3. Maghadevasuttavaṇṇanā

308. EvaṃV3.219 me sutan ti maghadevasuttaṃ .

Tattha maghadevaambavaneti pubbe maghadevo nāma rājā taṃ ambavanaṃ ropesi .

Tesu rukkhesu palujjamānesu aparabhāge aññepi rājāno ropesuṃyeva .

Taṃ pana paṭhamavohāravasena maghadevambavananteva saṅkhaṃ gataṃ .

Sitaṃ pātvākāsīti sāyanhasamaye vihāracārikaṃ caramāno ramaṇīyaṃ bhūmibhāgaṃ disvā –

‘‘ vasitapubbaṃ nu kho me imasmiṃ okāse ’’ ti āvajjanto –

‘‘ pubbe ahaṃ maghadevo nāma rājā hutvā imaṃ ambavanaṃ ropesiṃ , etthevaP3.310 pabbajitvā cattāro brahmavihāre bhāvetvā brahmaloke nibbattiṃ .

Taṃ kho panetaṃ kāraṇaṃ bhikkhusaṅghassa apākaṭaṃ , pākaṭaṃ karissāmī ’’ ti aggaggadante dassento sitaṃ pātu akāsi .

Dhammo assa atthīti dhammiko .

Dhammena rājā jātoti dhammarājā .

Dhamme ṭhitoti dasakusalakammapathadhamme ṭhito .

Dhammaṃ caratīti samaṃ caratiM3.214 .

Tatra brāhmaṇagahapatikesūti yopi so pubbarājūhi brāhmaṇānaṃ dinnaparihāro , taṃ ahāpetvā pakatiniyāmeneva adāsi , tathā gahapatikānaṃ .

Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .

Pakkhassāti iminā pāṭihārikapakkhopi saṅgahito .

Aṭṭhamīuposathassa hi paccuggamanānuggamanavasena sattamiyañca navamiyañca , cātuddasapannarasānaṃ paccuggamanānuggamanavasena terasiyañca pāṭipade cāti ime divasā pāṭihārikapakkhāti veditabbā .

Tesupi uposathaṃ upavasi .

309. Devadūtāti devoti maccu , tassa dūtāti devadūtā .

Sirasmiñhi palitesu pātubhūtesu maccurājassa santike ṭhito viya hoti , tasmā palitāni maccudevassa dūtāti vuccanti .

Devā viya dūtātipi devadūtā .

Yathā hi alaṅkatapaṭiyattāya devatāya ākāse ṭhatvā ‘‘ asukadivase marissatī ’’ ti vutte taṃ tatheva hoti , evaṃ sirasmiṃ palitesu pātubhūtesu devatābyākaraṇasadisamevaP3.311 hoti .

Tasmā palitāni devasadisā dūtāti vuccanti .

Visuddhidevānaṃ dūtātipi devadūtā .

Sabbabodhisattā hi jiṇṇabyādhitamatapabbajite disvāva saṃvegamāpajjitvā nikkhamma pabbajanti .

Yathāha –

‘‘ JiṇṇañcaV3.220 disvā dukhitañca byādhitaṃ ,

Matañca disvā gatamāyusaṅkhayaṃ ;

Kāsāyavatthaṃ pabbajitañca disvā ,

Tasmā ahaṃ pabbajitomhi rājā ’’ ti .

Iminā pariyāyena palitāni visuddhidevānaṃ dūtattā devadūtāti vuccanti .

Kappakassa gāmavaraṃ datvāti satasahassuṭṭhānakaṃ jeṭṭhakagāmaṃ datvā .

Kasmā adāsi ?

Saṃviggamānasattā .

Tassa hi añjalismiṃ ṭhapitāni palitāni disvāva saṃvego uppajjati .

Aññāni caturāsītivassasahassāni āyu atthi , evaṃ santepi maccurājassa santike ṭhitaṃ viya attānaṃ maññamāno saṃviggo pabbajjaṃ roceti .

Tena vuttaṃ –

‘‘ SireM3.215 disvāna palitaṃ , maghadevo disampati ;

Saṃvegaṃ alabhī dhīro , pabbajjaṃ samarocayī ’’ ti .

Aparampi vuttaṃ –

‘‘ Uttamaṅgaruhā mayhaṃ , ime jātā vayoharā ;

Pātubhūtā devadūtā , pabbajjāsamayo mamā ’’ ti .

Purisayugeti vaṃsasambhave purise .

Kesamassuṃ ohāretvāti tāpasapabbajjaṃ pabbajantāpi hi paṭhamaṃ kesamassuṃ ohāretvā pabbajanti , tato paṭṭhāya vaḍḍhite kese bandhitvā jaṭākalāpadharā hutvā vicaranti .

Bodhisattopi tāpasapabbajjaṃ pabbaji .

Pabbajito pana anesanaṃP3.312 ananuyuñjitvā rājagehato āhaṭabhikkhāya yāpento brahmavihāraṃ bhāvesi .

Tasmā so mettāsahagatenātiādi vuttaṃ .

Kumārakīḷitaṃ kīḷīti aṅkena aṅkaṃ parihariyamāno kīḷi .

Mālākalāpaṃ viya hi naṃ ukkhipitvāvaV3.221 vicariṃsu .

Rañño maghadevassa putto … pe … pabbajīti imassa pabbajitadivase pañca maṅgalāni ahesuṃ .

Maghadevarañño matakabhattaṃ , tassa rañño pabbajitamaṅgalaṃ , tassa puttassa chattussāpanamaṅgalaṃ , tassa puttassa uparajjamaṅgalaṃ , tassa puttassa nāmakaraṇamaṅgalanti ekasmiṃyeva samaye pañca maṅgalāni ahesuṃ , sakalajambudīpatale unnaṅgalamahosi .

311. Puttapaputtakāti puttā ca puttaputtā cāti evaṃ pavattā tassa paramparā .

Pacchimako ahosīti pabbajjāpacchimako ahosi .

Bodhisatto kira brahmaloke nibbatto –

‘‘ pavattati nu kho taṃ mayā manussaloke nihataṃ kalyāṇavattan ’’ ti āvajjanto addasa –

‘‘ ettakaṃ addhānaṃ pavattati , idāni na pavattissatī ’’ ti .

Na kho panāhaṃ mayhaṃ paveṇiyā ucchijjituṃ dassāmīti attano vaṃse jātaraññoyeva aggamahesiyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gahetvā attano vaṃsassa nemiṃ ghaṭento viya nibbatto , tenevassa nimīti nāmaṃ ahosi .

Iti so pabbajitarājūnaṃM3.216 sabbapacchimako hutvā pabbajitoti pabbajjāpacchimako ahosi .

Guṇehi pana atirekataro .

Tassa hi sabbarājūhi atirekatarā dve guṇā ahesuṃP3.313 .

Catūsu dvāresu satasahassaṃ satasahassaṃ vissajjetvā devasikaṃ dānaṃ adāsi , anuposathikassa ca dassanaṃ nivāresi .

Anuposathikesu hi rājānaṃ passissāmāti gatesu dovāriko pucchati ‘‘ tumhe uposathikā no vā ’’ ti .

Ye anuposathikā honti , te nivāreti ‘‘ anuposathikānaṃ rājā dassanaṃ na detī ’’ ti .

‘‘ Mayaṃ janapadavāsino kāle bhojanaṃ kuhiṃ labhissāmā ’’ tipi tattha vacanokāso natthi .

Catūsu hi dvāresu rājaṅgaṇe ca anekāni bhattacāṭisahassāni paṭiyattāneva honti .

Tasmā mahājano icchiticchitaṭṭhāne massuṃ kāretvā nhāyitvā vatthāni parivattetvā yathārucitaṃ bhojanaṃ bhuñjitvā uposathaṅgāni adhiṭṭhāya rañño gehadvāraṃ gacchati .

Dovārikena ‘‘ uposathikā tumhe ’’ ti pucchitapucchitā ‘‘ āma āmā ’’ ti vadanti .

Tena hi āgacchathāti pavesetvā rañño dasseti .

Iti imehi dvīhi guṇehi atirekataro ahosi .

312. Devānaṃ tāvatiṃsānan ti tāvatiṃsabhavane nibbattadevānaṃ .

Te kira devā videharaṭṭhe mithilanagaravāsino rañño ovāde ṭhatvā pañca sīlāni rakkhitvā uposathakammaṃ katvā tattha nibbattā rañño guṇakathaṃ kathenti .

Te sandhāya vuttaṃ ‘‘ devānaṃ tāvatiṃsānan ’’ ti .

NisinnoV3.222 hotīti pāsādavarassa uparigato dānañca sīlañca upaparikkhamāno nisinno hoti .

Evaṃ kirassa ahosi –

‘‘ dānaṃ nu kho mahantaṃ udāhu sīlaṃ , yadi dānaṃ mahantaṃ , ajjhottharitvā dānameva dassāmi .

Atha sīlaṃ , sīlameva pūrissāmī ’’ ti .

Tassa ‘‘ idaṃ mahantaṃ idaṃ mahantan ’’ ti nicchituṃ asakkontasseva sakko gantvā purato pāturahosi .

Tena vuttaṃ atha kho , ānanda ,… pe … sammukhe pāturahosīti .

Evaṃ kirassa ahosi –

‘‘ rañño kaṅkhā uppannā , tassa kaṅkhacchedanatthaṃ pañhañca kathessāmi , idhāgamanatthāya paṭiññañca gaṇhissāmī ’’ tiP3.314 .

Tasmā gantvā sammukhe pāturahosi .

Rājā adiṭṭhapubbaṃ rūpaṃ disvā bhīto ahosi lomahaṭṭhajāto .

Atha naṃ sakko –

‘‘ mā bhāyi , mahārāja , vissattho pañhaṃ puccha , kaṅkhaṃ te paṭivinodessāmī ’’ ti āha .

RājāM3.217 –

‘‘ Pucchāmi taṃ mahārāja , sabbabhūtānamissara ;

Dānaṃ vā brahmacariyaṃ vā , katamaṃ su mahapphalan ’’ ti .

–

Pañhaṃ pucchi .

Sakko –

‘‘ dānaṃ nāma kiṃ , sīlameva guṇavisiṭṭhatāya mahantaṃ .

Ahañhi pubbe , mahārāja , dasavassasahassāni dasannaṃ jaṭilasahassānaṃ dānaṃ datvā pettivisayato na mutto , sīlavantā pana mayhaṃ dānaṃ bhuñjitvā brahmaloke nibbattā ’’ ti vatvā imā gāthā avoca –

‘‘ Hīnena brahmacariyena , khattiye upapajjati ;

Majjhimena ca devattaṃ , uttamena visujjhati .

Na hete sulabhā kāyā , yācayogena kenaci ;

Ye kāye upapajjanti , anāgārā tapassino ’’ ti .( jā .2.22.429-430);

EvaṃV3.223 rañño kaṅkhaṃ vinodetvā devalokagamanāya paṭiññāgahaṇatthaṃ lābhā te mahārājātiādimāha .

Tattha avikampamānoti abhāyamāno .

Adhivāsesīti ahaṃ mahājanaṃ kusalaṃ samādapemi , puññavantānaṃ pana vasanaṭṭhānaṃ disvā āgatena manussapathe sukhaṃ kathetuṃ hotīti adhivāsesi .

313. Evaṃ bhaddantavāti evaṃ hotu bhaddakaṃ tava vacananti vatvā .

Yojetvāti ekasmiṃyeva yuge sahassaassājānīyeP3.315 yojetvā .

Tesaṃ pana pāṭiyekkaṃ yojanakiccaṃ natthi , manaṃ āgamma yuttāyeva honti .

So pana dibbaratho diyaḍḍhayojanasatiko hoti , naddhito paṭṭhāya rathasīsaṃ paññāsayojanāni , akkhabandho paṇṇāsayojanāni , akkhabandhato paṭṭhāya pacchābhāgo paṇṇāsayojanāni , sabbo sattavaṇṇaratanamayo .

Devaloko nāma uddhaṃ , manussaloko adho , tasmā heṭṭhāmukhaṃ rathaṃ pesesīti na sallakkhetabbaṃ .

Yathā pana pakatimaggaṃ peseti , evameva manussānaṃ sāyamāsabhatte niṭṭhite candena saddhiṃ yuganaddhaṃ katvā pesesi , yamakacandā uṭṭhitā viya ahesuṃ .

Mahājano disvā ‘‘ yamakacandā uggatā ’’ ti āha .

Āgacchante āgacchante na yamakacandā , ekaṃ vimānaṃ , na vimānaṃ , eko rathoti .

Rathopi āgacchanto āgacchantoM3.218 pakatirathappamāṇova , assāpi pakatiassappamāṇāva ahesuṃ .

Evaṃ rathaṃ āharitvā rañño pāsādaṃ padakkhiṇaṃ katvā pācīnasīhapañjaraṭṭhāne rathaṃ nivattetvā āgatamaggābhimukhaṃ katvā sīhapañjare ṭhatvāva ārohanasajjaṃ ṭhapesi .

Abhiruha mahārājāti rājā –

‘‘ dibbayānaṃ me laddhan ’’ ti na tāvadeva abhiruhi , nāgarānaṃ pana ovādaṃ adāsi ‘‘ passatha tātā , yaṃ me sakkena devaraññā dibbaratho pesito , so ca kho na jātigottaṃ vā kulappadesaṃ vā paṭicca pesito , mayhaṃP3.316 pana sīlācāraguṇe pasīditvā pesito .

Sace tumhepi sīlaṃ rakkhissatha , tumhākampi pesessati , evaṃ rakkhituṃ yuttaṃ nāmetaṃ sīlaṃ .

Nāhaṃ devalokaṃ gantvā cirāyissāmi , appamattā hothā ’’ ti mahājanaṃ ovaditvā pañcasu sīlesu patiṭṭhāpetvā rathaṃ abhiruhi .

Tato mātali saṅgāhako ‘‘ ahampi mahārājassa mamānucchavikaṃ karissāmī ’’ ti ākāsamhi dve magge dassetvā apica mahārājātiādimāha .

TatthaV3.224 katamenāti , mahārāja , imesu maggesu eko nirayaṃ gacchati , eko devalokaṃ , tesu taṃ katamena nemi .

Yenāti yena maggena gantvā yattha pāpakammantā pāpakānaṃ kammānaṃ vipākaṃ paṭisaṃvediyanti , taṃ ṭhānaṃ sakkā hoti passitunti attho .

Dutiyapadepi eseva nayo .

Jātakepi –

‘‘ Kena taṃ nemi maggena , rājaseṭṭha disampati ;

Yena vā pāpakammantā , puññakammā ca ye narā ’’ ti .( jā .2.22.450)–

Gāthāya ayamevattho .

Tenevāha –

‘‘ Niraye tāva passāmi , āvāse pāpakamminaṃ ;

Ṭhānāni luddakammānaṃ , dussīlānañca yā gatī ’’ ti .( jā .2.22.451);

Ubhayeneva maṃ mātali nehīti mātali dvīhi maggehi maṃ nehi , ahaṃ nirayaṃ passitukāmo devalokampīti .

Paṭhamaṃ katamena nemīti .

Paṭhamaṃ nirayamaggena nehīti .

Tato mātali attano ānubhāvena rājānaṃ pañcadasa mahāniraye dassesi .

Vitthārakathā panettha –

‘‘ DassesiM3.219P3.317 mātali rañño , duggaṃ vetaraṇiṃ nadiṃ ;

Kuthitaṃ khārasaṃyuttaṃ , tattaṃ aggisikhūpaman ’’ ti .( jā .2.22.452)–

Jātake vuttanayena veditabbā .

Nirayaṃ dassetvā rathaṃ nivattetvā devalokābhimukhaṃ gantvā bīraṇīdevadhītāya soṇadinnadevaputtassa gaṇadevaputtānañca vimānāni dassento devalokaṃ nesi .

Tatrāpi vitthārakathā –

‘‘ Yadi te sutā bīraṇī jīvaloke ,

Āmāyadāsī ahu brāhmaṇassa ;

Sā pattakāle atithiṃ viditvā ,

MātāvaV3.225 puttaṃ sakimābhinandī ;

Saṃyamā saṃvibhāgā ca ,

Sā vimānasmi modatī ’’ ti .( jā .2.22.507)–

Jātake vuttanayeneva veditabbā .

Evaṃ gacchato pana tassa rathanemi vaṭṭiyā cittakūṭadvārakoṭṭhakassa ummāre pahatamatteva devanagare kolāhalaṃ ahosi .

Sakkaṃ devarājānaṃ ekakaṃyeva ohāya devasaṅgho mahāsattaṃ paccuggamanamakāsi , taṃ devatānaṃ ādaraṃ disvā sakko cittaṃ sandhāretuṃ asakkonto –

‘‘ abhirama , mahārāja , devesu devānubhāvenā ’’ ti āha .

Evaṃ kirassa ahosi –

‘‘ ayaṃ rājā ajja āgantvā ekadivaseneva devagaṇaṃ attano abhimukhamakāsi .

Sace ekaṃ dve divase vasissati , na maṃ devā olokessantī ’’ ti .

So usūyamāno ,‘‘ mahārāja , tuyhaṃ imasmiṃ devaloke vasituṃ puññaṃ natthi , aññesaṃ puññena vasāhī ’’ ti iminā adhippāyena evamāha .

Bodhisatto –

‘‘ nāsakkhi jarasakko manaṃ sandhāretuṃ , paraṃ nissāya laddhaṃ kho pana yācitvā laddhabhaṇḍakaṃP3.318 viya hotī ’’ ti paṭikkhipanto alaṃ mārisātiādimāha .

Jātakepi vuttaṃ –

‘‘ Yathā yācitakaṃ yānaṃ , yathā yācitakaṃ dhanaṃ ;

Evaṃsampadameve taṃ , yaṃ parato dānapaccayā ;

Na cāhametamicchāmi , yaṃ parato dānapaccayā ’’ ti .( jā .2.22.585-586)–

SabbaṃM3.220 vattabbaṃ .

Bodhisatto pana manussattabhāvena kativāre devalokaṃ gatoti .

Cattāro – mandhāturājakāle sādhinarājakāle guttilavīṇāvādakakāle nimimahārājakāleti .

So mandhātukāle devaloke asaṅkhyeyyaṃ kālaṃ vasi , tasmiñhi vasamāneyeva chattiṃsa sakkā caviṃsu .

Sādhinarājakāle sattāhaṃ vasi , manussagaṇanāya satta vassasatāni honti .

Guttilavīṇāvādakakāle ca nimirājakāle ca muhuttamattaṃ vasi , manussagaṇanāya satta divasāni honti .

314. TatthevaV3.226 mithilaṃ paṭinesīti paṭinetvā pakatisirigabbheyeva patiṭṭhāpesi .

315. Kaḷārajanakoti tassa nāmaṃ .

Kaḷāradantatāya pana kaḷārajanakoti vutto .

Na so agārasmā anagāriyaṃ pabbajīti ettakamattameva na akāsi , sesaṃ sabbaṃ pākatikameva ahosi .

316. Samucchedo hotīti ettha kalyāṇavattaṃ ko samucchindati , kena samucchinnaṃ , ko pavatteti , kena pavattitaṃ nāma hotīti ayaṃ vibhāgo veditabbo .

Tattha sīlavā bhikkhuP3.319 ‘‘ na sakkā mayā arahattaṃ laddhun ’’ ti vīriyaṃ akaronto samucchindati .

Dussīlena samucchinnaṃ nāma hoti .

Satta sekhā pavattenti .

Khīṇāsavena pavattitaṃ nāma hoti .

Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .

Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya

Maghadevasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Majjhimapaṇṇāsa-aṭṭhakathā

Majjhimapaṇṇāsa-aṭṭhakathā