Lokuttarakusalaṃ
Pakiṇṇakakathāvaṇṇanā
Tatrāti lokuttarajjhāne .
Ajjhattañcāti upaḍḍhagāthāya abhinivisitabbaṃ vuṭṭhātabbaṃ vipassanābhūmiṃ pañcadhā uddisati .
Sattaaṭṭhādīni aṅgāni sattaṭṭhaṅgānīti ādisaddassa lopo daṭṭhabbo .
Nimittan ti yato vuṭṭhānaṃ , tāni nimittapavattāni nimittavacaneneva uddisati .
Saṅkhārupekkhāñāṇameva ariyamaggassa bojjhaṅgādivisesaṃ niyameti .
Kasmā ?
Tato tato dutiyādipādakajjhānato uppannassa sasaṅkhārupekkhāñāṇassa pādakajjhānātikkantānaṃ aṅgānaṃ asamāpajjitukāmatāvirāgabhāvanābhāvato itarassa ca atabbhāvato .
Tesampi vādesu … pe … vipassanāva niyametīti veditabbā .
Kasmā ?
Vipassanāniyameneva hi paṭhamattheravādepi apādakapaṭhamajjhānapādakamaggā paṭhamajjhānikāva honti , itare ca pādakajjhānavipassanāniyamehi taṃtaṃjhānikā .
Evaṃ sesavādesupi vipassanāniyamo yathāsambhavaṃ yojetabbo .
Pakiṇṇakasaṅkhāreti
M0.116 pādakajjhānato aññasaṅkhāre .Tena pādakajjhānasaṅkhāresu sammasitesu vattabbameva natthīti dasseti .
Tatrāpīti dutiyattheravādepi .
Taṃtaṃjhānikatā taṃtaṃsammasitasaṅkhāravipassanāniyamehi hoti .
Tatrāpi hi vipassanā taṃtaṃvirāgāvirāgabhāvanābhāvena somanassasahagatā
V0.112 upekkhāsahagatā ca hutvā jhānaṅgādiniyamaṃ maggassa karotīti evaṃ vipassanāniyamo vuttanayeneva veditabbo .Tan ti taṃtaṃjhānasadisabhavanaṃ .
Svāyamattho pādakajjhānasammasitajjhānupanissayehi vinā ajjhāsayamattena asijjhanā upanissayena vinā saṅkappamattena sakadāgāmiphalādīnaṃ asijjhanadīpakena nandakovādena ( ma . ni .3.398 ādayo ) dīpetabbo .
Tattha hi sotāpannāyapi paripuṇṇasaṅkappabhāvaṃ vadantena bhagavatā yassa yassa upanissayo atthi , tassa tasseva ajjhāsayo niyāmako , nāññassāti tena tena paripuṇṇasaṅkappatā hoti , na tato paraṃ saṅkappasabbhāvepi asijjhanatoti ayamattho dīpito hoti .
Evamidhāpi yassa yassa dutiyādijhānikassa maggassa yathāvutto upanissayo atthi , tassa tasseva ajjhāsayo niyāmako , nāññassa satipi tasmiṃ asijjhanato .
Imasmiṃ pana vāde pādakasammasitajjhānupanissayasabbhāve ajjhāsayo ekantena hoti , taṃtaṃphalūpanissayasabbhāve taṃtaṃsaṅkappo viyāti tadabhāvābhāvato ajjhāsayo niyametīti vuttaṃ .
Yasmiṃ pana pādakajjhānaṃ natthīti catutthajjhānikavajjānaṃ pādakāni lokiyajjhānāni sandhāya vuttaṃ .
Appanāppatti ca oḷārikaṅgātikkamanupanissayābhāve pañcahi aṅgehi vinā na hotīti ‘‘ somanassasahagatamaggo hotī ’’ ti āha .
Upekkhāsahagatamaggoti etena catutthajjhānikatāpi samānā anusayasamugghāṭanasamatthassa na saṅkhārāvasesatāti dasseti .
Te ca vādā na virujjhanti ajjhāsayavasena pañcamajjhānikatāya paṭhamādijjhānikatāya ca sambhavatoti adhippāyo .
