇassa adhippāyasahabhūvikārābhāve abhāvato , evaṃ sati vaṇṇaggahaṇānantarena udakādiggahaṇeneva tālapaṇṇādisaññāṇākāro viya vaṇṇaggahaṇānantarena adhippāyaggahaṇeneva viññatti pākaṭā hotīti ‘‘ idañcidañca esa kāreti maññe ’’ ti adhippāyavijānaneneva viññattiyā viññātatā vuttā .
Ayaṃ no paharitukāmoti adhippāyavijānanena viññattiyā pākaṭabhāvaṃ dasseti .
Na hi tadapākaṭabhāve adhippāyavijānanaṃ hotīti .
Sammukhī … pe … yeva nāma hotīti asammukhībhūtatāya anāpāthagatānaṃ rūpādīnaṃ cakkhuviññeyyādibhāvo viya sabhāvabhūtaṃ taṃ dvidhā viññattibhāvaṃ sādheti .
Paraṃ bodhetukāmatāya vināpi abhikkamanādippavattanena so cittasahabhūvikāro
V0.70 adhippāyaṃ viññāpeti , sayañca viññāyatīti dvidhāpi viññattiyevāti veditabbā .Tasmiṃ dvāre siddhāti tena dvārena viññātabbabhāvato teneva dvārena nāmalābhato tasmiṃ dvāre pākaṭabhāvavasena siddhā .
Kusalaṃ vā akusalaṃ vāti ṭhapetabbaṃ .
Kasmā ?
Yasmā paravādino avipākassa kammabhāvo
M0.74 na siddho , itarassa pana siddhoti viññattisamuṭṭhāpakānaṃ ekādasannaṃ kiriyacittānaṃ vasena tikaṃ pūretvā ṭhapetabbaṃ .Dvāre caranti kammānīti ettha ayamadhippāyo – yadi dvārā dvārantaracārino honti , dvārasambhedā kammasambhedopīti kāyakammaṃ kāyakammadvāranti aññamaññavavatthānaṃ na siyā , kammānampi kammantaracaraṇe eseva nayo .
Yadi pana dvārānampi dvārabhāvena kammantaracaraṇaṃ kammānañca dvārantaracaraṇaṃ na siyā , suṭṭhutaraṃ kammadvāravavatthānaṃ siyā .
Na pana kammānaṃ dvārantare acaraṇaṃ atthi , kintu dvāre aññasmiñca caranti kammāni aññānipi .
Yasmā pana dvāre dvārāni na caranti , tasmā advāracārīhi dvārehi kāraṇabhūtehi kammāni dvārantare carantānipi vavatthitāni .
Na kevalaṃ kammāneva , tehi pana dvārānipīti evaṃ kammadvārāni aññamaññaṃ vavatthitāni ‘‘ yebhuyyenavuttitāya tabbahulavuttitāya cā ’’ ti vuccamānāya vavatthānayuttiyā .
Tattha dvārāpekkhattā kammānaṃ kāyakammādibhāvassa advāracārīhi dvārehi vavatthānaṃ hoti , na pana dvārantaracārīhi kammehi dvārānaṃ avavatthānaṃ kammānapekkhakāyadvārādibhāvehi dvārehi vavatthitānaṃ kāyakammādīnaṃ kāyakammadvārādivavatthānakarattā .
Atha vā dvārantare carantānipi kāyādīhi upalakkhitāneva caranti pāṇātipātādīnaṃ evaṃsabhāvattā āṇattihatthavikārādīhi vuccamānassapi kāyādīhi sādhetabbasabhāvāvabodhato , tasmā na kammantarassa attani carantassapi dvārantaraṃ sanāmaṃ deti , nāpi kammaṃ dvārassa , taṃtaṃdvārameva pana kammassa kammañca dvārantare carantampi attanoyeva dvārassa nāmaṃ detīti siddhaṃ aññamaññavavatthānaṃ .
Pubbe pana dvāresu anibaddhatā kammānaṃ dvārantaracaraṇameva sandhāya vuttā , na etaṃ vavatthānanti .
Tatthāti tesu dvārakammesu .
Kāyakammassa uppajjanaṭṭhānan ti taṃsahajātā viññattiyeva vuccati .
Kiñcāpi hi sā tassa kenaci pakārena paccayo na hoti , tathāpi kammassa visesikā
V0.71 viññatti taṃsahajātā hotīti tassa uppattiṭṭhānabhāvena vuttā yathāvuttaniyamena aññavisesanassa kammassa visesanantare uppattiabhāvā .Kāyena pana katattāti kāyaviññattiṃ janetvā tāya jīvitindriyupacchedādinipphādanato attano nipphattivasena ‘‘ kāyena kataṃ kamman ’’ ti vuttaṃ .
Kāraṇabhūto hi panettha kāyoti .
Aññamaññaṃ
M0.75 vavatthitāti ettha kammunā kāyo kāyakammadvāranti evaṃ vavatthito , na kāyo icceva .Yathā sūcikammunā sūcikammakaraṇanti vavatthitā , na sūci icceva , tathā idampi daṭṭhabbaṃ .
Aññamaññaṃ vavatthitāti ca aññamaññaṃ visesitāti attho .
Evaṃ santeti yathāvuttaṃ vavatthānaniyamaṃ aggahetvā ‘‘ dvāre caranti kammānī ’’ tiādivacanameva gahetvā codeti .
Tattha evaṃ santeti kammānaṃ dvāracaraṇe aññamaññena ca vavatthāne nāmalābhe visesane satīti attho .
Kāyakammadvārakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .