Suttantikadukamātikāpadavaṇṇanā
101-108.
Vijjārāsantogadhadhammā
M0.56V0.53 vijjāsabhāgatāya tadekadese vijjākoṭṭhāse vattantīti vuttā .Vajirassa yattha taṃ patati , tattha abhejjaṃ nāma kiñci maṇipāsāṇādi natthi , na ca tena gamanamaggo viruhati , evameva arahattamaggena yattha so uppajjati , tasmiṃ santāne abhejjo kileso nāma natthi , na ca bhinno puna viruhatīti vajirupamatā veditabbā .
Tadupacārena bālā yathā ‘‘ mañcā ghosantī ’’ ti .
Kaṇhābhijātīti apāyā vuccanti manussesu ca dobhaggiyaṃ .
Tapanassa vā dukkhassa hitāti tapaniyā .
Dāsādīsupi sirivaḍḍhakādisaddā viya atathattā vacanamattameva adhikāraṃ katvā pavattā adhivacanā .
Yasmā pana adhivacananiruttipaññattipadāni samānatthāni , sabbañca vacanaṃ adhivacanādibhāvaṃ bhajati , tasmā tesupi vacanavisesesu visesena pavattehi adhivacanādisaddehi sabbāni vacanāni atthappakāsanasāmaññena vuttānīti etenādhippāyena ayaṃ atthayojanā katāti veditabbā .
Atha vā adhi -saddo uparibhāge , upari vacanaṃ adhivacanaṃ .
Kassa upari ?
Pakāsetabbassa atthassāti viditovāyamattho .
Adhīnaṃ vā vacanaṃ adhivacanaṃ .
Kena adhīnaṃ ?
Atthena .
Tathā taṃtaṃatthappakāsane nicchitaṃ , niyataṃ vā vacanaṃ nirutti .
Pathavīdhātupurisāditaṃtaṃpakārena ñāpanato paññattīti evaṃ adhivacanādipadānaṃ sabbavacanesu pavatti veditabbā .
Aññathā sirivaḍḍhakadhanavaḍḍhakappakārānameva abhilāpānaṃ adhivacanatā , abhisaṅkharontīti evaṃpakārānameva niddhāraṇavacanānaṃ niruttitā , takko vitakkoti evaṃpakārānameva ekamevatthaṃ tena tena pakārena ñāpentānaṃ paññattitā ca āpajjeyyāti .
109-118.
Phasso vedanāti sabbadāpi arūpadhammānaṃ phassādināmakattā pathaviyādīnaṃ kesakumbhādināmantarāpatti viya nāmantarānāpajjanato ca sadā attanāva katanāmatāya catukkhandhanibbānāni nāmakaraṇaṭṭhena nāmaṃ .
Namanaṃ avinābhāvato ārammaṇābhimukhatā , namanahetubhūtatā nāmanaṃ .
Atha vā adhivacanasamphasso viya adhivacanaṃ nāmamantarena ye anupacitabodhisambhārānaṃ gahaṇaṃ na gacchanti , te nāmāyattaggahaṇā nāmaṃ .
Rūpaṃ pana vināpi nāmasādhanaṃ attano ruppanasabhāvena gahaṇaṃ upayātīti rūpaṃ .
119-123.
Ito
M0.57V0.54 pubbe parikammaṃ pavattaṃ , ito paraṃ bhavaṅgaṃ , majjhe samāpattīti evaṃ samāpattīnaṃ appanāparicchedapaññā samāpattikusalatā .Vuṭṭhāne kusalabhāvo pubbe vuṭṭhāne paricchedakaraṇañāṇaṃ .
Lakkhaṇādivasena aniccādivasena ca manasi karaṇaṃ manasikāro .
124-134.
Sucisīlatā soraccaṃ .
Sā hi sobhanakammaratatāti .
Sammodakassa , sammodako vā mudubhāvo sammodakamudubhāvo , saṇhavācatā .
‘‘ Aguttadvāratā ’’ ti vutte kesu dvāresūti na paññāyatīti ‘‘ indriyesū ’’ ti vuttaṃ .
Sampajānātīti sampajāno , tassa bhāvo sampajaññaṃ .
Tadapi ñāṇaṃ yasmā sampajānāti , tasmā ‘‘ sampajānātīti sampajaññan ’’ ti āha .
Appaṭisaṅkhāne nimitte visaye vā .
Vīriyasīsenāti vīriyapāmokkhena .
Uppannaṃ balan ti vīriyopatthambhena hi kusalabhāvanā balavatī thirā uppajjatīti tathā uppannā balavatī kusalabhāvanā balavanto satta bojjhaṅgātipi vuccanti .
Kasiṇanimittaṃ viya saññāṇaṃ viya saviggahaṃ viya ca suṭṭhu upalakkhetabbākāraṃ ‘‘ nimittan ’’ ti vuccati .
Samatho ca evaṃ ākāroti ‘‘ nimittan ’’ ti vutto .
Tathā hi so paccavekkhantena paccavekkhaṇato gayhatīti .
Uddhaccamiva cittaṃ na vikkhipatīti , vikkhepapaṭikkhepo vā avikkhepo .
135-142.
Sīlameva punappunaṃ āseviyamānaṃ lokiyaṃ lokuttarampi sīlaṃ paripūretīti ‘‘ sīlaparipūraṇato ’’ ti vuttaṃ .
Sīlassa sampadāti kāraṇasīlampi phalasīlampi sampannasamudāyassa ekadesavasena vuttaṃ .
Atha vā ‘‘ katame ca thapati akusalā sīlā ?
Akusalaṃ kāyakammaṃ akusalaṃ vacīkammaṃ pāpako ājīvo ’’ ti ( ma . ni .2.264) vuttattā sabbampi kusalākusalaṃ ‘‘ sīlan ’’ ti gahetvā tattha kusalasīlaṃ niddhāretvā ‘‘ sīlasampadā ’’ ti vuttaṃ .
Evaṃ diṭṭhisampadā pi veditabbā .
Diṭṭhivisuddhi kho pana yathādiṭṭhissa ca padhānanti kammassakatañāṇādisaṅkhātā diṭṭhivisuddhi cevāti paṭipāṭiyā diṭṭhivisuddhi diṭṭhivisuddhi kho panāti ca padadvayassa samānattā paññā .
Yathādiṭṭhissāti nibbattitappakāradiṭṭhissa nibbattetabbapadhānānurūpadiṭṭhissa vā yathādiṭṭhipavattakiriyassa vā .
Saṃvegoti sahottappaṃ ñāṇaṃ , ottappameva vā .
Samattaṃ tussanaṃ titti
M0.58 santuṭṭhi , natthi etassa santuṭṭhīti asantuṭṭhi , asantuṭṭhissa bhāvo asantuṭṭhitā .Vīriyappavāhe pavattamāne antarā eva paṭigamanaṃ nivattanaṃ paṭivānaṃ , taṃ assa atthīti paṭivānī
V0.55 , na paṭivānī appaṭivānī , tassa bhāvo appaṭivānitā .Vimuccanaṃ nāma ārammaṇe adhimuttatā kilesehi sabbasaṅkhārehi ca nissaṭatā ca .
Paṭisandhivasenāti kilesānaṃ taṃtaṃmaggavajjhānaṃ uppannamagge khandhasantāne puna saṃdahanavasena .
Anuppādabhūteti taṃtaṃphale .
Anuppādapariyosāneti anuppādakaro maggo anuppādo , tassa pariyosāne .
Suttantikadukamātikāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Dukamātikāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .