Issues
Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā

Abhibhāyatanakathāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Abhibhāyatanakathāvaṇṇanā

204. Aññampīti kevalaṃ kasiṇāyatanasaṅkhātameva ahutvā abhibhāyatanasaṅkhātampi pavattatīti satipi abhibhāyatanānaṃ kasiṇāyatanatte kasiṇāyatanabhāvato añño abhibhāyatanabhāvo kasiṇanimittābhibhavanakabhāvanānimittanānattatoti dasseti .
Tattha abhibhavatīti abhibhu , parikammaṃ , ñāṇaṃ vā .
Abhibhu āyatanaṃ etassāti abhibhāyatanaṃ , jhānaṃ .
Abhibhavitabbaṃ vā ārammaṇasaṅkhātaṃ āyatanaṃ etassāti abhibhāyatanaṃ , jhānaṃ .
Ārammaṇābhibhavanato abhibhu ca taṃ āyatanañca yogino sukhavisesānaṃ adhiṭṭhānabhāvato manāyatanadhammāyatanabhāvato cātipi sasampayuttaṃ jhānaṃ abhibhāyatanaṃ .
Maggappaṭibaddhatāya tadā samāpattito vuṭṭhitassa ābhogo pubbabhāgabhāvanāvasena jhānakkhaṇe pavattaṃ abhibhavanākāraṃ gahetvā pavatto vuttoti daṭṭhabbo .
Āgamesu pana ‘‘ ajjhattaṃ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni .
Appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni .
Ajjhattaṃ arūpasaññī eko … pe … parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni .
Appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇānī ’’ ti ( dī . ni .2.173; ma . ni .2.249; a . ni .8.65) imesaṃ catunnaṃ abhibhāyatanānaṃ āgatattā āgamaṭṭhakathāsuM0.106 ( dī . ni . aṭṭha .2.173; ma . ni . aṭṭha .2.249-250; a . ni . aṭṭha .3.8.65)‘‘ vaṇṇavasena ābhoge vijjamānepi parittaappamāṇavaseneva imāni abhibhāyatanāni desitānī ’’ ti vuttaṃ .
Parittaappamāṇatā hi abhibhavanassa kāraṇaṃ vaṇṇābhoge satipi asatipi .
Tattha ca vaṇṇābhogarahitāni sahitāni ca sabbāni parittāni ‘‘ suvaṇṇadubbaṇṇānī ’’ ti vuttāni , tathā appamāṇānīti daṭṭhabbāni .
Atthi hi eso pariyāyo parittāni abhibhuyya tāni ce kadāci vaṇṇavasena ābhujitāni honti suvaṇṇadubbaṇṇāni abhibhuyyāti .
Idha pana nippariyāyadesanattā vaṇṇābhogarahitāni visuṃ vuttāni sahitāni ca .
Atthi hi ubhayattha abhibhavanavisesoti .
Tattha ca pariyāyadesanattā vimokkhānampi abhibhavanapariyāyo atthīti ‘‘ ajjhattaṃ rūpasaññī ’’ tiV0.102 abhibhāyatanadvayaṃ vuttaṃ , tatiyacatutthaabhibhāyatanesu dutiyavimokkho vaṇṇābhibhāyatanesu tatiyavimokkho ca abhibhavanappavattito saṅgahito , idha pana nippariyāyadesanattā vimokkhābhibhāyatanāni asaṅkarato dassetuṃ vimokkhe vajjetvā abhibhāyatanāni kathitāni .
Sabbāni ca vimokkhakiccāni vimokkhadesanāya vuttāni , tadetaṃ ‘‘ ajjhattaṃ rūpasaññī ’’ ti āgatassa abhibhāyatanadvayassa abhibhāyatanesu avacanato ‘‘ rūpī rūpāni passatī ’’ tiādīnañca sabbavimokkhakiccasādhāraṇavacanabhāvato vavatthānaṃ katanti viññāyati .
Ajjhattarūpānaṃ anabhibhavanīyatoti idaṃ katthacipi ‘‘ ajjhattaṃ rūpāni passatī ’’ ti avatvā sabbattha yaṃ vuttaṃ ‘‘ bahiddhā rūpāni passatī ’’ ti , tassa kāraṇavacanaṃ .
Tena yaṃ aññahetukaṃ , taṃ tena hetunā vuttaṃ .
Yaṃ pana desanāvilāsahetukaṃ ajjhattaṃ arūpasaññitāya eva idha vacanaṃ , na tassa aññaṃ kāraṇaṃ maggitabbanti dasseti .
Ajjhattarūpānaṃ anabhibhavanīyatā ca bahiddhārūpānaṃ viya avibhūtattā , desanāvilāso ca yathāvuttavavatthānavasena veditabbo .
Suvaṇṇadubbaṇṇānīti eteneva siddhattā nīlādiabhibhāyatanāni na vattabbānīti ce ?
Na , nīlādīsu katādhikārānaṃ nīlādibhāvasseva abhibhavanakāraṇattā .
Na hi tesaṃ parisuddhāparisuddhavaṇṇaparittatā tadappamāṇatā vā abhibhavanakāraṇaṃ , atha kho nīlādibhāvo evāti .
Abhibhāyatanakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .