Issues
Select Version
Majjhimapaṇṇāsa-aṭṭhakathā
Majjhimapaṇṇāsa-aṭṭhakathā

2. Selasuttavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

2. Selasuttavaṇṇanā

396. EvaṃV3.281 me sutan ti selasuttaṃ .
Tattha aṅguttarāpesūtiādi potaliyasutte vitthāritameva .
Aḍḍhateḷasehīti aḍḍhena teḷasehi , dvādasahiM3.273 satehiP3.399 paññāsāya ca bhikkhūhi saddhinti vuttaṃ hoti .
Te pana sāvakasannipāte sannipatitā bhikkhūyeva sabbe ehibhikkhupabbajjāya pabbajitā khīṇāsavā .
Keṇiyoti tassa nāmaṃ , jaṭiloti tāpaso .
So kira brāhmaṇamahāsālo , dhanarakkhaṇatthāya pana tāpasapabbajjaṃ samādāya rañño paṇṇākāraṃ datvā bhūmibhāgaṃ gahetvā tattha assamaṃ kāretvā vasati pañcahi sakaṭasatehi vaṇijjaṃ payojetvā kulasahassassa nissayo hutvā , assamepi cassa eko tālarukkho divase divase ekaṃ sovaṇṇamayaṃ tālaphalaṃ muñcatīti vadanti .
So divā kāsāyāni dhāreti , jaṭā ca bandhati , rattiṃ kāmasampattiṃ anubhavati .
Dhammiyā kathāyāti pānakānisaṃsapaṭisaṃyuttāya dhammiyā kathāya .
Ayañhi keṇiyo tucchahattho bhagavato dassanāya gantuṃ lajjāyamāno –
‘‘ vikālabhojanā viratānampi pānakaṃ kappatī ’’ ti cintetvā susaṅkhatabadarapānaṃ pañcahi kājasatehi gāhāpetvā agamāsi .
Evaṃ gatabhāvo cassa –
‘‘ atha kho keṇiyassa jaṭilassa etadahosi kiṃ nu kho ahaṃ samaṇassa gotamassa harāpeyyan ’’ ti bhesajjakkhandhake ( mahāva .300) pāḷiāruḷhoyeva .
Dutiyampi kho bhagavāti kasmā punappunaṃ paṭikkhipi ?
Titthiyānaṃ paṭikkhepapasannatāya , akāraṇametaṃ , natthi buddhānaṃ paccayahetu evarūpaṃ kohaññaṃ .
Ayaṃ pana aḍḍhateḷasāni bhikkhusatāni disvā ettakānaṃyevaP3.400 bhikkhaṃ paṭiyādessati , sveva selo tīhi purisasatehi saddhiṃ pabbajissati .
Ayuttaṃ kho pana navake aññato pesetvā imeheva saddhiṃ gantuṃ , ime vā aññato pesetvā navakehi saddhiṃ gantuṃ .
Athāpi sabbe gahetvā gamissāmi , bhikkhāhāro nappahossati .
Tato bhikkhūsu piṇḍāya carantesu manussā ujjhāyissanti –
‘‘ cirassāpi keṇiyo samaṇaṃ gotamaṃ nimantetvā yāpanamattaṃ dātuṃ nāsakkhī ’’ ti , sayampi vippaṭisārī bhavissati .
Paṭikkhepe pana kate ‘‘ samaṇo gotamo punappunaṃ ‘ tvañca brāhmaṇesu abhippasanno ’ tiV3.282 brāhmaṇānaṃ nāmaṃ gaṇhātī ’’ ti cintetvā brāhmaṇepi nimantetukāmo bhavissati , tato brāhmaṇe pāṭiyekkaṃ nimantessatiM3.274 , te tena nimantitā bhikkhū hutvā bhuñjissanti .
Evamassa saddhā anurakkhitā bhavissatīti punappunaṃ paṭikkhipi .
Kiñcāpi kho , bhoti iminā idaṃ dīpeti ,–
‘‘ bho gotama , kiṃ jātaṃ yadi ahaṃ brāhmaṇesu abhippasanno , adhivāsetu bhavaṃ gotamo , ahaṃ brāhmaṇānampi dātuṃ sakkomi tumhākampī ’’ ti .
Kāyaveyyāvaṭikan ti kāyaveyyāvaccaṃ .
Maṇḍalamāḷan ti dussamaṇḍapaṃ .
397. Āvāhoti kaññāgahaṇaṃ .
Vivāhoti kaññādānaṃ .
So me nimantitoti so mayā nimantito .
Atha brāhmaṇo paripakkopanissayattā buddhasaddaṃ sutvāva amatenevābhisitto pasādaṃ āvikaronto buddhotiP3.401 , bho keṇiya , vadesīti āha .
Keṇiyo yathābhūtaṃ ācikkhanto buddhoti , bho sela , vadāmīti āha .
Tato naṃ punapi daḷhīkaraṇatthaṃ pucchi , itaropi tatheva ārocesi .
398. Athassa kappasatasahassehipi buddhasaddasseva dullabhabhāvaṃ sampassato .
Etadahosīti .
Etaṃ ‘‘ ghosopi kho ’’ tiādi ahosi .
Nīlavanarājīti nīlavaṇṇarukkhapanti .
Pade padan ti padappamāṇe padaṃ .
Accāsanne hi atidūre vā pāde nikkhipamāne saddo uṭṭhāti , taṃ paṭisedhento evamāha .
Sīhāva ekacarāti gaṇavāsī sīho sīhapotakādīhi saddhiṃ pamādaṃ āpajjati , ekacaro appamatto hoti .
Iti appamādavihāraṃ dassento ekacarasīhena opammaṃ karoti .
Mā me bhontoti ācāraṃ sikkhāpento āha .
Ayañhettha adhippāyo – sace tumhe kathāvāraṃ alabhitvā mama kathāya antare kathaṃ pavesessatha ,‘‘ antevāsike sikkhāpetuṃ nāsakkhī ’’ ti mayhaṃ garahā uppajjissati , tasmā okāsaṃ passitvā manteyyāthāti .
No ca kho naṃ jānāmīti vipassīpi bodhisatto caturāsītisahassattherapabbajitaparivāro satta māsāni bodhisattacārikaṃ cari , buddhuppādakālo viya ahosi .
Amhākampi bodhisatto chabbassāni bodhisattacārikaṃ cari .
Evaṃ paripuṇṇasarīralakkhaṇehiP3.402 samannāgatāpi buddhā na honti .
Tasmā brāhmaṇo ‘‘ no ca kho naṃ jānāmī ’’ ti āha .
399. ParipuṇṇakāyotiV3.283M3.275 lakkhaṇehi paripuṇṇatāya ahīnaṅgatāya ca paripuṇṇasarīro .
Surucīti sundarasarīrappabho .
Sujātoti ārohapariṇāhasampattiyā saṇṭhānasampattiyā ca sunibbatto .
Cārudassanoti sucirampi passantānaṃ atittijanako manoharadassano .
Suvaṇṇavaṇṇoti suvaṇṇasadisavaṇṇo .
Susukkadāṭhoti suṭṭhu sukkadāṭho .
Mahāpurisalakkhaṇāti paṭhamaṃ vuttabyañjanāneva vacanantarena nigamento āha .
Idāni tesu lakkhaṇesu attano cittarucitāni gahetvā thomento pasannanettotiādimāha .
Bhagavā hi pañcavaṇṇapasādasampattiyā pasannanetto , puṇṇacandasadisamukhatāya sumukho , ārohapariṇāhasampattiyā brahā , brahmujugattatāya uju , jutimantatāya patāpavā .
Yampi cettha pubbe vuttaṃ , taṃ ‘‘ majjhe samaṇasaṅghassā ’’ ti iminā pariyāyena thomayatā puna vuttaṃ .
Ediso hi evaṃ virocati .
Uttaragāthāyapi eseva nayo .
Uttamavaṇṇīnoti uttamavaṇṇasampannassa .
Rathesabhoti uttamasārathi .
Jambusaṇḍassāti jambudīpassa .
Pākaṭena issariyaṃP3.403 issaro hoti .
Khattiyāti jātikhattiyā .
Bhogīti bhogiyā .
Rājānoti ye keci rajjaṃ kārentā .
Rājābhirājāti rājūnaṃ pūjanīyo , adhirājā hutvā , cakkavattīti adhippāyo .
Manujindoti manussādhipati paramissaro hutvā .
Evaṃ vutte bhagavā –
‘‘ ye te bhavanti arahanto sammāsambuddhā , te sakavaṇṇe bhaññamāne attānaṃ pātukarontī ’’ ti imaṃ selassa manorathaṃ pūrento rājāhamasmītiādimāha .
Tatrāyamadhippāyo – yaṃ maṃ tvaṃ sela ‘‘ rājā arahasi bhavitun ’’ ti yācasi , ettha appossukko hoti rājāhamasmi .
Sati ca rājatte yathā añño rājā yojanasataṃ vā anusāsati yojanasahassaṃ vā , cakkavattī hutvāpi catudīpapariyantamattaṃ vā , nāhamevaṃ paricchinnavisayo , ahañhi dhammarājā anuttaro bhavaggato avīcipariyantaṃ katvā tiriyaṃ appamāṇalokadhātuyo anusāsāmi .
YāvatāM3.276 hi apadadvipadādibhedā sattā , ahaṃ tesaṃ aggo .
Na hi me koci sīlena vā … pe … vimuttiñāṇadassanena vā paṭibhāgo atthi , svāhaṃ evaṃ dhammarājā anuttaro anuttareneva catusatipaṭṭhānādibhedena dhammena cakkaṃ vattemi .
Idaṃ pajahatha , idaṃ upasampajja viharathāti āṇācakkaṃ , idaṃ kho pana , bhikkhave , dukkhaṃ ariyasaccantiādinā pariyattidhammenaV3.284 dhammacakkameva vā .
Cakkaṃ appaṭivattiyan tiP3.404 yaṃ cakkaṃ appaṭivattiyaṃ hoti samaṇena vā … pe … kenaci vā lokasminti .
Evaṃ attānaṃ āvikarontaṃ bhagavantaṃ disvā pītisomanassajāto selo puna daḷhīkaraṇatthaṃ sambuddho paṭijānāsīti gāthādvayamāha .
Tattha ko nu senāpatīti rañño bhoto dhammena pavattitassa cakkassa anupavattako senāpati ko nūti pucchi .
Tena ca samayena bhagavato dakkhiṇapasse āyasmā sāriputto nisinno hoti suvaṇṇapuñjo viya siriyā sobhamāno , taṃ dassento bhagavā mayā pavattitan ti gāthamāha .
Tattha anujāto tathāgatan ti tathāgataṃ hetuṃ anujāto , tathāgatena hetunā jātoti attho .
Apica avajāto anujāto atijātoti tayo vuttā .
Tesu avajāto dussīlo , so tathāgatassa putto nāma na hoti .
Atijāto nāma pitarā uttaritaro , tādisopi tathāgatassa putto natthi .
Tathāgatassa pana eko anujātova putto hoti , taṃ dassento evamāha .
Evaṃ ‘‘ ko nu senāpatī ’’ ti pañhaṃ byākaritvā yaṃ selo āha ‘‘ sambuddho paṭijānāsī ’’ ti , tatra naṃ nikkaṅkhaṃ kātukāmo ‘‘ nāhaṃ paṭiññāmatteneva paṭijānāmi , apicāhaṃ iminā kāraṇena buddho ’’ ti ñāpetuṃ abhiññeyyan ti gāthamāha .
Tatra abhiññeyyan ti vijjā ca vimutti ca .
Bhāvetabbaṃ maggasaccaṃ .
Pahātabbaṃ samudayasaccaṃ .
Hetuvacanena pana phalasiddhito tesaṃ phalāni nirodhasaccadukkhasaccānipi vuttāneva honti .
Evaṃ sacchikātabbaṃ sacchikataṃ pariññātabbaṃ pariññātanti idampettha saṅgahitanti catusaccabhāvanāphalañca vimuttiñcaP3.405 dassento ‘‘ bujjhitabbaṃ bujjhitvā buddho jātosmī ’’ ti yuttahetunā buddhabhāvaṃ sādheti .
EvaṃM3.277 nippariyāyena attānaṃ āvikatvā attani kaṅkhāvitaraṇatthaṃ brāhmaṇaṃ aticāriyamāno vinayassūti gāthattayamāha .
Tattha sallakattoti rāgādisallakantano .
Anuttaroti yathā bāhiravejjena vūpasamitarogo imasmiññevattabhāve kuppati , na evaṃ .
Mayā vūpasamitassaV3.285 pana rogassa bhavantarepi uppatti natthi , tasmā ahaṃ anuttaroti attho .
Brahmabhūtoti seṭṭhabhūto .
Atituloti tulaṃ atīto , nirupamoti attho .
Mārasenappamaddanoti kāmā te paṭhamā senāti evaṃ āgatāya mārasenāya pamaddano .
Sabbāmitteti khandhakilesābhisaṅkhāramaccudevaputtamārasaṅkhāte sabbapaccatthike .
Vasīkatvāti attano vase vattetvā .
Akutobhayoti kutoci abhayo .
Evaṃ vutte selo brāhmaṇo tāvadeva bhagavati sañjātapasādo pabbajjāpekkho hutvā imaṃ bhontoti gāthattayamāha .
Tattha kaṇhābhijātikoti caṇḍālādinīcakule jāto .
Tato tepi māṇavakā pabbajjāpekkhā hutvā evañce ruccati , bhototi gāthamāhaṃsu .
Atha selo tesu māṇavakesu tuṭṭhacitto te ca dassento pabbajjaṃ yācanto ‘‘ brāhmaṇā ’’ ti gāthamāha .
TatoP3.406 bhagavā yasmā selo atīte padumuttarassa bhagavato sāsane tesaṃyeva tiṇṇaṃ purisasatānaṃ gaṇaseṭṭho hutvā tehi saddhiṃ pariveṇaṃ kāretvā dānādīni puññāni katvā tena kammena devamanussasampattiṃ anubhavamāno pacchime bhave tesaṃyeva ācariyo hutvā nibbatto , tañca tesaṃ kammaṃ vimuttiparipākāya paripakkaṃ ehibhikkhubhāvassa ca upanissayabhūtaṃ , tasmā te sabbeva ehibhikkhupabbajjaṃ pabbājento svākkhātan ti gāthamāha .
Tattha sandiṭṭhikan ti sayameva daṭṭhabbaṃ paccakkhaṃ .
Akālikan ti maggānantaraphaluppattiyā na kālantaraṃ pattabbaphalaṃ .
Yattha amoghāti yasmiṃ maggabrahmacariye appamattassa sikkhattayapūraṇena sikkhato pabbajjā amoghā hoti , saphalāti attho .
Evañca vatvā ‘‘ etha bhikkhavo ’’ ti bhagavā avoca .
Te sabbe pattacīvaradharā hutvā ākāsenāgantvā vassasatikattherā viya suvinītā bhagavantaṃ abhivādayiṃsu .
Evamimaṃ tesaṃ ehibhikkhubhāvaṃ sandhāya ‘‘ alattha kho selo ’’ tiādi vuttaṃ .
400. ImāhītiM3.278 imāhi keṇiyassa cittānukūlāhi gāthāhi .
Tattha aggiparicariyaṃ vinā brāhmaṇānaṃ yaññābhāvato ‘‘ aggihuttamukhā yaññā ’’ ti vuttaṃ .
Aggihuttaseṭṭhā aggijuhanappadhānāti attho .
Vede sajjhāyantehi paṭhamaṃ sajjhāyitabbato , sāvittī ,‘‘ chandaso mukhan ’’ ti vutto .
ManussānaṃP3.407 seṭṭhato rājā ‘‘ mukhan ’’ ti vutto .
Nadīnaṃ ādhārato paṭisaraṇato ca sāgaro ‘‘ mukhan ’’ ti vutto .
Candayogavasena ‘‘ ajja kattikā ajja rohiṇī ’’ ti saññāṇatoV3.286 ālokakaraṇato sommabhāvato ca ‘‘ nakkhattānaṃ mukhaṃ cando ’’ ti vuttaṃ .
Tapantānaṃ aggattā ādicco ‘‘ tapataṃ mukhan ’’ ti vutto .
Dakkhiṇeyyānaṃ pana aggattā visesena tasmiṃ samaye buddhappamukhaṃ saṅghaṃ sandhāya ‘‘ puññaṃ ākaṅkhamānānaṃ , saṅgho eva yajataṃ mukhan ’’ ti vuttaṃ .
Tena saṅgho puññassa āyamukhanti dasseti .
Yaṃ taṃ saraṇan ti aññaṃ byākaraṇagāthamāha .
Tassattho – pañcahi cakkhūhi cakkhumā bhagavā yasmā mayaṃ ito aṭṭhame divase taṃ saraṇaṃ āgatamhā , tasmā attanā tava sāsane anuttarena damathena dantāmhā , aho te saraṇassa ānubhāvoti .
Tato paraṃ bhagavantaṃ dvīhi gāthāhi thometvā tatiyāya vandanaṃ yācanto bhikkhavo tisatā imetiādimāhāti .
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
Selasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .