Phassapañcamakarāsivaṇṇanā
Ācariyānan ti revatācariyassa .
Na panetaṃ sārato daṭṭhabbaṃ .
Na hi phassādīnaṃ kāmāvacarādibhāvadassanatthaṃ idamāraddhaṃ , kintu tasmiṃ samaye phassādisabhāvadassanatthanti .
Cittassa paṭhamābhinipātattāti sabbe cetasikā cittāyattā cittakiriyābhāvena vuccantīti phasso ‘‘ cittassa paṭhamābhinipāto ’’ ti vutto .
Kāmaṃ
M0.86 uppannaphasso puggalo cittacetasikarāsi vā ārammaṇena phuṭṭho phassasahajātāya vedanāya taṃsamakālameva vedeti , phasso pana obhāsassa padīpo viya vedanādīnaṃ paccayaviseso hotīti purimakālo viya vutto .Gopānasīnaṃ upari tiriyaṃ ṭhapitakaṭṭhaṃ pakkhapāso .
Kaṭṭhadvayādi viya ekadesena ekapassena anallīyamānopi rūpena saha phassassa sāmaññaṃ anallīyamānaṃ saṅghaṭṭanameva , na visayabhāvo , saṅghaṭṭanañca phassassa cittārammaṇānaṃ sannipatanabhāvo eva .
Vatthārammaṇasannipātena sampajjatīti saṅghaṭṭanasampattiko phasso .
Pāṇidvayassa sannipāto viya cittārammaṇasannipāto phasso cittassa ārammaṇe sannipatitappavattiyā paccayo hotīti kiccaṭṭheneva rasena saṅghaṭṭanaraso .
Tathā paccayabhāvo hi tassa phassassa saṅghaṭṭanakiccanti .
Yathā hi pāṇiyā pāṇimhi saṅghaṭṭanaṃ tabbisesabhūtā rūpadhammā , evaṃ cittassa ārammaṇe saṅghaṭṭanaṃ tabbisesabhūto eko cetasikadhammo daṭṭhabbo .
Citteyevāti etena cetasikasabhāvataṃ vatthārammaṇehi asaṃsaṭṭhaṃ saṅghaṭṭanaṃ vedanāya dasseti , na pana vatthunissayataṃ paṭikkhipati .
Tassa phassassa kāraṇabhūto tadanurūpo
V0.82 samannāhāro tajjāsamannāhāro .Indriyassa tadabhimukhabhāvo āvajjanāya ca ārammaṇakaraṇaṃ visayassa parikkhatatā abhisaṅkhatatā viññāṇassa visayabhāvakaraṇanti attho .
Sukhavedanāyameva labbhati assādabhāvatoti adhippāyo .
Vissavitāyāti arahatāya .
Anekatthattā hi dhātūnaṃ arahattho vipubbo susaddo .
Vissavaṃ vā sajanaṃ vasitā kāmakāritā vissavitā .
Ārammaṇarasekadesameva anubhavantīti idaṃ phusanādikiccaṃ ekadesānubhavanamiva hotīti katvā vuttaṃ .
Vedayitasabhāvo eva hi anubhavananti .
Phusanādibhāvena vā ārammaṇaggahaṇaṃ ekadesānubhavanaṃ , vedayitabhāvena gahaṇaṃ yathākāmaṃ sabbānubhavanaṃ .
Evaṃ sabhāvāneva tāni gahaṇānīti na vedanāya viya phassādīnampi yathāsakakiccakaraṇena sāmibhāvānubhavanaṃ codetabbaṃ .
Ayaṃ idhāti etena pañcasu vedanāsu imasmiṃ citte adhippetaṃ somanassavedanaṃ vadati , tasmā asomanassavedanaṃ apanetvā gahitāya somanassavedanāya samānā iṭṭhākārasambhogarasatā vuttāti veditabbā .
Nimittena
M0.87 punasañjānanakiccā paccābhiññāṇarasā .Punasañjānanassa paccayo punasañjānanapaccayo , tadeva nimittaṃ puna … pe … nimittaṃ , tassa karaṇaṃ puna … pe … karaṇaṃ .
Punasañjānanapaccayabhūtaṃ vā nimittakaraṇaṃ puna … pe … karaṇaṃ , tadassā kiccanti attho .
Punasañjānanapaccayanimittakaraṇaṃ nimittakārikāya nimittena sañjānantiyā ca sabbāya saññāya samānaṃ veditabbaṃ .
Ñāṇameva anuvattati , tasmā abhinivesakārikā viparītaggāhikā ca na hotīti adhippāyo .
Etenupāyena samādhisampayuttāya aciraṭṭhānatā ca na hotīti daṭṭhabbā .
Abhisandahatīti pabandhati pavatteti .
Cetanābhāvo byāpārabhāvo .
Diguṇussāhāti na diguṇaṃ vīriyayogaṃ sandhāya vuttaṃ , attano eva pana byāpārakiccassa mahantabhāvaṃ dīpeti .
Ussāhanabhāvenāti ādarabhāvena .
Sā hi sayaṃ ādarabhūtā sampayutte ādarayatīti .
Vijānanaṃ ārammaṇassa upaladdhi .
Sandahanaṃ cittantarassa anuppabandhanaṃ .
Cakkhunā hi diṭṭhan ti cakkhunā daṭṭhabbaṃ .
Yathā ‘‘ diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātan ’’ ti daṭṭhabbādi vuccati , evamidhāpi veditabbaṃ .
Cakkhunā hītiādīsu cakkhunā … pe … manasā dvārenāti attho .
Nagaraguttikassa
V0.83 viya cittassa ārammaṇavibhāvanamattaṃ upadhāraṇamattaṃ upaladdhimattaṃ kiccaṃ , ārammaṇapaṭivedhanapaccābhiññāṇādi pana kiccaṃ paññāsaññādīnanti veditabbaṃ .Purimaniddiṭṭhan ti samayavavatthāne niddiṭṭhaṃ .
Bhāvento viya na na uppajjati , kintu uppajjatīti dassetuṃ ‘‘ cittaṃ hotī ’’ ti vuttanti etaṃ hoti-saddassa uppajjati-saddassa ca samānatthatte sati yujjeyya , tadatthatte ca tattha uppannaṃ hotīti na vucceyya .
Na hi yuttaṃ uppannaṃ uppajjatīti vattuṃ .
Cittassa ca uppannatā samayavavatthāne vuttā evāti kiṃ tassa puna uppattidassanena .
Yena ca samayavavatthānaṃ kataṃ , tassa niddeso na na sakkā kātunti kiṃ taṃ niddesatthaṃ uddesena dutiyena , niddeseneva ca phassādīhi ca aññattaṃ cittassa sijjhatīti kiṃ tadatthena puna vacanena , aññappayojanattā pana purimassa cittavacanassa pacchimaṃ vuttaṃ .
Purimañhi samayavavatthānatthameva vuttaṃ , na vavatthitasamaye vijjamānadhammadassanatthaṃ , itarañca tasmiṃ samaye vijjamānadhammadassanatthaṃ vuttaṃ , na samayavavatthānatthaṃ , na ca aññadatthaṃ vacanaṃ aññadatthaṃ vadati , na ca lesena vuttoti katvā mahākāruṇiko atthaṃ pākaṭaṃ na karotīti .
Phassapañcamakarāsivaṇṇanā niṭṭhitā .