5. Caṅkīsuttavaṇṇanā
422. Evaṃ
V3.292 me sutan ti caṅkīsuttaṃ .Tattha devavane sālavaneti tasmiṃ kira devatānaṃ balikammaṃ karīyati , tena taṃ devavanantipi sālavanantipi vuccati .
Opāsādaṃ ajjhāvasatīti opāsādanāmake brāhmaṇagāme vasati , abhibhavitvā vā āvasati , tassa sāmī hutvā yāya mariyādāya tattha vasitabbaṃ , tāya mariyādāya vasati .
Upasaggavasena panettha bhummatthe upayogavacanaṃ veditabbaṃ , tathassa anuppayogattāva sesapadesu .
Tattha lakkhaṇaṃ saddasatthato pariyesitabbaṃ .
Sattussadan ti
P3.415 sattehi ussadaṃ ussannaṃ , bahujanaṃ ākiṇṇamanussaṃ posāvaniyahatthiassamoramigādianekasattasamākiṇṇañcāti attho .Yasmā pana so gāmo bahi āvijjhitvā jātena hatthiassādīnaṃ ghāsatiṇena ceva gehacchadanatiṇena ca sampanno , tathā dārukaṭṭhehi ceva gehasambhārakaṭṭhehi ca , yasmā cassa abbhantare vaṭṭacaturassādisaṇṭhānā bahū pokkharaṇiyo , jalajakusumavicittāni ca bahi anekāni taḷākāni vā udakassa niccabharitāneva honti , tasmā satiṇakaṭṭhodakan ti vuttaṃ .
Saha dhaññena sadhaññaṃ , pubbaṇṇāparaṇṇādibhedaṃ bahudhaññasannicayanti attho .
Ettāvatā yasmiṃ gāme brāhmaṇo setacchattaṃ ussāpetvā rājalīlāya vasati .
Tassa samiddhisampatti dīpitā hoti .
Rājato laddhaṃ bhoggaṃ rājabhoggaṃ .
Kena dinnanti ce , raññā pasenadinā kosalena dinnaṃ .
Rājadāyan ti rañño dāyabhūtaṃ , dāyajjanti attho .
Brahmadeyyan ti seṭṭhadeyyaṃ , chattaṃ ussāpetvā rājasaṅkhepena bhuñjitabbanti attho .
Atha vā rājabhoggan ti sabbaṃ chejjabhejjaṃ anusāsantena titthapabbatādīsu suṅkaṃ
M3.284 gaṇhantena setacchattaṃ ussāpetvā raññā hutvā bhuñjitabbaṃ .Tattha raññā pasenadinā kosalena dinnaṃ rājadāyan ti .
Ettha raññā dinnattā rājadāyaṃ , dāyakarājadīpanatthaṃ panassa ‘‘ raññā pasenadinā kosalena dinnan ’’ ti idaṃ vuttaṃ .
Brahmadeyyan ti seṭṭhadeyyaṃ , yathā dinnaṃ na puna gahetabbaṃ hoti nissaṭṭhapariccattaṃ , evaṃ dinnanti attho .
423. Bahū
P3.416 bahū hutvā saṃhatāti saṅghā .Ekekissā disāya saṅgho tesaṃ atthīti saṅghī .
Pubbe
V3.293 gāmassa anto agaṇā bahi nikkhamitvā gaṇā sampannāti gaṇībhūtā .Uttarenamukhāti uttaradisābhimukhā .
Khattaṃ āmantesīti khattā vuccati pucchitapañhabyākaraṇasamattho mahāmatto , taṃ āmantesi .
Āgamentūti muhuttaṃ paṭimānentu , acchantūti vuttaṃ hoti .
424. Nānāverajjakānan ti nānāvidhesu rajjesu aññesu kāsikosalādīsu jātā vā nivasanti vā , tato vā āgatāti nānāverajjakā , tesaṃ nānāverajjakānaṃ .
Kenacidevāti aniyamitena yaññupāsanādinā kenaci kiccena .
Te tassa gamanaṃ sutvā cintesuṃ –
‘‘ ayaṃ , caṅkī , uggatabrāhmaṇo , yebhuyyena ca aññe brāhmaṇā samaṇaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gatā , ayameva na gato .
Svāyaṃ sace tattha gamissati , addhā samaṇassa gotamassa āvaṭṭaniyā māyāya āvaṭṭito saraṇaṃ gamissati .
Tato etassāpi gehadvāre brāhmaṇānaṃ asannipāto bhavissati .
Handassa gamanantarāyaṃ karomā ’’ ti sammantayitvā tattha agamaṃsu .
Taṃ sandhāya ‘‘ atha kho te brāhmaṇā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha ubhatoti dvīhi pakkhehi .
Mātito
P3.417 ca pitito cāti , bhoto mātā brāhmaṇī , mātumātā brāhmaṇī , tassāpi mātā brāhmaṇī .Pitā brāhmaṇo , pitupitā brāhmaṇo , tassapi pitā brāhmaṇoti .
Evaṃ bhavaṃ ubhato sujāto , mātito ca pitito ca .
Saṃsuddhagahaṇikoti
M3.285 saṃsuddhā te mātu gahaṇī , saṃsuddhā te mātu kucchīti attho .Yāva sattamā pitāmahayugāti ettha pitu pitā pitāmaho , pitāmahassa yugaṃ pitāmahayugaṃ .
Yugan ti āyuppamāṇaṃ vuccati .
Abhilāpamattameva cetaṃ , atthato pana pitāmahova pitāmahayugaṃ .
Tato uddhaṃ sabbepi pubbapurisā pitāmahaggahaṇeneva gahitā .
Evaṃ yāva sattamo puriso , tāva saṃsuddhagahaṇiko .
Atha vā akkhitto anupakuṭṭho jātivādenāti dasseti .
Akkhittoti apanetha etaṃ , kiṃ imināti evaṃ akkhitto anavakkhitto .
Anupakkuṭṭhoti na upakuṭṭho , na akkosaṃ vā nindaṃ vā pattapubbo .
Kena kāraṇenāti .
Jātivādena , itipi hīnajātiko esoti evarūpena vacanenāti attho .
Imināpaṅgenāti imināpi kāraṇena .
Aḍḍhoti issaro .
Mahaddhanoti mahatā dhanena samannāgato .
Bhoto hi gehe pathaviyaṃ paṃsuvālikā viya bahu dhanaṃ , samaṇo pana gotamo adhano bhikkhāya udaraṃ pūretvā yāpetīti dassenti
V3.294 .Mahābhogoti pañcakāmaguṇavasena mahāupabhogo .
Evaṃ yaṃ yaṃ guṇaṃ vadanti , tassa tassa paṭipakkhavasena
P3.418 bhagavato aguṇaṃyeva dassemāti maññamānā vadanti .Abhirūpoti aññehi manussehi adhikarūpo .
Dassanīyoti divasampi passantānaṃ atittikaraṇato dassanayoggo , dassaneneva cittapasādajananato pāsādiko .
Pokkharatā vuccati sundarabhāvo , vaṇṇassa pokkharatā vaṇṇapokkharatā , tāya vaṇṇapokkharatāya , vaṇṇasampattiyāti attho .
Porāṇā pana pokkharan ti sarīraṃ vadanti , vaṇṇaṃ vaṇṇameva .
Tesaṃ matena vaṇṇo ca pokkharañca vaṇṇapokkharāni , tesaṃ bhāvo vaṇṇapokkharatā .
Iti paramāya vaṇṇapokkharatāyāti uttamaparisuddhena vaṇṇena ceva sarīrasaṇṭhānasampattiyā cāti attho .
Brahmavaṇṇīti seṭṭhavaṇṇī , parisuddhavaṇṇesupi seṭṭhena suvaṇṇavaṇṇeneva samannāgatoti attho .
Brahmavacchasīti mahābrahmuno sarīrasadisena sarīrena samannāgato .
Akhuddāvakāso dassanāyāti bhoto sarīre dassanassa okāso na khuddako mahā .
Sabbāneva te aṅgapaccaṅgāni dassanīyāneva , tāni cāpi mahantānevāti dīpeti .
Sīlamassa
M3.286 atthīti sīlavā .Vuddhaṃ vaḍḍhitaṃ sīlamassāti vuddhasīlī .
Vuddhasīlenāti vuddhena vaḍḍhitena sīlena .
Samannāgatoti yutto , idaṃ vuddhasīlīpadasseva vevacanaṃ .
Sabbametaṃ pañcasīlamattameva sandhāya vadanti .
Kālyāṇavācotiādīsu kalyāṇā sundarā parimaṇḍalapadabyañjanā vācā assāti kalyāṇavāco .
Kalyāṇaṃ madhuraṃ vākkaraṇaṃ assāti kalyāṇavākkaraṇo .
Vākkaraṇanti udāharaṇaghoso .
Guṇaparipuṇṇabhāvena
P3.419 pure bhavāti porī .Pure vā bhavattā porī .
Nāgarikitthiyā sukhumālattanena sadisātipi porī .
Tāya poriyā .
Vissaṭṭhāyāti apalibuddhāya , sandiṭṭhavilambitādidosarahitāya .
Anelagalāyāti elagalena virahitāya .
Ekaccassa hi kathentassa elaṃ galati , lālā vā paggharati , kheḷaphusitāni vā nikkhamanti , tassa vācā elagalā nāma hoti .
Tabbiparitāyāti attho .
Atthassa viññāpaniyātiādimajjhapariyosānaṃ pākaṭaṃ katvā bhāsitatthassa viññāpanasamatthāya .
Sesamettha brāhmaṇavaṇṇe uttānameva .
425. Evaṃ
V3.295 vutteti evaṃ tehi brāhmaṇehi vutte , caṅkī ,‘‘ ime brāhmaṇā attano vaṇṇe vuccamāne atussanakasatto nāma natthi , vaṇṇamassa bhaṇitvā nivāressāmāti jātiādīhi mama vaṇṇaṃ vadanti , na kho pana me yuttaṃ attano vaṇṇe rajjituṃ .Handāhaṃ etesaṃ vādaṃ bhinditvā samaṇassa gotamassa mahantabhāvaṃ ñāpetvā etesaṃ tattha gamanaṃ karomī ’’ ti cintetvā tena hi , bho , mamāpi suṇāthātiādimāha .
Tattha yepi ‘‘ ubhato sujāto ’’ tiādayo attano guṇehi sadisā guṇā , tepi ‘‘ ko cāhaṃ , ke ca samaṇassa gotamassa jātisampattiādayo guṇā ’’ ti attano guṇehi uttaritareyeva maññamāno , itare pana ekanteneva bhagavato mahantabhāvadīpanatthaṃ pakāseti .
Mayameva arahāmāti evaṃ niyamento cettha idaṃ
P3.420 dīpeti – yadi guṇamahantatāya upasaṅkamitabbo nāma hoti , yathā sineruṃ upanidhāya sāsapo , mahāsamuddaṃ upanidhāya gopadakaṃ , sattasu mahāsaresu udakaṃ upanidhāya ussāvabindu paritto lāmako , evamevaṃ samaṇassa gotamassa jātisampattiādayo guṇe upanidhāya amhākaṃ guṇāM3.287 parittā lāmakā , tasmā mayameva arahāma taṃ bhavantaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamitunti .Bhūmigatañca vehāsaṭṭhañcāti ettha rājaṅgaṇe ceva uyyāne ca sudhāmaṭṭhā pokkharaṇiyo sattaratanapūriṃ katvā bhūmiyaṃ ṭhapitaṃ dhanaṃ bhūmigataṃ nāma , pāsādaniyūhādayo pana pūretvā ṭhapitaṃ vehāsaṭṭhaṃ nāma .
Evaṃ tāva kulapariyāyena āgataṃ .
Tathāgatassa pana jātadivaseyeva saṅkho elo uppalo puṇḍarīkoti cattāro nidhayo upagatā .
Tesu saṅkho gāvutiko , elo aḍḍhayojaniko , uppalo tigāvutiko puṇḍarīko yojanikoti .
Tesupi gahitagahitaṭṭhānaṃ pūratiyeva .
Iti bhagavā pahūtaṃ hiraññasuvaṇṇaṃ ohāya pabbajitoti veditabbo .
Daharo vātiādīni heṭṭhā vitthāritāneva .
Akhuddāvakāsoti ettha bhagavati aparimāṇoyeva dassanāvakāsoti veditabbo .
Tatridaṃ vatthuṃ – rājagahe kira aññataro brāhmaṇo ‘‘ samaṇassa kira gotamassa pamāṇaṃ gahetuṃ na sakkā ’’ ti sutvā bhagavato piṇḍāya pavisanakāle saṭṭhihatthaṃ veḷuṃ gahetvā nagaradvārassa bahi ṭhatvā sampatte bhagavati veḷuṃ gahetvā samīpe aṭṭhāsi , veḷu bhagavato jāṇumattaṃ pāpuṇi .
Punadivase dve veḷū ghaṭetvā samīpe aṭṭhāsi
P3.421 , bhagavā dvinnaṃ veḷūnaṃ upari dviveṇumattameva paññāyamāno ,‘‘ brāhmaṇa , kiṃ karosī ’’ ti āha ?Tumhākaṃ pamāṇaṃ gaṇhāmīti .
‘‘ Brāhmaṇa , sacepi tvaṃ sakalacakkavāḷagabbhaṃ pūretvā ṭhitaveḷuṃ ghaṭetvā āgamissasi , neva me pamāṇaṃ gahetuṃ
V3.296 sakkhissasi .Na hi mayā cattāri asaṅkhyeyyāni kappasatasahassañca tathā pāramiyo pūritā , yathā me paro pamāṇaṃ gaṇheyya , atulo brāhmaṇa , tathāgato appameyyo ’’ ti vatvā dhammapade gāthamāha .
Gāthāpariyosāne caturāsītipāṇasahassāni amataṃ piviṃsu .
Aparampi vatthu – rāhu kira asurindo cattāri yojanasahassāni aṭṭha ca yojanasatāni ucco , bāhantaramassa dvādasayojanasatāni , hatthatalapādatalānaṃ puthulatā tīṇi yojanasatāni , aṅgulipabbāni paṇṇāsayojanāni
M3.288 , bhamukantaraṃ paṇṇāsayojanaṃ , nalāṭaṃ tiyojanasataṃ , sīsaṃ navayojanasataṃ .So –
‘‘ ahaṃ uccosmi , satthāraṃ onamitvā oloketuṃ na sakkhissāmī ’’ ti na gacchati .
So ekadivasaṃ bhagavato vaṇṇaṃ sutvā ‘‘ yathā kathañca olokessāmī ’’ ti āgato .
Bhagavā tassa ajjhāsayaṃ viditvā ‘‘ catūsu iriyāpathesu katarena dassemī ’’ ti cintetvā ‘‘ ṭhitako nāma nīcopi ucco viya paññāyati , nipannovassa attānaṃ dassessāmī ’’ ti ,‘‘ ānanda , gandhakuṭipariveṇe mañcakaṃ paññāpehī ’’ ti vatvā tattha sīhaseyyaṃ kappesi .
Rāhu āgantvā nipannaṃ bhagavantaṃ gīvaṃ unnāmetvā nabhamajjhe puṇṇacandaṃ viya ulloketi .
Kimidaṃ asurindāti ca vutte , bhagavā onamitvā oloketuṃ na sakkhissāmīti
P3.422 na gacchinti .Na mayā asurinda adhomukhena pāramiyo pūritā , uddhaggaṃ me katvā dānaṃ dinnanti .
Taṃdivasaṃ rāhu saraṇaṃ agamāsi .
Evaṃ bhagavā akhuddāvakāso dassanāya .
Catupārisuddhisīlena sīlavā .
Taṃ pana sīlaṃ ariyaṃ uttamaṃ parisuddhaṃ , tenāha ariyasīlīti .
Tadeva anavajjaṭṭhena kusalaṃ , tenāha kusalasīlīti .
Kusalena sīlenāti idamassa vevacanaṃ .
Bahūnaṃ ācariyapācariyoti bhagavato ekekāya dhammadesanāya caturāsītipāṇasahassāni aparimāṇāpi devamanussā maggaphalāmataṃ pivanti .
Tasmā bahūnaṃ ācariyo , sāvakavineyyānaṃ pācariyoti .
Khīṇakāmarāgoti ettha kāmaṃ bhagavato sabbepi kilesā khīṇā , brāhmaṇo pana te na jānāti , attano jānanaṭṭhāneyeva guṇaṃ katheti .
Vigatacāpalloti ‘‘ pattamaṇḍanā cīvaramaṇḍanā senāsanamaṇḍanā imassa vā pūtikāyassa … pe … kelanā paṭikelanā ’’ ti evaṃ vuttacāpalyavirahito .
Apāpapurekkhāroti
V3.297 apāpe navalokuttaradhamme purato katvā vicarati .Brahmaññāya pajāyāti sāriputtamoggallānamahākassapādibhedāya brāhmaṇapajāya .( Aviruddho hi so ) etissāya pajāya purekkhāro .
Ayañhi pajā samaṇaṃ gotamaṃ purato katvā
M3.289 caratītiP3.423 attho .Apica apāpapurekkhāroti na pāpupurekkhāro , na pāpaṃ purato katvā carati , pāpaṃ na icchatīti attho .
Kassa ?
Brahmaññāya pajāya attanā saddhiṃ paṭiviruddhāyapi brāhmaṇapajāya aviruddho hitasukhatthikoyevāti vuttaṃ hoti .
Tiroraṭṭhāti pararaṭṭhato .
Tirojanapadāti parajanapadato .
Saṃpucchituṃ āgacchantīti khattiyapaṇḍitādayo ceva brāhmaṇagandhabbādayo ca pañhe abhisaṅkharitvā pucchissāmāti āgacchanti .
Tattha keci pucchāya vā dosaṃ vissajjanasampaṭicchane vā asamatthataṃ sallakkhetvā apucchitvāva tuṇhī nisīdanti , keci pucchanti , kesañci bhagavā pucchāya ussāhaṃ janetvā vissajjeti .
Evaṃ sabbesampi tesaṃ vimatiyo tīraṃ patvā mahāsamuddassa ūmiyo viya bhagavantaṃ patvāva bhijjanti .
Sesamettha tathāgatassa vaṇṇe uttānameva .
Atithī no te hontīti te amhākaṃ āgantukā navakā pāhunakā hontīti attho .
Pariyāpuṇāmīti jānāmi .
Aparimāṇavaṇṇoti tathārūpeneva sabbaññunāpi appameyyavaṇṇo , pageva mādisenāti dasseti .
Vuttampi cetaṃ –
‘‘ Buddhopi buddhassa bhaṇeyya vaṇṇaṃ ,
Kappampi ce aññamabhāsamāno ;
Khīyetha kappo ciradīghamantare ,
Vaṇṇo na khīyetha tathāgatassā ’’ ti .
Imaṃ pana guṇakathaṃ sutvā te brāhmaṇā cintayiṃsu ‘‘ yathā , caṅkī , samaṇassa gotamassa vaṇṇaṃ bhāsati , anomaguṇo
P3.424 so bhavaṃ gotamo , evaṃ tassa guṇe jānamānena kho pana iminā aticiraṃ adhivāsitaṃ , handa naṃ anuvattāmā ’’ ti anuvattamānā ‘‘ tena hi , bho ’’ tiādimāhaṃsu . 426. Opātetīti
V3.298 paveseti .Saṃpurekkharontīti puttamattanattamattampi samānaṃ purato katvā vicaranti .
427. Mantapadan ti mantāyeva mantapadaṃ , vedoti attho .
Itihitiha paramparāyāti evaṃ kira evaṃ kirāti paramparabhāvena āgatanti dīpeti .
Piṭakasampadāyāti
M3.290 pāvacanasaṅkhātasampattiyā .Sāvittiādīhi chandabandhehi ca vaggabandhehi ca sampādetvā āgatanti dasseti .
Tattha cāti tasmiṃ mantapade .
Pavattāroti pavattayitāro .
Yesan ti yesaṃ santakaṃ .
Mantapadan ti vedasaṅkhātaṃ mantameva .
Gītan ti aṭṭhakādīhi dasahi porāṇakabrāhmaṇehi padasampattivasena sajjhāyitaṃ .
Pavuttan ti aññesaṃ vuttaṃ , vācitanti attho .
Samihitan ti samupabyūḷhaṃ rāsikataṃ , piṇḍaṃ katvā ṭhapitanti attho .
Tadanugāyantīti etarahi brāhmaṇā taṃ tehi pubbe gītaṃ anugāyanti anusajjhāyanti vādenti .
Tadanubhāsantīti taṃ anubhāsanti , idaṃ purimasseva vevacanaṃ .
Bhāsitamanubhāsantīti tehi bhāsitaṃ sajjhāyitaṃ anusajjhāyanti .
Vācitamanuvācentīti
P3.425 tehi aññesaṃ vācitaṃ anuvācenti .Seyyathidan ti te katameti attho .
Aṭṭhakotiādīni tesaṃ nāmāni , te kira dibbena cakkhunā oloketvā parūpaghātaṃ akatvā kassapasammāsambuddhassa bhagavato pāvacanena saha saṃsandetvā mante ganthesuṃ , aparāpare pana brāhmaṇā pāṇātipātādīni pakkhipitvā tayo vede bhinditvā buddhavacanena saddhiṃ viruddhe akaṃsu .
428. Andhaveṇīti andhapaveṇī .
Ekena hi cakkhumatā gahitayaṭṭhiyā koṭiṃ eko andho gaṇhāti , taṃ andhaṃ añño , taṃ aññoti evaṃ paṇṇāsa saṭṭhi andhā paṭipāṭiyā ghaṭitā andhaveṇīti vuccati .
Paramparāsaṃsattāti aññamaññaṃ laggā , yaṭṭhiggāhakenapi cakkhumatā virahitāti attho .
Eko kira dhutto andhagaṇaṃ disvā ‘‘ asukasmiṃ nāma gāme khajjabhojjaṃ sulabhan ’’ ti ussāhetvā tehi ‘‘ tattha no sāmi nehi , idaṃ nāma te demā ’’ ti vutte lañjaṃ gahetvā antarāmagge maggā okkamma mahantaṃ gacchaṃ anuparigantvā purimassa hatthena pacchimassa kacchaṃ gaṇhāpetvā ‘‘ kiñci kammaṃ atthi , gacchatha tāva tumhe ’’ ti vatvā palāyi .
Te divasampi gantvā maggaṃ avindamānā ‘‘ kahaṃ , bho , cakkhumā kahaṃ maggo ’’ ti paridevitvā maggaṃ avindamānā tattheva mariṃsu .
Te sandhāya vuttaṃ ‘‘ paramparāsaṃsattā ’’ ti .
Purimopīti purimesu dasasu brāhmaṇesu ekopi .
Majjhimopīti
P3.426 majjhe ācariyapācariyesu ekopi .Pacchimopīti idāni brāhmaṇesu ekopi .
Pañca
V3.299M3.291 khoti pāḷiāgatesu dvīsu aññepi evarūpe tayo pakkhipitvā vadati .Dvedhāvipākāti bhūtavipākā vā abhūtavipākā vā .
Nālametthāti , bhāradvāja , saccaṃ anurakkhissāmīti paṭipannena viññunā ‘‘ yaṃ mayā gahitaṃ , idameva saccaṃ moghamaññan ’’ ti ettha ekaṃseneva niṭṭhaṃ gantuṃ nālaṃ na yuttanti upari pucchāya maggaṃ vivaritvā ṭhapesi .
430. Idha , bhāradvāja , bhikkhūti jīvakasutte ( ma . ni .2.51 ādayo ) viya mahāvacchasutte ( ma . ni .2.193 ādayo ) viya ca attānaññeva sandhāya vadati .
Lobhanīyesu dhammesūti lobhadhammesu .
Sesapadadvayepi eseva nayo .
432. Saddhaṃ nivesetīti okappaniyasaddhaṃ niveseti .
Upasaṅkamatīti upagacchati .
Payirupāsatīti santike nisīdati .
Sotan ti pasādasotaṃ odahati .
Dhamman ti desanādhammaṃ suṇāti .
Dhāretīti paguṇaṃ katvā dhāreti .
Upaparikkhatīti atthato ca kāraṇato ca vīmaṃsati .
Nijjhānaṃ khamantīti olokanaṃ khamanti , idha sīlaṃ kathitaṃ , idha samādhīti evaṃ upaṭṭhahantīti attho .
Chandoti kattukamyatā chando .
Ussahatīti vāyamati .
Tuletīti aniccādivasena tīreti .
Padahatīti maggapadhānaṃ padahati .
Kāyena ceva paramasaccan ti sahajātanāmakāyena ca
P3.427 nibbānaṃ sacchikaroti , paññāya ca kilese nibbijjhitvā tadeva vibhūtaṃ pākaṭaṃ karonto passati . 433. Saccānubodhoti maggānubodho .
Saccānuppattīti phalasacchikiriyā .
Tesaṃyevāti heṭṭhā vuttānaṃ dvādasannaṃ , evaṃ dīghaṃ maggavādaṃ anulometi , tasmā nāyamattho .
Ayaṃ panettha attho – tesaṃyevāti tesaṃ maggasampayuttadhammānaṃ .
Padhānan ti maggapadhānaṃ .
Tañhi phalasacchikiriyasaṅkhātāya saccānuppattiyā bahukāraṃ , magge asati phalābhāvatoti .
Iminā nayena sabbapadesu attho veditabbo .
Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
Caṅkīsuttavaṇṇanā niṭṭhitā .