8. Abhayarājakumārasuttavaṇṇanā
83. Evaṃ
V3.78P3.108M3.76 me sutan ti abhayasuttaṃ .Tattha abhayoti tassa nāmaṃ .
Rājakumāroti bimbisārassa orasaputto .
Vādaṃ āropehīti dosaṃ āropehi .
Nerayikoti niraye nibbattako .
Kappaṭṭhoti kappaṭṭhitiko .
Atekicchoti buddhasahassenāpi tikicchituṃ na sakkā .
Uggilitun ti dve ante mocetvā kathetuṃ asakkonto uggilituṃ bahi nīharituṃ na sakkhiti .
Ogilitun ti pucchāya dosaṃ datvā hāretuṃ asakkonto ogilituṃ anto pavesetuṃ na sakkhiti .
Evaṃ , bhanteti nigaṇṭho kira cintesi –
‘‘ samaṇo gotamo mayhaṃ sāvake bhinditvā gaṇhāti , handāhaṃ ekaṃ pañhaṃ abhisaṅkharomi , yaṃ puṭṭho samaṇo gotamo ukkuṭiko hutvā nisinno uṭṭhātuṃ na sakkhissatī ’’ ti .
So abhayassa gehā nīhaṭabhatto siniddhabhojanaṃ bhuñjanto bahū pañhe abhisaṅkharitvā –
‘‘ ettha samaṇo gotamo imaṃ nāma dosaṃ dassessati , ettha imaṃ nāmā ’’ ti sabbe pahāya cātumāsamatthake imaṃ pañhaṃ addasa .
Athassa etadahosi –
‘‘ imassa pañhassa pucchāya vā vissajjane vā na sakkā doso dātuṃ , ovaṭṭikasāro ayaṃ , ko nu kho imaṃ gahetvā samaṇassa gotamassa vādaṃ āropessatī ’’ ti .
Tato ‘‘ abhayo rājakumāro paṇḍito , so sakkhissatīti taṃ uggaṇhāpemī ’’ ti niṭṭhaṃ gantvā uggaṇhāpesi .
So vādajjhāsayatāya tassa vacanaṃ sampaṭicchanto ‘‘ evaṃ , bhante ,’’ ti āha .
84. Akālo
P3.109 kho ajjāti ayaṃ pañho catūhi māsehi abhisaṅkhato , tattha idaṃ gahetvā idaṃ vissajjiyamāne divasabhāgo nappahossatīti maññanto evaṃ cintesi .So dānīti sve dāni .
Attacatutthoti kasmā bahūhi saddhiṃ na nimantesi ?
Evaṃ kirassa ahosi –
‘‘ bahūsu nisinnesu thokaṃ datvā vadantassa aññaṃ suttaṃ aññaṃ kāraṇaṃ aññaṃ tathārūpaṃ vatthuṃ āharitvā dassessati , evaṃ sante kalaho vā kolāhalameva vā bhavissati .
Athāpi ekakaṃyeva nimantessāmi , evampi me garahā uppajjissati ‘ yāvamaccharī vāyaṃ abhayo , bhagavantaṃ divase divase bhikkhūnaṃ satenapi sahassenapi saddhiṃ carantaṃ disvāpi ekakaṃyeva
V3.79M3.77 nimantesī ’’’ ti .‘‘ Evaṃ pana doso na bhavissatī ’’ ti aparehi tīhi saddhiṃ attacatutthaṃ nimantesi .
85. Na khvettha , rājakumāra , ekaṃsenāti na kho , rājakumāra , ettha pañhe ekaṃsena vissajjanaṃ hoti .
Evarūpañhi vācaṃ tathāgato bhāseyyāpi na bhāseyyāpi .
Bhāsitapaccayena atthaṃ passanto bhāseyya , apassanto na bhāseyyāti attho .
Iti bhagavā mahānigaṇṭhena catūhi māsehi abhisaṅkhataṃ pañhaṃ asanipātena pabbatakūṭaṃ viya ekavacaneneva saṃcuṇṇesi .
Anassuṃ nigaṇṭhāti naṭṭhā nigaṇṭhā .
86. Aṅke nisinno hotīti ūrūsu nisinno hoti .
Lesavādino hi vādaṃ paṭṭhapentā kiñcideva phalaṃ vā pupphaṃ vā potthakaṃ vā gahetvā nisīdanti .
Te attano jaye sati paraṃ ajjhottharanti , parassa jaye sati phalaṃ khādantā viya pupphaṃ
P3.110 ghāyantā viya potthakaṃ vācentā viya vikkhepaṃ dassenti .Ayaṃ pana cintesi –
‘‘ sammāsambuddho esa osaṭasaṅgāmo paravādamaddano .
Sace me jayo bhavissati , iccetaṃ kusalaṃ .
No ce bhavissati , dārakaṃ vijjhitvā rodāpessāmi .
Tato passatha , bho , ayaṃ dārako rodati , uṭṭhahatha tāva , pacchāpi jānissāmā ’’ ti tasmā dārakaṃ gahetvā nisīdi .
Bhagavā pana rājakumārato sahassaguṇenapi satasahassaguṇenapi vādīvarataro ,‘‘ imamevassa dārakaṃ upamaṃ katvā vādaṃ bhindissāmī ’’ ti cintetvā ‘‘ taṃ kiṃ maññasi rājakumārā ’’ tiādimāha .
Tattha mukhe āhareyyāti mukhe ṭhapeyya .
Āhareyyassāhan ti apaneyyaṃ assa ahaṃ .
Ādikenevāti paṭhamapayogeneva .
Abhūtan ti abhūtatthaṃ .
Atacchan ti na tacchaṃ .
Anatthasaṃhitan ti na atthasaṃhitaṃ na vaḍḍhinissitaṃ .
Appiyā amanāpāti neva piyā na manāpā .
Iminā nayeneva sabbattha attho daṭṭhabbo .
Tattha appiyapakkhe paṭhamavācā acoraṃyeva coroti , adāsaṃyeva dāsoti , aduppayuttaṃyeva duppayuttoti pavattā .
Na taṃ tathāgato bhāsati .
Dutiyavācā coraṃyeva coro ayantiādivasena pavattā .
Tampi
M3.78 tathāgato na bhāsati .Tatiyavācā ‘‘ idāni akatapuññatāya duggato dubbaṇṇo appesakkho
V3.80 , idha ṭhatvāpi puna puññaṃ na karosi , dutiyacittavāre kathaṃ catūhi apāyehi na muccissasī ’’ ti evaṃ mahājanassa atthapurekkhārenaP3.111 dhammapurekkhārena anusāsanīpurekkhārena ca vattabbavācā .Tatra kālaññū tathāgatoti tasmiṃ tatiyabyākaraṇe tassā vācāya byākaraṇatthāya tathāgato kālaññū hoti , mahājanassa ādānakālaṃ gahaṇakālaṃ jānitvāva byākarotīti attho .
Piyapakkhe paṭhamavācā aṭṭhāniyakathā nāma .
Sā evaṃ veditabbā – evaṃ kira gāmavāsimahallakaṃ nagaraṃ āgantvā pānāgāre pivantaṃ vañcetukāmā sambahulā dhuttā pītaṭṭhāne ṭhatvā tena saddhiṃ suraṃ pivantā ‘‘ imassa nivāsanapāvuraṇampi hatthe bhaṇḍakampi sabbaṃ gaṇhissāmā ’’ ti cintetvā katikaṃ akaṃsu –
‘‘ ekekaṃ attapaccakkhakathaṃ kathema , yo ‘ abhūtan ’ ti kathesi , kathitaṃ vā na saddahati , taṃ dāsaṃ katvā gaṇhissāmā ’’ ti .
Tampi mahallakaṃ pucchiṃsu ‘‘ tumhākampi tāta ruccatī ’’ ti .
Evaṃ hotu tātāti .
Eko dhutto āha – mayhaṃ , bho mātu , mayi kucchigate kapiṭṭhaphaladohalo ahosi .
Sā aññaṃ kapiṭṭhahārakaṃ alabbhamānā maṃyeva pesesi .
Ahaṃ gantvā rukkhaṃ abhiruhituṃ asakkonto attanāva attānaṃ pāde gahetvā muggaraṃ viya rukkhassa upari khipiṃ ;
atha sākhato sākhaṃ vicaranto phalāni gahetvā otarituṃ asakkonto gharaṃ gantvā nisseṇiṃ āharitvā oruyha mātu santikaṃ gantvā phalāni mātuyā adāsiṃ ;
tāni pana mahantāni honti cāṭippamāṇāni .
Tato me mātarā ekāsane nisinnāya samasaṭṭhiphalāni
P3.112 khāditāni .Mayā ekucchaṅgena ānītaphalesu sesakāni kulasantake gāme khuddakamahallakānaṃ ahesuṃ .
Amhākaṃ gharaṃ soḷasahatthaṃ , sesaparikkhārabhaṇḍakaṃ apanetvā kapiṭṭhaphaleheva yāva chadanaṃ pūritaṃ .
Tato atirekāni gahetvā gehadvāre rāsiṃ akaṃsu .
So asītihatthubbedho pabbato viya ahosi .
Kiṃ īdisaṃ , bho sakkā , saddahitunti ?
Gāmikamahallako
M3.79 tuṇhī nisīditvā sabbesaṃ kathāpariyosāne pucchito āha –‘‘ evaṃ bhavissati tātā , mahantaṃ raṭṭhaṃ , raṭṭhamahantatāya sakkā saddahitun ’’ ti .
Yathā ca tena , evaṃ sesehipi tathārūpāsu nikkāraṇakathāsu kathitāsu āha – mayhampi tātā suṇātha , na tumhākaṃyeva kulāni , amhākampi kulaṃ mahākulaṃ , amhākaṃ pana avasesakhettehi kappāsakhettaṃ mahantataraṃ
V3.81 .Tassa anekakarīsasatassa kappāsakhettassa majjhe eko kappāsarukkho mahā asītihatthubbedho ahosi .
Tassa pañca sākhā , tāsu avasesasākhā phalaṃ na gaṇhiṃsu , pācīnasākhāya ekameva mahācāṭimattaṃ phalaṃ ahosi .
Tassa cha aṃsiyo , chasu aṃsīsu cha kappāsapiṇḍiyo pupphitā .
Ahaṃ massuṃ kāretvā nhātavilitto khettaṃ gantvā tā kappāsapiṇḍiyo pupphitā disvā ṭhitakova hatthaṃ pasāretvā gaṇhiṃ .
Tā kappāsapiṇḍiyo thāmasampannā cha dāsā ahesuṃ .
Te sabbe maṃ ekakaṃ ohāya palātā .
Ettake addhāne te na passāmi , ajja diṭṭhā , tumhe te cha janā .
Tvaṃ nando nāma , tvaṃ puṇṇo nāma , tvaṃ vaḍḍhamāno nāma , tvaṃ citto nāma tvaṃ maṅgalo nāma , tvaṃ poṭṭhiyo nāmāti vatvā uṭṭhāya nisinnakeyeva cūḷāsu gahetvā
P3.113 aṭṭhāsi .Te ‘‘ na mayaṃ dāsā ’’ tipi vattuṃ nāsakkhiṃsu .
Atha ne kaḍḍhanto vinicchayaṃ netvā lakkhaṇaṃ āropetvā yāvajīvaṃ dāse katvā paribhuñji .
Evarūpiṃ kathaṃ tathāgato na bhāsati .
Dutiyavācā āmisahetucāṭukamyatādivasena nānappakārā paresaṃ thomanavācā ceva , corakathaṃ rājakathanti ādinayappavattā tiracchānakathā ca .
Tampi tathāgato na bhāsati .
Tatiyavācā ariyasaccasannissitakathā , yaṃ vassasatampi suṇantā paṇḍitā neva tittiṃ gacchanti .
Iti tathāgato neva sabbampi appiyavācaṃ bhāsati na piyavācaṃ .
Tatiyaṃ tatiyameva pana bhāsitabbakālaṃ anatikkamitvā bhāsati .
Tattha tatiyaṃ appiyavācaṃ sandhāya heṭṭhā daharakumāraupamā āgatāti veditabbaṃ .
87. Udāhu ṭhānasovetan ti udāhu ṭhānuppattikañāṇena taṅkhaṇaṃyeva taṃ tathāgatassa upaṭṭhātīti pucchati .
Saññātoti ñāto paññāto pākaṭo .
Dhammadhātūti dhammasabhāvo .
Sabbaññutaññāṇassetaṃ adhivacanaṃ
M3.80 .Taṃ bhagavatā suppaṭividdhaṃ , hatthagataṃ bhagavato .
Tasmā so yaṃ yaṃ icchati , taṃ taṃ sabbaṃ ṭhānasova paṭibhātīti .
Sesaṃ sabbattha uttānameva .
Ayaṃ pana dhammadesanā neyyapuggalavasena pariniṭṭhitāti .
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
Abhayarājakumārasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .