6. Aṅgulimālasuttavaṇṇanā

347. EvaṃV3.234P3.328 me sutan ti aṅgulimālasuttaṃ .

Tattha aṅgulīnaṃ mālaṃ dhāretīti kasmā dhāreti ?

Ācariyavacanena .

Tatrāyaṃ anupubbikathā –

Ayaṃ kira kosalarañño purohitassa mantāṇiyā nāma brāhmaṇiyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ aggahesi .

Brāhmaṇiyā rattibhāge gabbhavuṭṭhānaṃ ahosi .

Tassa mātukucchito nikkhamanakāle sakalanagare āvudhāni pajjaliṃsu , rañño maṅgalasakuntopi sirisayane ṭhapitā asilaṭṭhipiM3.227 pajjali .

Brāhmaṇo nikkhamitvā nakkhattaṃ olokento coranakkhattena jātoti rañño santikaṃ gantvā sukhaseyyabhāvaṃ pucchi .

Rājā ‘‘ kuto , me ācariya , sukhaseyyā ?

Mayhaṃ maṅgalāvudhaṃ pajjali , rajjassa vā jīvitassa vā antarāyo bhavissati maññe ’’ ti .

Mā bhāyi , mahārāja , mayhaṃ ghare kumāro jāto , tassānubhāvena na kevalaṃ tuyhaṃ nivesane , sakalanagarepi āvudhāni pajjalitānīti .

Kiṃ bhavissati ācariyāti ?

Coro bhavissati mahārājāti .

Kiṃ ekacorako , udāhu rajjadūsako coroti ?

Ekacorako devāti .

Evaṃ vatvā ca pana rañño manaṃ gaṇhitukāmo āha –

‘‘ māretha naṃ devā ’’ ti .

Ekacorako samāno kiṃ karissati ?

Karīsasahassakhette ekasālisīsaṃ viya hoti , paṭijaggatha nanti .

Tassa nāmaggahaṇaṃ gaṇhantā sayane ṭhapitamaṅgalaasilaṭṭhi , chadane ṭhapitā sarā , kappāsapicumhiP3.329 ṭhapitaṃ tālavaṇṭakaraṇasatthakanti ete pajjalantā kiñci na hiṃsiṃsu , tasmā ahiṃsakoti nāmaṃ akaṃsu .

Taṃ sippuggahaṇakāle takkasīlaṃ pesayiṃsu .

So dhammantevāsiko hutvā sippaṃ paṭṭhapesi .

Vattasampanno kiṃkārapaṭissāvī manāpacārī piyavādī ahosi .

Sesaantevāsikā bāhirakā ahesuṃ .

Te –

‘‘ ahiṃsakamāṇavakassa āgatakālato paṭṭhāya mayaṃ na paññāyāma , kathaṃ naṃ bhindeyyāmā ’’ ti ?

Nisīditvā mantayantāV3.235 –

‘‘ sabbehi atirekapaññattā duppaññoti .

Na sakkā vattuṃ , vattasampannattā dubbattoti .

Na sakkā vattuṃ , jātisampannattā dujjātoti na sakkā vattuṃ , kinti karissāmā ’’ ti ?

Tato ekaṃ kharamantaṃ mantayiṃsu ‘‘ ācariyassa antaraṃ katvā naṃ bhindissāmā ’’ ti tayo rāsī hutvā paṭhamaṃ ekacce ācariyaṃ upasaṅkamitvā vanditvā aṭṭhaṃsu .

Kiṃ tātāti ?

Imasmiṃ gehe ekā kathā suyyatīti .

Kiṃ tātāti ?

Ahiṃsakamāṇavo tumhākaṃ antare dubbhatīti maññāmāti .

Ācariyo santajjetvā –

‘‘ gacchatha vasalā , mā me puttaṃ mayhaṃ antare paribhindathā ’’ ti niṭṭhubhi .

Tato itare , atha itarehi tayopi koṭṭhāsā āgantvā tatheva vatvā –

‘‘ amhākaṃ asaddahantā upaparikkhitvā jānāthā ’’ ti āhaṃsu .

ĀcariyoM3.228 sinehena vadante disvā ‘‘ atthi maññe santhavo ’’ ti paribhijjitvā cintesi ‘‘ ghātemi nan ’’ ti .

Tato cintesi –

‘‘ sace ghātessāmi ‘ disāpāmokkho ācariyo attano santikaṃ sippuggahaṇatthaṃ āgate māṇavake dosaṃ uppādetvā jīvitā voropetī ’ ti .

Puna koci sippuggahaṇatthaṃ na āgamissati , evaṃ me lābho parihāyissati , athaP3.330 naṃ sippassa pariyosānupacāroti vatvā jaṅghasahassaṃ ghātehīti vakkhāmi .

Avassaṃ ettha eko uṭṭhāya taṃ ghātessatī ’’ ti .

Atha naṃ āha –

‘‘ ehi tāta jaṅghasahassaṃ ghātehi , evaṃ te sippassa upacāro kato bhavissatī ’’ ti .

Mayaṃ ahiṃsakakule jātā , na sakkā ācariyāti .

Aladdhupacāraṃ sippaṃ phalaṃ na deti tātāti .

So pañcāvudhaṃ gahetvā ācariyaṃ vanditvā aṭaviṃ paviṭṭho .

Aṭaviṃ pavisanaṭṭhānepi aṭavimajjhepi aṭavito nikkhamanaṭṭhānepi ṭhatvā manusse ghāteti .

Vatthaṃ vā veṭhanaṃ vā na gaṇhāti .

Eko dveti gaṇitamattameva karonto gacchati , gaṇanampi na uggaṇhāti .

Pakatiyāpi paññavā esa , pāṇātipātino pana cittaṃ na patiṭṭhāti , tasmā anukkamena gaṇanampi na sallakkhesi , ekekaṃ aṅguliṃ chinditvā ṭhapeti .

Ṭhapitaṭṭhāne aṅguliyo vinassanti , tato vijjhitvā aṅgulīnaṃ mālaṃ katvā dhāresi , teneva cassa aṅgulimāloti saṅkhā udapādi .

So sabbaṃ araññaṃ nissañcāramakāsi , dāruādīnaṃ atthāya araññaṃ gantuṃ samattho nāma natthi .

RattibhāgeV3.236 antogāmampi āgantvā pādena paharitvā dvāraṃ ugghāteti .

Tato sayiteyeva māretvā eko ekoti gahetvā gacchati .

Gāmo osaritvā nigame aṭṭhāsi , nigamo nagare .

Manussā tiyojanato paṭṭhāya gharāni pahāya dārake hatthesu gahetvā āgamma sāvatthiṃ parivāretvā khandhāvāraṃ bandhitvā rājaṅgaṇe sannipatitvā –

‘‘ coro , te deva , vijite aṅgulimālo nāmā ’’ tiādīniP3.331 vadantā kandanti .

Bhaggavo ‘‘ mayhaṃ putto bhavissatī ’’ ti ñatvā brāhmaṇiṃ āha – bhoti aṅgulimālo nāma coro uppanno , so na añño , tava putto ahiṃsakakumāro .

Idāni rājā taṃ gaṇhituṃ nikkhamissati , kiṃ kattabbanti ?

GacchaM3.229 sāmi , puttaṃ me gahetvā ehīti .

Nāhaṃ bhadde ussahāmi , catūsu hi janesu vissāso nāma natthi , coro me purāṇasahāyoti avissāsanīyo , sākhā me purāṇasanthatāti avissāsanīyā , rājā maṃ pūjetīti avissāsanīyo , itthī me vasaṃ gatāti avissāsanīyāti .

Mātu hadayaṃ pana mudukaṃ hoti .

Tasmā ahaṃ pana gantvā mayhaṃ puttaṃ ānessāmīti nikkhantā .

Taṃdivasañca bhagavā paccūsasamaye lokaṃ volokento aṅgulimālaṃ disvā –

‘‘ mayi gate etassa sotthi bhavissati .

Agāmake araññe ṭhito catuppadikaṃ gāthaṃ sutvā mama santike pabbajitvā cha abhiññā sacchikarissati .

Sace na gamissāmi , mātari aparajjhitvā anuddharaṇīyo bhavissati , karissāmissa saṅgahan ’’ ti pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā piṇḍāya pavisitvā katabhattakicco taṃ saṅgaṇhitukāmo vihārā nikkhami .

Etamatthaṃ dassetuṃ ‘‘ atha kho bhagavā ’’ tiādi vuttaṃ .

348. Saṅkaritvā saṅkaritvāti saṅketaṃ katvā vaggavaggā hutvā .

Hatthatthaṃ gacchantīti hatthe atthaṃ vināsaṃ gacchanti .

Kiṃ pana te bhagavantaṃ sañjānitvā evaṃ vadanti asañjānitvāti ?

Asañjānitvā .

Aññātakavesena hi bhagavāP3.332 ekakova agamāsi .

Coropi tasmiṃ samaye dīgharattaṃ dubbhojanena ca dukkhaseyyāya ca ukkaṇṭhito hoti .

Kittakā panānena manussā māritāti ?

Ekenūnasahassaṃ .

So pana idāni ekaṃ labhitvā sahassaṃ pūressatīti saññī hutvā yameva paṭhamaṃ passāmi , taṃ ghātetvā gaṇanaṃ pūretvā sippassa upacāraṃ katvā kesamassuṃ ohāretvā nhāyitvā vatthāni parivattetvā mātāpitaro passissāmīti aṭavimajjhato aṭavimukhaṃV3.237 āgantvā ekamantaṃ ṭhitova bhagavantaṃ addasa .

Etamatthaṃ dassetuṃ ‘‘ addasā kho ’’ tiādi vuttaṃ .

Iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsīti mahāpathaviṃ ummiyo uṭṭhapento viya saṃharitvā aparabhāge akkamati , orabhāge valiyo nikkhamanti , aṅgulimālo sarakkhepamattaṃ muñcitvā gacchati .

Bhagavā purato mahantaṃ aṅgaṇaṃ dassetvā sayaṃ majjhe hoti , coro ante .

So ‘‘ idāni naṃ pāpuṇitvā gaṇhissāmī ’’ ti sabbathāmena dhāvati .

Bhagavā aṅgaṇassa pārimanteM3.230 hoti , coro majjhe .

So ‘‘ ettha naṃ pāpuṇitvā gaṇhissāmī ’’ ti vegena dhāvati .

Bhagavā tassa purato mātikaṃ vā thalaṃ vā dasseti , etenupāyena tīṇi yojanāni gahetvā agamāsi .

Coro kilami , mukhe kheḷo sussi , kacchehi sedā mucciṃsu .

Athassa ‘‘ acchariyaṃ vata bho ’’ ti etadahosi .

Migampīti migaṃ kasmā gaṇhāti ?

Chātasamaye āhāratthaṃ .

So kira ekaṃ gumbaṃ ghaṭṭetvā mige uṭṭhāpeti .

Tato cittaruciyaṃ migaṃ anubandhanto gaṇhitvā pacitvā khādati .

Puccheyyan ti yena kāraṇenāyaṃ gacchantova ṭhito nāmaP3.333 , ahañca ṭhitova aṭṭhito nāma , yaṃnūnāhaṃ imaṃ samaṇaṃ taṃ kāraṇaṃ puccheyyanti attho .

349. Nidhāyāti yo vihiṃsanatthaṃ bhūtesu daṇḍo pavattayitabbo siyā , taṃ nidhāya apanetvā mettāya khantiyā paṭisaṅkhāya avihiṃsāya sāraṇīyadhammesu ca ṭhito ahanti attho .

Tuvamaṭṭhitosīti pāṇesu asaññatattā ettakāni pāṇasahassāni ghātentassa tava mettā vā khanti vā paṭisaṅkhā vā avihiṃsā vā sāraṇīyadhammo vā natthi , tasmā tuvaṃ aṭṭhitosi , idāni iriyāpathena ṭhitopi niraye dhāvissasi , tiracchānayoniyaṃ pettivisaye asurakāye vā dhāvissasīti vuttaṃ hoti .

Tato coro –

‘‘ mahā ayaṃ sīhanādo , mahantaṃ gajjitaṃ , na idaṃ aññassa bhavissati , mahāmāyāya puttassa siddhatthassa samaṇarañño etaṃ gajjitaṃ , diṭṭho vatamhi maññe tikhiṇacakkhunā sammāsambuddhena , saṅgahakaraṇatthaṃ me bhagavā āgato ’’ ti cintetvā cirassaṃ vata metiādimāha .

Tattha mahitoti devamanussādīhi catupaccayapūjāya pūjito .

Paccupādīti cirassaṃV3.238 kālassa accayena mayhaṃ saṅgahatthāya imaṃ mahāvanaṃ paṭipajji .

Pahāya pāpan ti pajahitvā pāpaṃ .

Itvevāti evaṃ vatvāyeva .

Āvudhan tiP3.334 pañcāvudhaṃ .

Sobbheti samantato chinne .

Papāteti ekato chinne .

Naraketi phalitaṭṭhāne .

Idha pana tīhipi imehi padehi araññameva vuttaṃ .

Akirīti khipi chaḍḍesi .

TamehiM3.231 bhikkhūti tadā avocāti bhagavato imaṃ pabbājento kuhiṃ satthakaṃ labhissāmi , kuhiṃ pattacīvaranti pariyesanakiccaṃ natthi , kammaṃ pana olokesi .

Athassa pubbe sīlavantānaṃ aṭṭhaparikkhārabhaṇḍakassa dinnabhāvaṃ ñatvā dakkhiṇahatthaṃ pasāretvā –

‘‘ ehi bhikkhu svākkhāto dhammo , cara brahmacariyaṃ sammā dukkhassa antakiriyāyā ’’ ti āha .

So saha vacaneneva iddhimayapattacīvaraṃ paṭilabhi .

Tāvadevassa gihiliṅgaṃ antaradhāyi , samaṇaliṅgaṃ pāturahosi .

‘‘ Ticīvarañca patto ca , vāsi sūci ca bandhanaṃ ;

Parissāvanena aṭṭhete , yuttayogassa bhikkhuno ’’ ti .

–

Evaṃ vuttā aṭṭha parikkhārā sarīrapaṭibaddhāva hutvā nibbattiṃsu .

Eseva tassa ahu bhikkhubhāvoti esa ehibhikkhubhāvo tassa upasampannabhikkhubhāvo ahosi , na hi ehibhikkhūnaṃ visuṃ upasampadā nāma atthi .

350. Pacchāsamaṇenāti bhaṇḍaggāhakena pacchāsamaṇena , teneva attano pattacīvaraṃ gāhāpetvā taṃ pacchāsamaṇaṃ katvā gatoti attho .

Mātāpissa aṭṭhausabhamattena ṭhānena antaritā ,–

‘‘ tāta , ahiṃsaka kattha ṭhitosi , kattha nisinnosi , kuhiṃ gatosi ?

Mayā saddhiṃ na kathesi tātā ’’ ti vadantī āhiṇḍitvā apassamānā ettova gatā .

PañcamattehiP3.335 assasatehīti sace corassa parājayo bhavissati , anubandhitvā naṃ gaṇhissāmi .

Sace mayhaṃ parājayo bhavissati , vegena palāyissāmīti sallahukena balena nikkhamiV3.239 .

Yena ārāmoti kasmā ārāmaṃ agamāsi ?

So kira corassa bhāyati , cittena gantukāmo na gacchati , garahābhayena nikkhami .

Tenassa etadahosi –

‘‘ sammāsambuddhaṃ vanditvā nisīdissāmi , so pucchissati ‘ kasmā balaṃ gahetvā nikkhantosī ’ ti .

Athāhaṃ ārocessāmi , bhagavā hi maṃ na kevalaṃ samparāyikeneva atthena saṅgaṇhāti , diṭṭhadhammikenapi saṅgaṇhātiyeva .

So sace mayhaṃ jayo bhavissati , adhivāsessati .

Sace parājayo bhavissati ‘ kiṃ te , mahārāja , ekaṃ coraṃ ārabbha gamanenā ’ ti vakkhati .

TatoM3.232 maṃ jano evaṃ sañjānissati –

‘ rājā coraṃ gahetuṃ nikkhanto , sammāsambuddhena pana nivattito ’ ti ’’ garahamokkhaṃ sampassamāno agamāsi .

Kuto panassāti kasmā āha ?

Api nāma bhagavā tassa upanissayaṃ oloketvā taṃ ānetvā pabbājeyyāti bhagavato parigaṇhanatthaṃ āha .

Raññoti na kevalaṃ raññoyeva bhayaṃ ahosi , avasesopi mahājano bhīto phalakāvudhāni chaḍḍetvā sammukhasammukhaṭṭhāneva palāyitvā nagaraṃ pavisitvā dvāraṃ pidhāya aṭṭālake āruyha olokento aṭṭhāsi .

Evañca avoca –

‘‘ aṅgulimālo ‘ rājā mayhaṃ santikaṃ āgacchatī ’ ti ñatvā paṭhamataraṃ āgantvā jetavane nisinno , rājā tena gahito , mayaṃ pana palāyitvā muttā ’’ ti .

Natthi te ito bhayan ti ayañhi idāni kunthakipillikaṃ jīvitā na voropeti , natthi te imassa santikā bhayanti attho .

Kathaṃ gottoti ?

Kasmā pucchati ?

Pabbajitaṃ dāruṇakammenaP3.336 uppannanāmaṃ gahetvā voharituṃ na yuttaṃ , mātāpitūnaṃ gottavasena naṃ samudācarissāmīti maññamāno pucchi .

Parikkhārānan ti etesaṃ atthāya ahaṃ ussukkaṃ karissāmīti attho .

Kathentoyeva ca udare baddhasāṭakaṃ muñcitvā therassa pādamūle ṭhapesi .

351. Āraññikotiādīni cattāri dhutaṅgāni pāḷiyaṃ āgatāni .

Therena pana terasapi samādinnāneva ahesuṃ , tasmā alanti āha .

Yañhi mayaṃ , bhanteti kiṃ sandhāya vadati ?

‘‘ Hatthimpi dhāvantaṃ anubandhitvā gaṇhāmī ’’ ti āgataṭṭhāne raññā pesitahatthādayo so evaṃ aggahesi .

Rājāpi –

‘‘ hatthīhiyeva naṃ parikkhipitvā gaṇhatha , asseheva , rathehevā ’’ ti evaṃV3.240 anekavāraṃ bahū hatthādayo pesesi .

Evaṃ gatesu pana tesu –

‘‘ ahaṃ are aṅgulimālo ’’ ti tasmiṃ uṭṭhāya saddaṃ karonte ekopi āvudhaṃ parivattetuṃ nāsakkhi , sabbeva koṭṭetvā māresi .

Hatthī araññahatthī , assā araññaassā , rathāpi tattheva bhijjantīti idaṃ sandhāya rājā evaṃ vadati .

Piṇḍāya pāvisīti na idaṃ paṭhamaṃ pāvisi .

Itthidassanadivasaṃ sandhāya panetaṃ vuttaṃ .

Devasikampi panesa pavisateva , manussā ca naṃ disvā uttasantipi palāyantipi dvārampi thakenti , ekacce aṅgulimāloti sutvāva palāyitvā araññaṃ vā pavisanti , gharaṃ vā pavisitvā dvāraṃ thakenti .

PalāyituṃM3.233 asakkontā piṭṭhiṃ datvā tiṭṭhantiP3.337 .

Thero uḷuṅgayāgumpi kaṭacchubhikkhampi na labhati , piṇḍapātena kilamati .

Bahi alabhanto nagaraṃ sabbasādhāraṇanti nagaraṃ pavisati .

Yena dvārena pavisati , tattha aṅgulimālo āgatoti kūṭasahassānaṃ bhijjanakāraṇaṃ hoti .

Etadahosīti kāruññappattiyā ahosi .

Ekena ūnamanussasahassaṃ ghātentassa ekadivasampi kāruññaṃ nāhosi , gabbhamūḷhāya itthiyā dassanamatteneva kathaṃ uppannanti ?

Pabbajjābalena , pabbajjābalañhi etaṃ .

Tena hīti yasmā te kāruññaṃ uppannaṃ , tasmāti attho .

Ariyāya jātiyāti , aṅgulimāla , etaṃ tvaṃ mā gaṇhi , nesā tava jāti .

Gihikālo esa , gihī nāma pāṇampi hananti , adinnādānādīnipi karonti .

Idāni pana te ariyā nāma jāti .

Tasmā tvaṃ ‘‘ yato ahaṃ , bhagini , jāto ’’ ti sace evaṃ vattuṃ kukkuccāyasi , tena hi ‘‘ ariyāya jātiyā ’’ ti evaṃ visesetvā vadāhīti uyyojesi .

Taṃ itthiṃ etadavocāti itthīnaṃ gabbhavuṭṭhānaṭṭhānaṃ nāma na sakkā purisena upasaṅkamituṃ .

Thero kiṃ karosīti ?

Aṅgulimālatthero saccakiriyaṃ katvā sotthikaraṇatthāya āgatoti ārocāpesi .

Tato te sāṇiyā parikkhipitvā therassa bahisāṇiyaṃ pīṭhakaṃ paññāpesuṃ .

Thero tattha nisīditvā –

‘‘ yato ahaṃ bhagini sabbaññubuddhassa ariyāya jātiyā jāto ’’ ti saccakiriyaṃ akāsi , saha saccavacaneneva dhamakaraṇato muttaudakaṃ viya dārako nikkhami .

Mātāputtānaṃ sotthi ahosi .

Imañca pana parittaṃ na kiñci parissayaṃ na maddati , mahāparittaṃ nāmetantiV3.241 vuttaṃ .

TherenaP3.338 nisīditvā saccakiriyakataṭṭhāne pīṭhakaṃ akaṃsu .

Gabbhamūḷhaṃ tiracchānagatitthimpi ānetvā tattha nisajjāpenti , tāvadeva sukhena gabbhavuṭṭhānaṃ hoti .

Yā dubbalā hoti na sakkā ānetuṃ , tassā pīṭhakadhovanaudakaṃ netvā sīse siñcanti , taṅkhaṇaṃyeva gabbhavuṭṭhānaṃ hoti , aññampi rogaṃ vūpasameti .

Yāva kappā tiṭṭhanakapāṭihāriyaṃ kiretaṃ .

Kiṃ pana bhagavā theraṃ vejjakammaṃ kārāpesīti ?

Na kārāpesi .

Therañhi disvā manussā bhītā palāyanti .

Thero bhikkhāhārena kilamati , samaṇadhammaṃ kātuṃ na sakkoti .

Tassa anuggahena saccakiriyaṃ kāresi .

Evaṃ kirassa ahosi –

‘‘ idāni kira aṅgulimālatthero mettacittaṃM3.234 paṭilabhitvā saccakiriyāya manussānaṃ sotthibhāvaṃ karotīti manussā theraṃ upasaṅkamitabbaṃ maññissanti , tato bhikkhāhārena akilamanto samaṇadhammaṃ kātuṃ sakkhissatī ’’ ti anuggahena saccakiriyaṃ kāresi .

Na hi saccakiriyā vejjakammaṃ hoti .

Therassāpi ca ‘‘ samaṇadhammaṃ karissāmī ’’ ti mūlakammaṭṭhānaṃ gahetvā rattiṭṭhānadivāṭṭhāne nisinnassa cittaṃ kammaṭṭhānābhimukhaṃ na gacchati , aṭaviyaṃ ṭhatvā manussānaṃ ghātitaṭṭhānameva pākaṭaṃ hoti .

‘‘ Duggatomhi , khuddakaputtomhi , jīvitaṃ me dehi sāmīti maraṇabhītānaṃ vacanākāro ca hatthapādavikāro ca āpāthaṃ āgacchati , so vippaṭisārī hutvā tatova uṭṭhāya gacchati , athassa bhagavā taṃ jātiṃ abbohārikaṃ katvāvāyaṃ vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ gaṇhissatīti ariyāya jātiyā saccakiriyaṃ kāresi .

Eko vūpakaṭṭhotiādi vatthasutte ( ma . ni .1.80) vitthāritaṃ .

352. Aññenapi leḍḍu khittoti kākasunakhasūkarādīnaṃ paṭikkamāpanatthāya samantā sarakkhepamatte ṭhāne yena kenaciP3.339 disābhāgena khitto āgantvā therasseva kāye patati .

Kittake ṭhāne evaṃ hoti ?

Gaṇṭhikaṃ paṭimuñcitvā piṇḍāya caritvā paṭinivattetvā yāva gaṇṭhikapaṭimukkaṭṭhānaṃ āgacchati , tāva hoti .

Bhinnena sīsenāti mahācammaṃ chinditvā yāva aṭṭhimariyādā bhinnena .

Brāhmaṇāti khīṇāsavabhāvaṃ sandhāya āha .

Yassa kho tvaṃ , brāhmaṇa , kammassa vipākenāti idaṃ sabhāgadiṭṭhadhammavedanīyakammaṃ sandhāya vuttaṃ .

Kammañhi kariyamānameva tayo koṭṭhāse pūreti .

SattasuV3.242 cittesu kusalā vā akusalā vā paṭhamajavanacetanā diṭṭhadhammavedanīyakammaṃ nāma hoti .

Taṃ imasmiṃyeva attabhāve vipākaṃ deti .

Tathā asakkontaṃ ahosikammaṃ , nāhosi kammavipāko , na bhavissati kammavipāko , natthi kammavipākoti imassa tikassa vasena ahosikammaṃ nāma hoti .

Atthasādhikā sattamajavanacetanā upapajjavedanīyakammaṃ nāma .

Taṃ anantare attabhāve vipākaṃ deti .

Tathā asakkontaṃ vuttanayeneva taṃ ahosikammaṃ nāma hoti .

Ubhinnamantare pañcajavanacetanā aparāpariyavedanīyakammaṃ nāma hoti .

Taṃ anāgate yadā okāsaṃ labhati , tadāM3.235 vipākaṃ deti .

Sati saṃsārappavattiyā ahosikammaṃ nāma na hoti .

Therassa pana upapajjavedanīyañca aparāpariyavedanīyañcāti imāni dve kammāni kammakkhayakarena arahattamaggena samugghāṭitāni , diṭṭhadhammavedanīyaṃ atthiP3.340 .

Taṃ arahattappattassāpi vipākaṃ detiyeva .

Taṃ sandhāya bhagavā ‘‘ yassa kho tvan ’’ tiādimāha .

Tasmā yassa khoti ettha yādisassa kho tvaṃ , brāhmaṇa , kammassa vipākenāti evaṃ attho veditabbo .

Abbhā muttoti desanāsīsamattametaṃ , abbhā mahikā dhūmo rajo rāhūti imehi pana upakkilesehi mutto candimā idha adhippeto .

Yathā hi evaṃ nirupakkileso candimā lokaṃ pabhāseti , evaṃ pamādakilesavimutto appamatto bhikkhu imaṃ attano khandhāyatanadhātulokaṃ pabhāseti , vihatakilesandhakāraṃ karoti .

Kusalena pidhīyatīti maggakusalena pidhīyati appaṭisandhikaṃ karīyati .

Yuñjati buddhasāsaneti buddhasāsane kāyena vācāya manasā ca yuttappayutto viharati .

Imā tisso therassa udānagāthā nāma .

Disā hi meti idaṃ kira thero attano parittāṇākāraṃ karonto āha .

Tattha disā hi meti mama sapattā .

Ye maṃ evaṃ upavadanti –

‘‘ yathā mayaṃ aṅgulimālena māritānaṃ ñātakānaṃ vasena dukkhaṃ vediyāma , evaṃ aṅgulimālopi vediyatū ’’ ti , te mayhaṃ disā catusaccadhammakathaṃ suṇantūti attho .

Yuñjantūti kāyavācāmanehi yuttappayuttā viharantu .

Ye dhammamevādapayantiV3.243 santoti ye santo sappurisā dhammaṃyeva ādapenti samādapenti gaṇhāpenti , te manujā mayhaṃ sapattā bhajantu sevantu payirupāsantūti attho .

Avirodhappasaṃsīnan tiP3.341 avirodho vuccati mettā , mettāpasaṃsakānanti attho .

Suṇantu dhammaṃ kālenāti khaṇe khaṇe khantimettāpaṭisaṅkhāsāraṇīyadhammaṃ suṇantu .

Tañca anuvidhīyantūti tañca dhammaṃ anukarontu pūrentu .

Na hi jātu so mamaṃ hiṃseti yo mayhaṃ diso , so maṃ ekaṃseneva na hiṃseyya .

Aññaṃ vā pana kiñci nan ti na kevalaṃ maṃ , aññampi panaM3.236 kañci puggalaṃ mā hiṃsantu mā viheṭhentu .

Pappuyya paramaṃ santin ti paramaṃ santibhūtaṃ nibbānaṃ pāpuṇitvā .

Rakkheyya tasathāvareti tasā vuccanti sataṇhā , thāvarā nittaṇhā .

Idaṃ vuttaṃ hoti – yo nibbānaṃ pāpuṇāti , so sabbaṃ tasathāvaraṃ rakkhituṃ samattho hoti .

Tasmā mayhampi disā nibbānaṃ pāpuṇantu , evaṃ maṃ ekaṃseneva na hiṃsissantīti .

Imā tisso gāthā attano parittaṃ kātuṃ āha .

Idāni attanova paṭipattiṃ dīpento udakañhi nayantiP3.342 nettikāti āha .

Tattha nettikāti ye mātikaṃ sodhetvā bandhitabbaṭṭhāne bandhitvā udakaṃ nayanti .

Usukārāti usukārakā .

Namayantīti telakañjikena makkhetvā kukkuḷe tāpetvā unnatunnataṭṭhāne namentā ujuṃ karonti .

Tejanan ti kaṇḍaṃ .

Tañhi issāso tejaṃ karoti , parañca tajjeti , tasmā tejananti vuccati .

Attānaṃ damayantīti yathā nettikā ujumaggena udakaṃ nayanti , usukārā tejanaṃ , tacchakā ca dāruṃ ujuṃ karonti , evamevaṃ paṇḍitā attānaṃ damenti ujukaṃ karonti nibbisevanaṃ karonti .

Tādināti iṭṭhāniṭṭhādīsu nibbikārena –

‘‘ pañcahākārehi bhagavā tādī , iṭṭhāniṭṭhe tādī , vantāvīti tādī , cattāvīti tādī , tiṇṇāvīti tādī , tanniddesāti tādī ’’ ti ( mahāni .38;192) evaṃ tādilakkhaṇappattena satthārā .

Bhavanettīti bhavarajju , taṇhāyetaṃ nāmaṃ .

Tāya hi goṇā viya gīvāya rajjuyā , sattā hadaye baddhā taṃ taṃ bhavaṃ nīyanti , tasmā bhavanettīti vuccati .

PhuṭṭhoP3.343 kammavipākenāti maggacetanāya phuṭṭho .

Yasmā hi maggacetanāyaV3.244 kammaṃ paccati vipaccati ḍayhati , parikkhayaṃ gacchati , tasmā sā kammavipākoti vuttā .

Tāya hi phuṭṭhattā esa aṇaṇo nikkileso jāto , na dukkhavedanāya aṇaṇo .

Bhuñjāmīti cettha theyyaparibhogo iṇaparibhogo dāyajjaparibhogo sāmiparibhogoti cattāro paribhogā veditabbā .

Tattha dussīlassa paribhogo theyyaparibhogo nāma .

So hi cattāro paccaye thenetvā bhuñjati .

Vuttampi cetaṃ ‘‘ theyyāya vo , bhikkhave , raṭṭhapiṇḍo bhutto ’’ ti ( pārā .195).

Sīlavato pana apaccavekkhaṇaparibhogo iṇaparibhogo nāma .

Sattannaṃ sekkhānaṃ paribhogo dāyajjaparibhogo nāma .

Khīṇāsavassa paribhogo sāmiparibhogoM3.237 nāma .

Idha kilesaiṇānaṃ abhāvaṃ sandhāya ‘‘ aṇaṇo ’’ ti vuttaṃ .

‘‘ Aniṇo ’’ tipi pāṭho .

Sāmiparibhogaṃ sandhāya ‘‘ bhuñjāmi bhojanan ’’ ti vuttaṃ .

Kāmaratisanthavan ti duvidhesupi kāmesu taṇhāratisanthavaṃ mā anuyuñjatha mā karittha .

Nayidaṃ dummantitaṃ mamāti yaṃ mayā sammāsambuddhaṃ disvā pabbajissāmīti mantitaṃ , taṃ mama mantitaṃ na dummantitaṃ .

Saṃvibhattesu dhammesūti ahaṃ satthāti evaṃ loke uppannehi ye dhammā saṃvibhattā , tesu dhammesu yaṃ seṭṭhaṃ nibbānaṃ , tadeva ahaṃ upagamaṃ upagato sampatto , tasmā mayhaṃ idaṃ āgamanaṃ svāgataṃ nāma gatanti .

Tisso vijjāti pubbenivāsadibbacakkhuāsavakkhayapaññā .

KataṃP3.344 buddhassa sāsanan ti yaṃ buddhassa sāsane kattabbakiccaṃ atthi , taṃ sabbaṃ mayā kataṃ .

Tīhi vijjāhi navahi ca lokuttaradhammehi desanaṃ matthakaṃ pāpesīti .

Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya

Aṅgulimālasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Majjhimapaṇṇāsa-aṭṭhakathā

Majjhimapaṇṇāsa-aṭṭhakathā