7. Cātumasuttavaṇṇanā
157. Evaṃ
V3.123 me sutan ti cātumasuttaṃ .Tattha cātumāyan ti evaṃnāmake gāme .
Pañcamattāni bhikkhusatānīti adhunā pabbajitānaṃ bhikkhūnaṃ pañca satāni .
Therā kira cintesuṃ –
‘‘ ime kulaputtā dasabalaṃ adisvāva pabbajitā , etesaṃ bhagavantaṃ dassessāma , bhagavato santike dhammaṃ sutvā attano attano yathāupanissayena patiṭṭhahissantī ’’ ti .
Tasmā te bhikkhū gahetvā āgatā .
Paṭisammodamānāti ‘‘ kaccāvuso , khamanīyan ’’ tiādiṃ paṭisanthārakathaṃ kurumānā .
Senāsanāni paññāpayamānāti attano attano ācariyupajjhāyānaṃ vasanaṭṭhānāni pucchitvā dvāravātapānāni
P3.173 vivaritvā mañcapīṭhakaṭasārakādīni nīharitvā papphoṭetvā yathāṭṭhāne saṇṭhāpayamānā .Pattacīvarāni paṭisāmayamānāti , bhante , idaṃ
M3.121 me pattaṃ ṭhapetha , idaṃ cīvaraṃ , idaṃ thālakaṃ , idaṃ udakatumbaṃ , imaṃ kattarayaṭṭhinti evaṃ samaṇaparikkhāre saṅgopayamānā .Uccāsaddā mahāsaddāti uddhaṃ uggatattā uccaṃ , patthaṭattā mahantaṃ avinibbhogasaddaṃ karontā .
Kevaṭṭā maññe macchavilopeti kevaṭṭānaṃ macchapacchiṭhapitaṭṭhāne mahājano sannipatitvā –
‘‘ idha aññaṃ ekaṃ macchaṃ dehi , ekaṃ macchaphālaṃ dehi , etassa te mahā dinno , mayhaṃ khuddako ’’ ti evaṃ uccāsaddaṃ mahāsaddaṃ karonti .
Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Macchagahaṇatthaṃ jāle pakkhittepi tasmiṃ ṭhāne kevaṭṭā ceva aññe ca ‘‘ paviṭṭho na paviṭṭho , gahito na gahito ’’ ti mahāsaddaṃ karonti .
Tampi sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Paṇāmemīti nīharāmi .
Na vo mama santike vatthabban ti tumhe mādisassa buddhassa vasanaṭṭhānaṃ āgantvā evaṃ mahāsaddaṃ karotha , attano dhammatāya vasantā kiṃ nāma sāruppaṃ karissatha , tumhādisānaṃ mama santike vasanakiccaṃ natthīti dīpeti .
Tesu ekabhikkhupi ‘‘ bhagavā tumhe mahāsaddamattakena amhe paṇāmethā ’’ ti vā aññaṃ vā kiñci vattuṃ nāsakkhi , sabbe bhagavato vacanaṃ sampaṭicchantā ‘‘ evaṃ , bhante ,’’ ti vatvā nikkhamiṃsu .
Evaṃ pana tesaṃ ahosi ‘‘ mayaṃ satthāraṃ passissāma , dhammakathaṃ sossāma , satthu santike vasissāmāti
P3.174 āgatā .Evarūpassa pana garuno satthu santikaṃ āgantvā mahāsaddaṃ karimhā , amhākameva dosoyaṃ , paṇāmitamhā , na no laddhaṃ bhagavato santike vatthuṃ , na
V3.124 suvaṇṇavaṇṇasarīraṃ oloketuṃ , na madhurassarena dhammaṃ sotun ’’ ti .Te balavadomanassajātā hutvā pakkamiṃsu .
158. Tenupasaṅkamiṃsūti te kira sakyā āgamanasamayepi te bhikkhū tattheva nisinnā passiṃsu .
Atha nesaṃ etadahosi –
‘‘ kiṃ nu kho ete bhikkhū pavisitvāva paṭinivattā , jānissāma taṃ kāraṇan ’’ ti cintetvā yena te bhikkhū tenupasaṅkamiṃsu .
Handāti vavassaggatthe nipāto .
Kahaṃ pana tumheti tumhe idāneva āgantvā kahaṃ gacchatha , kiṃ tumhākaṃ koci upaddavo , udāhu dasabalassāti ?
Tesaṃ pana bhikkhūnaṃ ,–
‘‘ āvuso , mayaṃ bhagavantaṃ dassanāya āgatā , diṭṭho no bhagavā , idāni attano vasanaṭṭhānaṃ gacchāmā ’’ ti kiñcāpi evaṃ vacanaparihāro atthi , evarūpaṃ pana lesakappaṃ
M3.122 akatvā yathābhūtameva ārocetvā bhagavatā kho , āvuso , bhikkhusaṅgho paṇāmitoti āhaṃsu .Te pana rājāno sāsane dhuravahā , tasmā cintesuṃ –
‘‘ dvīhi aggasāvakehi saddhiṃ pañcasu bhikkhusatesu gacchantesu bhagavato pādamūlaṃ vigacchissati , imesaṃ nivattanākāraṃ karissāmā ’’ ti .
Evaṃ cintetvā tena hāyasmantotiādimāhaṃsu .
Tesupi
P3.175 bhikkhūsu ‘‘ mayaṃ mahāsaddamattakena paṇāmitā , na mayaṃ jīvituṃ asakkontā pabbajitā ’’ ti ekabhikkhupi paṭippharito nāma nāhosi , sabbe pana samakaṃyeva ,‘‘ evamāvuso ,’’ ti sampaṭicchiṃsu . 159. Abhinandatūti bhikkhusaṅghassa āgamanaṃ icchanto abhinandatu .
Abhivadatūti etu bhikkhusaṅghoti evaṃ cittaṃ uppādento abhivadatu .
Anuggahitoti āmisānuggahena ca dhammānuggahena ca anuggahito .
Aññathattan ti dasabalassa dassanaṃ na labhāmāti pasādaññathattaṃ bhaveyya .
Vipariṇāmoti pasādaññathattena vibbhamantānaṃ vipariṇāmaññathattaṃ bhaveyya .
Bījānaṃ taruṇānan ti taruṇasassānaṃ .
Siyā aññathattan ti udakavārakāle udakaṃ alabhantānaṃ milātabhāvena aññathattaṃ bhaveyya , sussitvā milātabhāvaṃ āpajjanena vipariṇāmo bhaveyya .
Vacchakassa pana khīrapipāsāya sussanaṃ aññathattaṃ nāma , sussitvā kālakiriyā vipariṇāmo nāma .
160. Pasādito bhagavāti thero kira tattha nisinnova dibbacakkhunā brahmānaṃ āgataṃ addasa
V3.125 , dibbāya sotadhātuyā ca āyācanasaddaṃ suṇi , cetopariyañāṇena bhagavato pasannabhāvaṃ aññāsi .Tasmā –
‘‘ kañci bhikkhuṃ pesetvā pakkosiyamānānaṃ gamanaṃ nāma na phāsukaṃ , yāva satthā na peseti , tāvadeva gamissāmā ’’ ti maññamāno evamāha .
Appossukkoti aññesu kiccesu anussukko hutvā .
Diṭṭhadhammasukhavihāran ti phalasamāpattivihāraṃ anuyutto maññe bhagavā viharitukāmo , so idāni yathāruciyā viharissatīti evaṃ me ahosīti vadati .
Mayampi
P3.176 dānīti mayaṃ paraṃ ovadamānā vihārato nikkaḍḍhitā , kiṃ amhākaṃ parovādena .Idāni mayampi diṭṭhadhammasukhavihāreneva viharissāmāti dīpeti .
Thero imasmiṃ ṭhāne viraddho attano bhārabhāvaṃ na aññāsi .
Ayañhi bhikkhusaṅgho dvinnampi mahātherānaṃ bhāro , tena
M3.123 naṃ paṭisedhento bhagavā āgamehītiādimāha .Mahāmoggallānatthero pana attano bhārabhāvaṃ aññāsi .
Tenassa bhagavā sādhukāraṃ adāsi .
161. Cattārimāni , bhikkhaveti kasmā ārabhi ?
Imasmiṃ sāsane cattāri bhayāni .
Yo tāni abhīto hoti , so imasmiṃ sāsane patiṭṭhātuṃ sakkoti .
Itaro pana na sakkotīti dassetuṃ imaṃ desanaṃ ārabhi .
Tattha udakorohanteti udakaṃ orohante puggale .
Kumbhīlabhayan ti suṃsumārabhayaṃ .
Susukābhayan ti caṇḍamacchabhayaṃ .
162. Kodhupāyāsassetaṃ adhivacanan ti yathā hi bāhiraṃ udakaṃ otiṇṇo ūmīsu osīditvā marati , evaṃ imasmiṃ sāsane kodhupāyāse osīditvā vibbhamati .
Tasmā kodhupāyāso ‘‘ ūmibhayan ’’ ti vutto .
163. Odarikattassetaṃ adhivacanan ti yathā hi bāhiraṃ udakaṃ otiṇṇo kumbhīlena khādito marati , evaṃ imasmiṃ sāsane odarikattena khādito vibbhamati .
Tasmā odarikattaṃ ‘‘ kumbhīlabhayan ’’ ti vuttaṃ .
164. Arakkhiteneva kāyenāti sīsappacālakādikaraṇena arakkhitakāyo hutvā .
Arakkhitāya vācāyāti duṭṭhullabhāsanādivasena arakkhitavāco hutvā .
Anupaṭṭhitāya
P3.177 satiyāti kāyagatāsatiṃ anupaṭṭhāpetvā .Asaṃvutehīti apihitehi .
Pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanan ti yathā
V3.126 hi bāhiraṃ udakaṃ otiṇṇo āvaṭṭe nimujjitvā marati , evaṃ imasmiṃ sāsane pabbajito pañcakāmaguṇāvaṭṭe nimujjitvā vibbhamati .Tasmā pañca kāmaguṇā ‘‘ āvaṭṭabhayan ’’ ti vuttā .
165. Anuddhaṃsetīti kilameti milāpeti .
Rāgānuddhaṃsenāti rāgānuddhaṃsitena .
Mātugāmassetaṃ adhivacanan ti yathā hi bāhiraṃ udakaṃ otiṇṇo caṇḍamacchaṃ āgamma laddhappahāro marati , evaṃ imasmiṃ sāsane mātugāmaṃ āgamma uppannakāmarāgo vibbhamati .
Tasmā mātugāmo ‘‘ susukābhayan ’’ ti vutto .
Imāni
M3.124 pana cattāri bhayāni bhāyitvā yathā udakaṃ anorohantassa udakaṃ nissāya ānisaṃso natthi , udakapipāsāya pipāsito ca hoti rajojallena kiliṭṭhasarīro ca , evamevaṃ imāni cattāri bhayāni bhāyitvā sāsane apabbajantassāpi imaṃ sāsanaṃ nissāya ānisaṃso natthi , taṇhāpipāsāya pipāsito ca hoti kilesarajena saṃkiliṭṭhacitto ca .Yathā pana imāni cattāri bhayāni abhāyitvā udakaṃ orohantassa vuttappakāro ānisaṃso hoti , evaṃ imāni abhāyitvā sāsane pabbajitassāpi vuttappakāro ānisaṃso hoti .
Thero panāha –
‘‘ cattāri bhayāni bhāyitvā udakaṃ anotaranto sotaṃ chinditvā paratīraṃ pāpuṇituṃ na sakkoti , abhāyitvā otaranto sakkoti , evamevaṃ bhāyitvā sāsane apabbajantopi taṇhāsotaṃ
P3.178 chinditvā nibbānapāraṃ daṭṭhuṃ na sakkoti , abhāyitvā pabbajanto pana sakkotī ’’ ti .Sesaṃ sabbattha uttānameva .
Ayaṃ pana desanā neyyapuggalassa vasena niṭṭhāpitāti .
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
Cātumasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .