9. Cūḷasakuludāyisuttavaṇṇanā

270. EvaṃV3.191P3.271 me sutan ti cūḷasakuludāyisuttaṃ .

Tattha yadā pana , bhante , bhagavāti idaṃ paribbājako dhammakathaṃ sotukāmo bhagavato dhammadesanāya sālayabhāvaṃ dassento āha .

271. Taṃyevettha paṭibhātūti sace dhammaṃ sotukāmo , tuyhevettha eko pañho ekaṃ kāraṇaṃ upaṭṭhātu .

Yathā maṃ paṭibhāseyyāti yena kāraṇena mama dhammadesanā upaṭṭhaheyya , etena hi kāraṇena kathāya samuṭṭhitāya sukhaṃ dhammaṃ desetunti dīpeti .

Tassa mayhaṃ , bhanteti so kira taṃ disvā –

‘‘ sace bhagavā idha abhavissā , ayametassa bhāsitassa atthoti dīpasahassaṃ viya ujjalāpetvā ajja me pākaṭaṃ akarissā ’’ ti dasabalaṃyeva anussari .

Tasmā tassa mayhaṃ , bhantetiādimāha .

Tattha aho nūnāti anussaraṇatthe nipātadvayaṃ .

Tena tassa bhagavantaṃ anussarantassa etadahosi ‘‘ aho nūna bhagavā aho nūna sugato ’’ ti .

Yo imesan ti yo imesaṃ dhammānaṃ .

Sukusaloti suṭṭhuM3.187 kusalo nipuṇo cheko .

So bhagavā aho nūna katheyya , so sugato aho nūna katheyya , tassa hi bhagavato pubbenivāsañāṇassa anekāni kappakoṭisahassāni ekaṅgaṇāni pākaṭānīti , ayamettha adhippāyo .

Tassa vāhaṃ pubbantaṃ ārabbhāti yo hi lābhī hoti , so ‘‘ pubbe tvaṃ khattiyo ahosi , brāhmaṇo ahosī ’’ ti vutte jānantoP3.272 sakkaccaṃ sussūsati .

Alābhī pana –

‘‘ evaṃ bhavissati evaṃ bhavissatī ’’ ti sīsakampamettameva dasseti .

Tasmā evamāha –

‘‘ tassa vāhaṃ pubbantaṃ ārabbha pañhassa veyyākaraṇena cittaṃ ārādheyyan ’’ ti .

So vā maṃ aparantan ti dibbacakkhulābhino hi anāgataṃsañāṇaṃ ijjhati , tasmā evamāha .

Itaraṃ pubbe vuttanayameva .

DhammaṃV3.192 te desessāmīti ayaṃ kira atīte desiyamānepi na bujjhissati , anāgate desiyamānepi na bujjhissati .

Athassa bhagavā saṇhasukhumaṃ paccayākāraṃ desetukāmo evamāha .

Kiṃ pana taṃ bujjhissatīti ?

Etaṃ pageva na bujjhissati , anāgate panassa vāsanāya paccayo bhavissatīti disvā bhagavā evamāha .

Paṃsupisācakan ti asuciṭṭhāne nibbattapisācaṃ .

So hi ekaṃ mūlaṃ gahetvā adissamānakāyo hoti .

Tatridaṃ vatthu – ekā kira yakkhinī dve dārake thūpārāmadvāre nisīdāpetvā āhārapariyesanatthaṃ nagaraṃ gatā .

Dārakā ekaṃ piṇḍapātikattheraṃ disvā āhaṃsu ,–

‘‘ bhante , amhākaṃ mātā anto nagaraṃ paviṭṭhā , tassā vadeyyātha ‘ yaṃ vā taṃ vā laddhakaṃ , gahetvā sīghaṃ gaccha , dārakā te jighacchitaṃ sandhāretuṃ na sakkontī ’’’ ti .

Tamahaṃ kathaṃ passissāmīti ?

Idaṃ , bhante , gaṇhathāti ekaṃ mūlakhaṇḍaṃ adaṃsu .

Therassa anekāni yakkhasahassāni paññāyiṃsu , so dārakehi dinnasaññāṇena taṃ yakkhiniṃ addasa virūpaṃ bībhacchaṃ kevalaṃ vīthiyaṃ gabbhamalaṃ paccāsīsamānaṃ .

Disvā tamatthaṃ kathesiP3.273 .

Kathaṃ maṃ tvaṃ passasīti vutte mūlakhaṇḍaṃ dassesi , sā acchinditvā gaṇhi .

Evaṃ paṃsupisācakā ekaṃ mūlaṃ gahetvā adissamānakāyā honti .

Taṃ sandhāyesa ‘‘ paṃsupisācakampiM3.188 na passāmī ’’ ti āha .

Na pakkhāyatīti na dissati na upaṭṭhāti .

272. Dīghāpi kho te esāti udāyi esā tava vācā dīghāpi bhaveyya , evaṃ vadantassa vassasatampi vassasahassampi pavatteyya , na ca atthaṃ dīpeyyāti adhippāyo .

Appāṭihīrakatan ti aniyyānikaṃ amūlakaṃ niratthakaṃ sampajjatīti attho .

Idāni taṃ vaṇṇaṃ dassento seyyathāpi , bhantetiādimāha .

Tattha paṇḍukambale nikkhittoti visabhāgavaṇṇe rattakambale ṭhapito .

Evaṃvaṇṇo attā hotīti idaṃ so subhakiṇhadevaloke nibbattakkhandhe sandhāya –

‘‘ amhākaṃ matakāle attā subhakiṇhadevaloke khandhā viya jotetī ’’ ti vadati .

273. AyaṃV3.193 imesaṃ ubhinnan ti so kira yasmā maṇissa bahi ābhā na niccharati , khajjopanakassa aṅguladvaṅgulacaturaṅgulamattaṃ niccharati , mahākhajjopanakassa pana khaḷamaṇḍalamattampi niccharatiyeva , tasmā evamāha .

Viddheti ubbiddhe , meghavigamena dūrībhūteti attho .

Vigatavalāhaketi apagatameghe .

Deveti ākāse .

OsadhitārakātiP3.274 sukkatārakā .

Sā hi yasmā tassā udayato paṭṭhāya tena saññāṇena osadhāni gaṇhantipi pivantipi , tasmā ‘‘ osadhitārakā ’’ ti vuccati .

Abhido aḍḍharattasamayan ti abhinne aḍḍharattasamaye .

Iminā gaganamajjhe ṭhitacandaṃ dasseti .

Abhido majjhanhikepi eseva nayo .

Ato khoti ye anubhonti , tehi bahutarā , bahū ceva bahutarā cāti attho .

Ābhā nānubhontīti obhāsaṃ na vaḷañjanti , attano sarīrobhāseneva ālokaṃ pharitvā viharanti .

274. Idāni yasmā so ‘‘ ekantasukhaṃ lokaṃ pucchissāmī ’’ ti nisinno , pucchāmūḷho pana jāto , tasmā naṃ bhagavā taṃ pucchaṃ sarāpento kiṃ pana , udāyi , atthi ekantasukho lokotiādimāha .

TatthaM3.189 ākāravatīti kāraṇavatī .

Aññataraṃ vā pana tapoguṇan ti acelakapāḷiṃ sandhāyāha , surāpānaviratīti attho .

275. Katamā pana sā , bhante , ākāravatī paṭipadā ekantasukhassāti kasmā pucchati ?

Evaṃ kirassa ahosi –

‘‘ mayaṃ sattānaṃ ekantasukhaṃ vadāma , paṭipadaṃ pana kālena sukhaṃ kālena dukkhaṃ vadāma .

Ekantasukhassa kho pana attano paṭipadāyapi ekantasukhāya bhavitabbaṃ .

Amhākaṃ kathā aniyyānikā , satthu kathāva niyyānikā ’’ ti .

Idāni satthāraṃyeva pucchitvā jānissāmīti tasmā pucchati .

EtthaP3.275 mayaṃ anassāmāti etasmiṃ kāraṇe mayaṃ anassāma .

Kasmā pana evamāhaṃsu ?

Te kira pubbe pañcasu dhammesu patiṭṭhāya kasiṇaparikammaṃ katvā tatiyajjhānaṃ nibbattetvā aparihīnajjhānā kālaṃ katvā subhakiṇhesu nibbattantīti jānanti , gacchante gacchante pana kāleV3.194 kasiṇaparikammampi na jāniṃsu , tatiyajjhānampi nibbattetuṃ nāsakkhiṃsu .

Pañca pubbabhāgadhamme pana ‘‘ ākāravatī paṭipadā ’’ ti uggahetvā tatiyajjhānaṃ ‘‘ ekantasukho loko ’’ ti uggaṇhiṃsu .

Tasmā evamāhaṃsu .

Uttaritaran ti ito pañcahi dhammehi uttaritaraṃ paṭipadaṃ vā tatiyajjhānato uttaritaraṃ ekantasukhaṃ lokaṃ vā na jānāmāti vuttaṃ hoti .

Appasadde katvāti ekappahāreneva mahāsaddaṃ kātuṃ āraddhe nissadde katvā .

276. Sacchikiriyāhetūti ettha dve sacchikiriyā paṭilābhasacchikiriyā ca paccakkhasacchikiriyā ca .

Tattha tatiyajjhānaṃ nibbattetvā aparihīnajjhāno kālaṃ katvā subhakiṇhaloke tesaṃ devānaṃ samānāyuvaṇṇo hutvā nibbattati , ayaṃ paṭilābhasacchikiriyā nāma .

Catutthajjhānaṃ nibbattetvā iddhivikubbanena subhakiṇhalokaṃ gantvā tehi devehi saddhiṃ santiṭṭhati sallapati sākacchaṃ āpajjati , ayaṃ paccakkhasacchikiriyā nāma .

Tāsaṃ dvinnampi tatiyajjhānaṃ ākāravatī paṭipadā nāma .

Tañhi anuppādetvā neva sakkā subhakiṇhaloke nibbattituṃ , na catutthajjhānaṃ uppādetuṃ .

Iti duvidhampetaṃ sacchikiriyaṃ sandhāya –

‘‘ etassa nūna , bhante , ekantasukhassa lokassa sacchikiriyāhetū ’’ ti āha .

277. UdañcanikotiM3.190 udakavārako .

Antarāyamakāsīti yathā pabbajjaṃ na labhati , evaṃ upaddutamakāsi yathā taṃ upanissayavipannaṃ .

Ayaṃ kira kassapabuddhakāle pabbajitvā samaṇadhammamakāsi .

Athassa eko sahāyako bhikkhu sāsane anabhirato ,‘‘ āvuso , vibbhamissāmī ’’ tiP3.276 ārocesi .

So tassa pattacīvare lobhaṃ uppādetvā gihibhāvāya vaṇṇaṃ abhāsi .

Itaro tassa pattacīvaraṃ datvā vibbhami .

Tenassa kammunā idāni bhagavato sammukhā pabbajjāya antarāyo jāto .

Bhagavatā panassa purimasuttaṃ atirekabhāṇavāramattaṃ , idaṃ bhāṇavāramattanti ettakāya tantiyā dhammo kathito , ekadesanāyapi maggaphalapaṭivedho na jāto , anāgate panassa paccayo bhavissatīti bhagavā dhammaṃ deseti .

Anāgate paccayabhāvañcassa disvā bhagavā dharamāno ekaṃ bhikkhumpi mettāvihārimhi etadagge na ṭhapesi .

Passati hi bhagavā –

‘‘ anāgate ayaṃ mama sāsane pabbajitvā mettāvihārīnaṃ aggo bhavissatī ’’ ti .

So bhagavati parinibbute dhammāsokarājakāle pāṭaliputte nibbattitvā pabbajitvā arahattappattoV3.195 assaguttatthero nāma hutvā mettāvihārīnaṃ aggo ahosi .

Therassa mettānubhāvena tiracchānagatāpi mettacittaṃ paṭilabhiṃsu , thero sakalajambudīpe bhikkhusaṅghassa ovādācariyo hutvā vattanisenāsane āvasi , tiṃsayojanamattā aṭavī ekaṃ padhānagharaṃ ahosi .

Thero ākāse cammakhaṇḍaṃ pattharitvā tattha nisinno kammaṭṭhānaṃ kathesi .

Gacchante gacchante kāle bhikkhācārampi agantvā vihāre nisinno kammaṭṭhānaṃ kathesi , manussā vihārameva gantvā dānamadaṃsu .

Dhammāsokarājā therassa guṇaṃ sutvā daṭṭhukāmo tikkhattuṃ pahiṇi .

Thero bhikkhusaṅghassa ovādaṃ dammīti ekavārampi na gatoti .

Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya

Cūḷasakuludāyisuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Majjhimapaṇṇāsa-aṭṭhakathā

Majjhimapaṇṇāsa-aṭṭhakathā