Vacīkammadvārakathāvaṇṇanā
Catūhi , bhikkhave , aṅgehi samannāgatāti ettha subhāsitabhāsanasaṅkhātā apisuṇavācā , dhammabhāsanasaṅkhāto asamphappalāpo , piyabhāsanasaṅkhātā apharusavācā , saccabhāsanasaṅkhāto amusāvādo cāti etā vācā tathāpavattā cetanā daṭṭhabbā .
Sahasaddā panāti tassa vikārassa saddena saha sambhūtattā vuttaṃ .
Cittānuparivattitāya pana so na yāva saddabhāvīti daṭṭhabbo , vitakkavipphārasaddo na sotaviññeyyoti pavattena mahāaṭṭhakathāvādena cittasamuṭṭhānasaddo vināpi viññattighaṭṭanena uppajjatīti āpajjati .
‘‘ Yā tāya vācāya viññattī ’’ ti ( dha . sa .636) hi vacanato asotaviññeyyasaddena saha viññattiyā uppatti natthīti viññāyatīti .
Cittasamuṭṭhānaṃ saddāyatanan ti ettha ca na koci cittasamuṭṭhāno saddo asaṅgahito nāma atthīti adhippāyena mahāaṭṭhakathāvādaṃ paṭisedheti .
Chabbidhena rūpasaṅgahādīsu hi ‘‘ sotaviññeyyan ’’ ti ‘‘ diṭṭhaṃ sutan ’’ ti ettha ‘‘ sutan ’’ ti ca na koci saddo na saṅgayhatīti .
Mahāaṭṭhakathāyaṃ
V0.72 pana viññattisahajameva jivhātālucalanādikaravitakkasamuṭṭhitaṃ sukhumasaddaṃ ‘‘ dibbasotena sutvā ādisatī ’’ ti sutte paṭṭhāne ca oḷārikasaddaṃ sandhāya ‘‘ sotaviññāṇassa ārammaṇapaccayena paccayo ’’ ti vuttanti iminā adhippāyena asotaviññeyyatā vuttā siyā .Saddo
M0.76 ca asotaviññeyyo cāti viruddhametanti pana paṭikkhepo veditabbo .Viññattipaccayā ghaṭṭanā viññattighaṭṭanā .
Viññatti eva vā .
Ghaṭṭanākārappavattabhūtavikāro hi ‘‘ ghaṭṭanā ’’ ti vutto .
Saṅghaṭṭanena saheva saddo uppajjati , na pubbāparabhāvena .
Pathavīdhātuyāti idaṃ vāyodhātuyā viya cālanaṃ pathavīdhātuyā saṅghaṭṭanaṃ kiccaṃ adhikanti katvā vuttaṃ , vikārassa ca tappaccayabhāvo vuttanayeneva veditabbo .
Tabbikārānañhi bhūtānaṃ aññamaññassa paccayabhāvoti .
Aññampi sabbaṃ vidhānaṃ kāyaviññattiyaṃ viya veditabbaṃ .
Tisamuṭṭhānikakāyaṃ … pe … na labbhati .
Na hi cālanaṃ upādinnaghaṭṭananti .
Cālanañhi desantaruppādanaparamparatā , ghaṭṭanaṃ paccayavisesena bhūtakalāpānaṃ āsannataruppādoti .
Upatthambhanakiccampi natthīti upatthambhanena vinā paṭhamacittasamuṭṭhānāpi ghaṭṭanākārena pavattatīti ghaṭṭanatthaṃ upatthambhanena payojanaṃ natthi , laddhāsevanena citteneva ghaṭṭanassa balavabhāvato cāti adhippāyo .
Upatthambhanaṃ natthi atthīti vicāretvā gahetabbaṃ .
Vacīkammadvārakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .