Issues
Select Version
Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā

Paṭhamajjhānakathāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Paṭhamajjhānakathāvaṇṇanā

160. UttarapadalopaṃV0.96 katvā rūpabhavo rūpan ti vutto .
Jhānassa amaggabhāvepi sati maggavacanaṃ aññamaggabhāvanivāraṇatthanti imasmiṃ atthe maggaggahaṇassa payojanaṃ vuttaṃ , na sabbassa kusalajjhānassa maggabhāvoti .
Tattha maggassa bhāvanāya samayavavatthānassa katattā amaggabhāvanāsamaye pavattānaṃ phassādīnaṃ kusalabhāvo na dassito siyā , tasmā sabbassa maggabhāvo dassetabboti .
Ito añño maggo natthīti evaṃ aññabhūmikavidhuro sati paccayantare rūpūpapattijanakasabhāvo vipākadhammasabhāvo viya vipākadhammavasena sabbasamāno maggasaddena vuttoti dassetīti veditabbaṃ .
Kusalaṃ dānan ti alobho daṭṭhabbo .
Atha vā cetanā dānaṃ , taṃ vajjetvā itare dve cetanāsampayuttakāti vuttā .
Vaṭṭantīti maggabhāvato jhānavacanena saṅgahetvā maggoti vattuṃ vaṭṭantīti attho .
Okappanāti saddahanā .
Aññattha diṭṭhaṃ atthaṃ pariccajitvā ‘‘ janeti vaḍḍhetī ’’ ti ayamattho kasmā vuttoti nirupasaggassa aññattha evamatthasseva diṭṭhattāti imamatthaṃ vibhāvetuṃ ‘‘ puna caparaṃ udāyī ’’ ti ( ma . ni .2.246 ādayo ) suttamāhaṭaṃ .
Kesañci ariyānaṃ ariyamaggena siddhāni aññāni ca jhānāni bhāvanāsabhāvānevāti tesupi bhāventena samayavavatthānaṃ ijjhatīti .
NissarantiM0.101 niggacchanti etena , ettha vāti nissaraṇaṃ .
Ke niggacchanti ?
Kāmā .
Tesaṃ kāmānaṃ nissaraṇaṃ pahānanti attho .
Evañhi ‘‘ kāmānan ’’ ti kattari sāmivacanaṃ yujjati .
Vatthukāmehipīti vatthukāmehi viviccevātipi attho yujjatīti evaṃ yujjamānatthantarasamuccayattho pi -saddo , na kilesakāmasamuccayattho .
Kasmā ?
Imasmiṃ atthe kilesakāmānaṃ dutiyapadena vivekassa vuttattā .
Akusalasaddena yadipi kilesakāmā , athāpi sabbākusalā gahitā , sabbathā pana kilesakāmehi viveko vuttoti āha ‘‘ dutiyena kilesakāmehi vivekavacanato ’’ ti .
Kāmaguṇādhigamahetupi pāṇātipātādiasuddhappayogo hotīti tabbivekena payogasuddhi vibhāvitā .
Taṇhāsaṃkilesasodhanena āsayaposanaṃ .
AññesampiV0.97 cāti diṭṭhimānādīnaṃ phassādīnañca .
Upari vuccamānāni jhānaṅgāni uparijjhānaṅgāni , tesaṃ attano vipaccanīkānaṃ paṭipakkhabhāvadassanatthaṃ tappaccanīkanīvaraṇavacanaṃ .
Byāpādavivekavacanena ‘‘ anatthaṃ me acarī ’’ tiādiāghātavatthubhedavisayassa dosassa mohādhikānaṃ thinamiddhādīnaṃ vivekavacanena paṭicchādanavasena dukkhādipubbantādibhedavisayassa mohassa vikkhambhanaviveko vutto .
Kāmarāgabyāpādatadekaṭṭhathinamiddhādivikkhambhanakañcedaṃ sabbākusalapaṭipakkhasabhāvattā sabbakusalānaṃ tena sabhāvena sabbākusalānaṃ pahānaṃ hontampi kāmarāgādivikkhambhanasabhāvamevāti taṃsabhāvattā avisesetvā nīvaraṇākusalamūlādīnaṃ vikkhambhanaviveko vutto hotīti āha .
Vitakkassa kiccavisesena thirabhāvappatte paṭhamajjhānasamādhimhi paccanīkadūrībhāvakatena thirabhāvena taṃsadisesu vitakkarahitesu dutiyajjhānādisamādhīsu ca appanāti aṭṭhakathāvohāroti vitakkassa appanāyogo vutto , aññathā vitakkova appanāti tassa taṃsampayogo na siyāti .
Attho … pe … daṭṭhabbo jhānasamaṅgino vitakkavicārasamaṅgitādassanena jhānasseva savitakkasavicārabhāvassa vuttattā .
Vivekajaṃ pītisukhan ti ettha purimasmiṃ atthe vivekajan ti jhānaṃ .
Pītisukhasaddato ca atthiatthavisesavato assa , asmiṃ vāti ettha a -kāro vutto .
Dutiye pītisukhameva vivekajaṃ .
Vivekajaṃpītisukhan ti ca aññapadatthe samāso paccattaniddesassa ca alopo kato , lope vāM0.102 sati ‘‘ vivekajapītisukhan ’’ ti pāṭhoti ayaṃ viseso .
Gaṇanānupubbatāti gaṇanānupubbatāya , gaṇanānupubbatāmattaṃ vā paṭhamanti vacananti attho .
Niccādivipallāsappahānena maggo asammohato aniccādilakkhaṇāni paṭivijjhatīti lakkhaṇūpanijjhānaṃ .
Asammosadhammaṃ nibbānaṃ aviparītalakkhaṇattā anaññathābhāvato tathalakkhaṇaṃ .