Ajjhāsayo ca sātthako hoti , aññathā pādakasammasitajjhāneheva niyamassa siddhattā ajjhāsayo niyāmako vuccamāno niratthako siyāti .
Idha pana aṭṭhasāliniyā niyāmane ekantikaṃ vipassanāsaṅkhātaṃ atthameva uddharitvā ‘‘ tesampi vādesu ayaṃ … pe … vipassanāva niyametī ’’ ti vadantena
M0.117 tayopete vāde vipassanāva niyametīti dassitaṃ .Taṃtaṃvādānañhi vipassanāsahitānameva siddhi , nāññathāti dassitanti .
Pavedhatīti gotrabhussa paccayo bhavituṃ na sakkotīti attho .
Yadi pañcamacittakkhaṇe javanaṃ patitaṃ nāma hoti , kathaṃ tadā gotrabhu tadanantarañca maggo javanassa patitakkhaṇe uppajjatīti ?
Apubbassa javanantarassa patitatābhāvato .
Tadeva hi javanaṃ anekakkhattuṃ pavattamānaṃ
V0.113 patitaṃ siyāti , gotrabhu pana ārammaṇantare uppannaṃ apubbaṃ javanaṃ , tathā maggo bhūmantarato cāti .Nanu ca sattamajavanacetanāya balavatāya upapajjavedanīyabhāvo hoti ānantariyatāpīti , tatthāyaṃ adhippāyo siyā ‘‘ paṭisandhiyā anantarapaccayabhāvino vipākasantānassa anantarapaccayabhāvena antimajavanacetanāya susaṅkhatattā sā sattamajavanacetanā upapajjavedanīyā ānantarikā ca hoti , na apatitajavanacetanā viya balavatāyā ’’ ti .
Puna anulomaṃ taṃ anubandheyyāti gotrabhussa hi saṅkhārārammaṇatte sati tadapi anulomamevāti purimaanulomaṃ viya taṃ tadapi aññaṃ anulomaṃ anubandheyya , na maggoti maggavuṭṭhānameva ca na bhaveyya attano sadisālambanassa āvajjanaṭṭhāniyassa paccayassa alābhā .
Appahīnabhāvena pañcasu upādānakkhandhesu anusayitā kilesā sā bhūmi etehi laddhāti katvā bhūmiladdhā .
Vaṭṭaṃ sinonti bandhantīti katvā vaṭṭasetū ca , tesaṃ samugghātakaraṇan tipi etadevassa lobhakkhandhādipadālanaṃ vuccati .
Tan ti pavattaṃ .
Ekaṃ bhavan ti anāgāmino anekakkhattuñca tattheva upapajjantassa heṭṭhā anāgamanavasena eko bhavoti gahetvā vuttaṃ .
Imassa panatthassāti yathāvuttassa upādinnakapavattato vuṭṭhānassa .
Apāyesu sattamabhavato uddhaṃ sugatiyañca vipākadāyakassa abhisaṅkhāraviññāṇassa paccayaghāto sotāpattimaggañāṇena abhisaṅkhāraviññāṇassa nirodho daṭṭhabbo .
Dvīsu bhavesūti anāgāmimagge abhāvite sakadāgāmissa kāmadhātuyaṃ ye dve bhavā uppajjeyyuṃ , tesūti attho .
Calatīti etena calanasabhāvameva dasseti , na acalanābhāvaṃ , tasmā acalanaṃ dassetvā puna calanaṃ dassetuṃ ‘‘ tathāgatassa hī ’’ tiādimāha .
Yepi vā katthaci cattāropi magge samānapaṭipade disvā sabhāvato acalanameva
M0.118 gaṇheyyuṃ , tesaṃ taṃgahaṇanivāraṇatthaṃ ‘‘ calatī ’’ ti vuttaṃ , na calanāvadhāraṇatthanti yuttaṃ ubhayadassanaṃ .Atha vā yadipi kesañci cattāropi maggā samānapaṭipadā , tathāpi kilesindriyehi sijjhamānā paṭipadā tesaṃ vasena calanapakatikā evāti ‘‘ calati ’’ cceva vuttaṃ , na ‘‘ na calatī ’’ ti .
Lokuttarakusalapakiṇṇakakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .