4. Mahāmālukyasuttavaṇṇanā
129. Evaṃ
V3.104M3.101 me sutan ti mahāmālukyasuttaṃ .Tattha orambhāgiyānīti heṭṭhā koṭṭhāsikāni kāmabhave nibbattisaṃvattanikāni .
Saṃyojanānīti bandhanāni .
Kassa
P3.144 kho nāmāti kassa devassa vā manussassa vā desitāni dhāresi , kiṃ tvameveko assosi , na añño kocīti ?Anusetīti appahīnatāya anuseti .
Anusayamāno saṃyojanaṃ nāma hoti .
Ettha ca bhagavatā saṃyojanaṃ pucchitaṃ , therenapi saṃyojanameva byākataṃ .
Evaṃ santepi tassa vāde bhagavatā doso āropito .
So kasmāti ce ?
Therassa tathāladdhikattā .
Ayañhi tassa laddhi ‘‘ samudācārakkhaṇeyeva kilesehi saṃyutto nāma hoti , itarasmiṃ khaṇe asaṃyutto ’’ ti .
Tenassa bhagavatā doso āropito .
Athāyasmā ānando cintesi –
‘‘ bhagavatā bhikkhusaṅghassa dhammaṃ desessāmīti attano dhammatāyeva ayaṃ dhammadesanā āraddhā , sā iminā apaṇḍitena bhikkhunā visaṃvāditā .
Handāhaṃ bhagavantaṃ yācitvā bhikkhūnaṃ dhammaṃ desessāmī ’’ ti .
So evamakāsi .
Taṃ dassetuṃ ‘‘ evaṃ vutte āyasmā ānando ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha sakkāyadiṭṭhipariyuṭṭhitenāti sakkāyadiṭṭhiyā gahitena abhibhūtena .
Sakkāyadiṭṭhiparetenāti sakkāyadiṭṭhiyā anugatena .
Nissaraṇan ti diṭṭhinissaraṇaṃ nāma nibbānaṃ , taṃ yathābhūtaṃ nappajānāti .
Appaṭivinītāti avinoditā anīhaṭā .
Orambhāgiyaṃ saṃyojanan ti heṭṭhābhāgiyasaṃyojanaṃ nāma hoti .
Sesapadesupi eseva nayo .
Sukkapakkho uttānatthoyeva .
‘‘ Sānusayā pahīyatī ’’ ti vacanato panettha ekacce ‘‘ aññaṃ saṃyojanaṃ añño anusayo ’’ ti vadanti .
‘‘ Yathā hi sabyañjanaṃ bhattan ’’ ti vutte bhattato aññaṃ byañjanaṃ hoti , evaṃ ‘‘ sānusayā ’’ ti vacanato pariyuṭṭhānasakkāyadiṭṭhito aññena anusayena bhavitabbanti tesaṃ laddhi .
Te ‘‘ sasīsaṃ pārupitvā ’’ tiādīhi
P3.145 paṭikkhipitabbā .Na hi sīsato añño puriso atthi .
Athāpi siyā –
‘‘ yadi tadeva saṃyojanaṃ so anusayo , evaṃ sante bhagavatā therassa
M3.102 taruṇūpamo upārambho duāropito hotī ’’ ti .Na duāropito , kasmā ?
Evaṃladdhikattāti
V3.105 vitthāritametaṃ .Tasmā soyeva kileso bandhanaṭṭhena saṃyojanaṃ , appahīnaṭṭhena anusayoti imamatthaṃ sandhāya bhagavatā ‘‘ sānusayā pahīyatī ’’ ti evaṃ vuttanti veditabbaṃ .
132. Tacaṃ chetvātiādīsu idaṃ opammasaṃsandanaṃ – tacacchedo viya hi samāpatti daṭṭhabbā , pheggucchedo viya vipassanā , sāracchedo viya maggo .
Paṭipadā pana lokiyalokuttaramissakāva vaṭṭati .
Evamete daṭṭhabbāti evarūpā puggalā evaṃ daṭṭhabbā .
133. Upadhivivekāti upadhivivekena .
Iminā pañcakāmaguṇaviveko kathito .
Akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāti iminā nīvaraṇappahānaṃ kathitaṃ .
Kāyaduṭṭhullānaṃ paṭippassaddhiyāti iminā kāyālasiyapaṭippassaddhi kathitā .
Vivicceva kāmehīti upadhivivekena kāmehi vinā hutvā .
Vivicca akusalehīti akusalānaṃ dhammānaṃ pahānena kāyaduṭṭhullānaṃ paṭippassaddhiyā ca akusalehi vinā hutvā .
Yadeva tattha hotīti yaṃ tattha antosamāpattikkhaṇeyeva samāpattisamuṭṭhitañca rūpādidhammajātaṃ hoti .
Te
P3.146 dhammeti te rūpagatantiādinā nayena vutte rūpādayo dhamme .Aniccatoti na niccato .
Dukkhatoti na sukhato .
Rogatotiādīsu ābādhaṭṭhena rogato , antodosaṭṭhena gaṇḍato , anupaviddhaṭṭhena dukkhajananaṭṭhena ca sallato , dukkhaṭṭhena aghato , rogaṭṭhena ābādhato , asakaṭṭhena parato , palujjanaṭṭhena palokato , nissattaṭṭhena suññato , na attaṭṭhena anattato .
Tattha aniccato , palokatoti dvīhi padehi aniccalakkhaṇaṃ kathitaṃ , dukkhatotiādīhi chahi dukkhalakkhaṇaṃ , parato suññato anattatoti tīhi anattalakkhaṇaṃ .
So tehi dhammehīti so tehi evaṃ tilakkhaṇaṃ āropetvā diṭṭhehi antosamāpattiyaṃ pañcakkhandhadhammehi .
Cittaṃ paṭivāpetīti cittaṃ paṭisaṃharati moceti apaneti .
Upasaṃharatīti vipassanācittaṃ tāva savanavasena
M3.103 thutivasena pariyattivasena paññattivasena ca etaṃ santaṃ nibbānanti evaṃ asaṅkhatāya amatāya dhātuyā upasaṃharati .Maggacittaṃ nibbānaṃ ārammaṇakaraṇavaseneva etaṃ santametaṃ paṇītanti na evaṃ vadati , iminā pana ākārena taṃ paṭivijjhanto tattha cittaṃ upasaṃharatīti attho .
So tattha ṭhitoti tāya tilakkhaṇārammaṇāya vipassanāya ṭhito .
Āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇātīti anukkamena cattāro magge bhāvetvā pāpuṇāti
V3.106 .Teneva dhammarāgenāti samathavipassanādhamme chandarāgena .
Samathavipassanāsu hi sabbaso chandarāgaṃ pariyādātuṃ sakkonto arahattaṃ pāpuṇāti , asakkonto anāgāmī hoti .
Yadeva
P3.147 tattha hoti vedanāgatan ti idha pana rūpaṃ na gahitaṃ .Kasmā ?
Samatikkantattā .
Ayañhi heṭṭhā rūpāvacarajjhānaṃ samāpajjitvā rūpaṃ atikkamitvā arūpāvacarasamāpattiṃ samāpannoti samathavasenapinena rūpaṃ atikkantaṃ , heṭṭhā rūpaṃ sammadeva sammasitvā taṃ atikkamma idāni arūpaṃ sammasatīti vipassanāvasenapinena rūpaṃ atikkantaṃ .
Arūpe pana sabbasopi rūpaṃ natthīti taṃ sandhāyapi idha rūpaṃ na gahitaṃ .
Atha kiñcarahīti kiṃ pucchāmīti pucchati ?
Samathavasena gacchato cittekaggatā dhuraṃ hoti , so cetovimutto nāma .
Vipassanāvasena gacchato paññā dhuraṃ hoti , so paññāvimutto nāmāti ettha therassa kaṅkhā natthi .
Ayaṃ sabhāvadhammoyeva , samathavaseneva pana gacchantesu eko cetovimutto nāma hoti , eko paññāvimutto .
Vipassanāvasena gacchantesupi eko paññāvimutto nāma hoti , eko cetovimuttoti ettha kiṃ kāraṇanti pucchati .
Indriyavemattataṃ vadāmīti indriyanānattataṃ vadāmi .
Idaṃ vuttaṃ hoti , na tvaṃ , ānanda , dasa pāramiyo pūretvā sabbaññutaṃ paṭivijjhi , tena te etaṃ apākaṭaṃ .
Ahaṃ pana paṭivijjhiṃ , tena me etaṃ pākaṭaṃ .
Ettha hi indriyanānattatā kāraṇaṃ .
Samathavaseneva hi gacchantesu ekassa bhikkhuno cittekaggatā dhuraṃ hoti , so cetovimutto nāma hoti .
Ekassa paññā dhuraṃ hoti , so paññāvimutto nāma hoti .
Vipassanāvaseneva ca gacchantesu ekassa paññā dhuraṃ hoti , so paññāvimutto
M3.104 nāma hoti .Ekassa cittekaggatā dhuraṃ hoti , so cetovimutto nāma
P3.148 hoti .Dve aggasāvakā samathavipassanādhurena arahattaṃ pattā .
Tesu dhammasenāpati paññāvimutto jāto , mahāmoggallānatthero cetovimutto .
Iti indriyavemattamettha kāraṇanti veditabbaṃ .
Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
Mahāmālukyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .