Arūpāvacarakusalakathāvaṇṇanā
265. Sabbākārenāti
M0.108V0.104 evaṃ rūpanimittaṃ daṇḍādānasambhavadassanādinā sabbena rūparūpanimittesu tadārammaṇajjhānesu dosadassanākārena , rūpādīsu nikantippahānaanāvajjitukāmatādinā vā .Virāgāti jigucchanā .
Āneñjābhisaṅkhāravacanādīhi āneñjatā ‘‘ santā ime cunda ariyassa vinaye vimokkhā ’’ tiādinā santavimokkhatā ca vuttā .
Dosadassanapaṭipakkhabhāvanāvasena paṭighasaññānaṃ suppahīnattā mahatāpi saddena arūpasamāpattito na vuṭṭhāti .
Tathā pana na suppahīnattā sabbarūpasamāpattito vuṭṭhānaṃ siyā , paṭhamajjhānaṃ pana appakampi saddaṃ na sahatīti taṃ samāpannassa saddo kaṇṭakoti vuttaṃ .
Āruppabhāvanāya abhāve cutito uddhaṃ uppattirahānaṃ rūpasaññāpaṭighasaññānaṃ yāva attano vipākappavatti , tāva anuppattidhammatāpādanena samatikkamo atthaṅgamo ca vutto .
Nānattasaññāsu pana yā tasmiṃ bhave na uppajjanti , tā anokāsatāya na uppajjanti , na āruppabhāvanāya nivāritattā .
Anivāritattā ca kāci uppajjanti .
Tasmā tāsaṃ amanasikāro anāvajjanaṃ apaccavekkhaṇaṃ , javanapaṭipādakena vā bhavaṅgamanassa antare akaraṇaṃ appavesanaṃ vuttaṃ , tena ca nānattasaññāmanasikārahetūnaṃ rūpānaṃ samatikkamā samādhissa thirabhāvaṃ dasseti .
Rūpasamatikkamābhāveneva hi rūpasamāpattīsu ‘‘ nānattasaññānaṃ amanasikārā ’’ ti ekassa avacananti .
Ko ānisaṃso , na hi sabbassādavatthurahite ākāse pavattitasaññāya ānisaṃso dissatīti vuttaṃ hoti .
Rūpasaññāsamatikkamanādikaṃ vacanaṃ ānisaṃsassa pakāsanaṃ , na attho .
Aññatthāti suttesu .
Tattha hi parittakasiṇugghāṭanepi rūpavivekamattaggahaṇena paricchedassa aggahaṇato anantapharaṇatā ca vuttā , idha pana anantapharaṇatāsabbhāvepi ugghāṭitakasiṇavasena parittānantatā hotīti dassanatthaṃ ‘‘ ananto ākāso ’’ ti na vuttanti adhippāyo .
Samayavavatthāpanajhānavisesanenevettha attho , na paṭipattiyāti tadavacanaṃ .
266. Paṭhamāruppaviññāṇaṃ
M0.109 attano pharaṇākāreneva anantanti manasikātabbattā ‘‘ anantan ’’ ti vuttaṃ .Ugghāṭabhāvo ugghāṭimaṃ .
267. Akiñcanan ti
V0.105 viññāṇassa kiñci pakāraṃ aggahetvā sabbena sabbaṃ vibhāvanaṃ āha . 268. Yāyāti saṅkhārāvasesasaññāya .
Taṃ tāva paṭipattiṃ .
Āvajjissāmītiādinā tanninnāvajjanādipavattiyā abhāvaṃ dasseti , na tadatikkamanatthāya āvajjanabhāvanāpavattiyā .
Nāsaññāti saññābhāvo ca etissā atthīti attho .
Samūhagahaṇavasena pavattaṃ kalāpasammasanaṃ .
Phassādiekekadhammagahaṇavasena pavattā anupadadhammavipassanā .
Ākāse pavattitaviññāṇātikkamato tatiyā .
Tadatikkamato hi tasseva vibhāvanaṃ hoti .
Dutiyāruppaviññāṇavibhāvane hi tadeva atikkantaṃ siyā , na tassa ārammaṇaṃ , na cārammaṇe dosaṃ disvā anārammaṇassa vibhāvanātikkamo yujjati .
Pāḷiyañca ‘‘ viññāṇañcāyatanasamāpattiṃ sato samāpajjitvā tato vuṭṭhahitvā taññeva viññāṇaṃ abhāvetī ’’ ti ( cūḷani . upasīvamāṇavapucchāniddesa 39) ttaṃ , na vuttaṃ ‘‘ taññeva viññāṇañcāyatanaṃ abhāvetī ’’ ti ,‘‘ taññeva abhāvetī ’’ ti vā .
‘‘ Anantaṃ viññāṇanti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajjā ’’ ti ( vibha .508) ettha pana dvayaṃ vuttaṃ ārammaṇañca viññāṇaṃ viññāṇañcāyatanañca .
Tasmiṃ dvaye yena kenaci yato vā vuṭṭhito , teneva paṭṭhānaniddiṭṭhena taṃsaddassa sambandhe āpanne viññāṇañcāyatanassa nivattanatthaṃ viññāṇavacanaṃ , tasmā paṭhamāruppaviññāṇasseva abhāvanātikkamo vutto .
Tannissitan ti tena nissitaṃ .
Taṃ maṇḍapalaggaṃ anissāya tena vinābhūte vivitte bahi okāse ṭhānaṃ viya ākāsalaggaviññāṇassa viveke tadapagame tatiyāruppassa ṭhānaṃ .
Arūpāvacarakusalakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .