Issues
Select Version
Majjhimapaṇṇāsa-aṭṭhakathā
Majjhimapaṇṇāsa-aṭṭhakathā

5. Bodhirājakumārasuttavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

5. Bodhirājakumārasuttavaṇṇanā

324. EvaṃV3.229 me sutan ti bodhirājakumārasuttaṃ .
Tattha kokanadoti kokanadaṃ vuccati padumaṃ .
So ca maṅgalapāsādo olokanakapadumaṃ dassetvā kato , tasmā kokanadoti saṅkhaṃ labhi .
325. Yāva pacchimasopānakaḷevarāti ettha pacchimasopānakaḷevaran ti paṭhamaṃ sopānaphalakaṃ vuttaṃ .
AddasāP3.322 khoti olokanatthaṃyeva dvārakoṭṭhake ṭhito addasa .
Bhagavā tuṇhī ahosīti ‘‘ kissa nu kho atthāya rājakumārena ayaṃ mahāsakkāro kato ’’ ti āvajjanto puttapatthanāya katabhāvaṃ aññāsi .
So hi rājakumāro aputtako , sutañcānena ahosi –
‘‘ buddhānaṃ kira adhikāraṃ katvā manasā icchitaṃ labhantī ’’ ti .
So –
‘‘ sacāhaṃ puttaṃ labhissāmi , sammāsambuddho mama celappaṭikaṃ akkamissati .
No ce labhissāmi , na akkamissatī ’’ ti patthanaṃ katvā santharāpesi .
Atha bhagavā ‘‘ nibbattissati nu kho etassa putto ’’ ti āvajjetvā ‘‘ na nibbattissatī ’’ ti addasa .
Pubbe kira so ekasmiṃ dīpe vasamāno samacchandena sakuṇapotake khādi .
Sacassa mātugāmo aññova bhaveyya , puttaṃ labheyya .
Ubhohi pana samānacchandehi hutvā pāpakammaṃ kataṃ , tenassa putto na nibbattissatīti aññāsi .
Dusse pana akkante –
‘‘ buddhānaṃ adhikāraṃ katvā patthitapatthitaṃ labhantīti loke anussavo , mayā ca mahāabhinīhāro kato , na ca puttaṃ labhāmi , tucchaṃ idaṃ vacanan ’’ ti micchāgahaṇaṃ gaṇheyya .
Titthiyāpi –
‘‘ natthi samaṇānaṃ akattabbaṃ nāma , celappaṭikaṃ maddantā āhiṇḍantī ’’ ti ujjhāyeyyuṃM3.223 .
Etarahi ca akkamantesu bahū bhikkhū paracittaviduno , te bhabbaṃ jānitvā akkamissanti , abhabbaṃ jānitvā na akkamissanti .
Anāgate pana upanissayo mando bhavissati , anāgataṃ na jānissanti .
Tesu akkamantesu sace patthitaṃ ijjhissati , iccetaṃ kusalaṃP3.323 .
No ce ijjhissati ,–
‘‘ pubbe bhikkhusaṅghassa abhinīhāraṃ katvā icchiticchitaṃ labhanti , taṃ idāni na labhantiV3.230 .
Teyeva maññe bhikkhū paṭipattipūrakā ahesuṃ , ime paṭipattiṃ pūretuṃ na sakkontī ’’ ti manussā vippaṭisārino bhavissantīti imehi kāraṇehi bhagavā akkamituṃ anicchanto tuṇhī ahosi .
Sikkhāpadaṃ paññapesi ‘‘ na , bhikkhave , celappaṭikā akkamitabbā ’’ ti ( cūḷava .268).
Maṅgalatthāya paññattaṃ anakkamantesu pana akkamanatthāya anupaññattiṃ ṭhapesi –
‘‘ gihī , bhikkhave , maṅgalikā , anujānāmi , bhikkhave , gihīnaṃ maṅgalatthāyā ’’ ti ( cūḷava .268).
326. Pacchimaṃ janataṃ tathāgato anukampatīti idaṃ thero vuttesu kāraṇesu tatiyaṃ kāraṇaṃ sandhāyāha .
Na kho sukhena sukhan ti kasmā āha ?
Kāmasukhallikānuyogasaññī hutvā sammāsambuddho na akkami , tasmā ahampi satthārā samānacchando bhavissāmīti maññamāno evamāha .
327. So kho ahan tiādi ‘‘ yāva rattiyā pacchime yāme ’’ ti tāva mahāsaccake ( ma . ni .1.364 ādayo ) vuttanayena veditabbaṃ .
Tato paraṃ yāva pañcavaggiyānaṃ āsavakkhayā pāsarāsisutte ( ma . ni .1.272 ādayo ) vuttanayena veditabbaṃ .
343. Aṅkusagayhe sippeti aṅkusagahaṇasippe .
Kusalo ahan ti cheko ahaṃ .
KassaP3.324 panāyaṃ santike sippaṃ uggaṇhīti ?
Pitu santike , pitāpissa pitu santikeva uggaṇhi .
Kosambiyaṃ kira parantaparājā nāma rajjaṃ kāresi .
Rājamahesī garubhārā ākāsatale raññā saddhiṃ bālātapaṃ tappamānā rattakambalaṃ pārupitvā nisinnā hoti , eko hatthiliṅgasakuṇo ‘‘ maṃsapesī ’’ ti maññamāno gahetvā ākāsaṃ pakkhandi .
Sā ‘‘ chaḍḍeyya man ’’ ti bhayena nissaddā ahosi , so taṃ pabbatapāde rukkhaviṭape ṭhapesi .
Sā pāṇissaraṃ karontī mahāsaddamakāsi .
SakuṇoM3.224 palāyi , tassā tattheva gabbhavuṭṭhānaṃ ahosi .
Tiyāmarattiṃ deve vassante kambalaṃ pārupitvā nisīdi .
Tato ca avidūre tāpaso vasati .
So tassā saddena aruṇe uggate rukkhamūlaṃ āgato jātiṃ pucchitvā nisseṇiṃ bandhitvā otāretvā attano vasanaṭṭhānaṃ netvā yāguṃ pāyesi .
Dārakassa meghautuñca pabbatautuñca gahetvā jātattā udenoti nāmaṃ akāsi .
Tāpaso phalāphalāni āharitvā dvepi jane posesi .
SāV3.231 ekadivasaṃ tāpasassa āgamanavelāya paccuggamanaṃ katvā itthikuttaṃ dassetvā tāpasaṃ sīlabhedaṃ āpādesi .
Tesaṃ ekato vasantānaṃ kāle gacchante parantaparājā kālaṃ akāsi .
Tāpaso rattibhāge nakkhattaṃ oloketvā rañño matabhāvaṃ ñatvā –
‘‘ tuyhaṃ rājā mato , putto te kiṃ idha vasituṃ icchati , udāhu pettike rajje chattaṃ ussāpetun ’’ ti pucchi .
Sā puttassa ādito paṭṭhāya sabbaṃ pavattiṃ ācikkhitvā chattaṃ ussāpetukāmatañcassa ñatvā tāpasassa ārocesi .
Tāpaso ca hatthiganthasippaṃ jānāti , kutonena laddhaṃ ?
SakkassaP3.325 santikā .
Pubbe kirassa sakko upaṭṭhānaṃ āgantvā ‘‘ kena kilamathā ’’ ti pucchi .
So ‘‘ hatthiparissayo atthī ’’ ti ārocesi .
Tassa sakko hatthiganthañceva vīṇakañca datvā ‘‘ palāpetukāmatāya sati imaṃ tantiṃ vādetvā imaṃ silokaṃ vadeyyātha , pakkositukāmatāya sati imaṃ silokaṃ vadeyyāthā ’’ ti āha .
Tāpaso taṃ sippaṃ kumārassa adāsi .
So ekaṃ vaṭarukkhaṃ abhiruhitvā hatthīsu āgatesu tantiṃ vādetvā silokaṃ vadati , hatthī bhītā palāyiṃsu .
So sippassa ānubhāvaṃ ñatvā punadivase pakkosanasippaṃ payojesi .
Jeṭṭhakahatthī āgantvā khandhaṃ upanāmesi .
So tassa khandhagato yuddhasamatthe taruṇahatthī uccinitvā kambalañca muddikañca gahetvā mātāpitaro vanditvā nikkhanto anupubbena taṃ taṃ gāmaṃ pavisitvā –
‘‘ ahaṃ rañño putto , sampattiṃ atthikā āgacchantū ’’ ti janasaṅgahaṃ katvā nagaraṃ parivāretvā –
‘‘ ahaṃ rañño putto , mayhaṃ chattaṃ dethā ’’ ti asaddahantānaṃ kambalañca muddikañca dassetvā chattaṃ ussāpesi .
So hatthivittako hutvā ‘‘ asukaṭṭhāne sundaro hatthī atthī ’’ ti vutte gantvā gaṇhāti .
CaṇḍapajjotoM3.225 ‘‘ tassa santike sippaṃ gaṇhissāmī ’’ ti kaṭṭhahatthiṃ payojetvā tassa anto yodhe nisīdāpetvā taṃ hatthiṃ gahaṇatthāya āgataṃ gaṇhitvā tassa santike sippaṃ gahaṇatthāya dhītaraṃ uyyojesi .
So tāya saddhiṃ saṃvāsaṃ kappetvā taṃ gahetvā attano nagaraṃyeva agamāsi .
Tassā kucchiyaṃ uppanno ayaṃ bodhirājakumāro attano pitu santike sippaṃ uggaṇhi .
344. Padhāniyaṅgānīti padhānaṃ vuccati padahanabhāvo , padhānamassa atthīti padhāniyo .
Padhāniyassa bhikkhuno aṅgānīti padhāniyaṅgāni .
Saddhoti saddhāya samannāgato .
Sā panesāP3.326 āgamanasaddhāV3.232 adhigamasaddhā okappanasaddhā pasādasaddhāti catubbidhā .
Tattha sabbaññubodhisattānaṃ saddhā abhinīhārato paṭṭhāya āgatattā āgamanasaddhā nāma .
Ariyasāvakānaṃ paṭivedhena adhigatattā adhigamasaddhā nāma .
Buddho dhammo saṅghoti vutte acalabhāvena okappanaṃ okappanasaddhā nāma .
Pasāduppatti pasādasaddhā nāma , idha pana okappanasaddhā adhippetā .
Bodhin ti catumaggañāṇaṃ .
Taṃ suppaṭividdhaṃ tathāgatenāti saddahati , desanāsīsameva cetaṃ , iminā pana aṅgena tīsupi ratanesu saddhā adhippetā .
Yassa hi buddhādīsu pasādo balavā , tassa padhānaṃ vīriyaṃ ijjhati .
Appābādhoti arogo .
Appātaṅkoti niddukkho .
Samavepākiniyāti samavipācaniyā .
Gahaṇiyāti kammajatejodhātuyā .
Nātisītāya nāccuṇhāyāti atisītagahaṇiko hi sītabhīrū hoti , accuṇhagahaṇiko uṇhabhīrū , tesaṃ padhānaṃ na ijjhati .
Majjhimagahaṇikassa ijjhati .
Tenāha ‘‘ majjhimāya padhānakkhamāyā ’’ ti .
Yathābhūtaṃ attānaṃ āvikattāti yathābhūtaṃ attano aguṇaṃ pakāsetā .
Udayatthagāminiyāti udayañca atthañca gantuṃ paricchindituṃ samatthāya , etena paññāsalakkhaṇapariggāhikaṃ udayabbayañāṇaṃ vuttaṃ .
Ariyāyāti parisuddhāya .
Nibbedhikāyāti anibbiddhapubbe lobhakkhandhādayo nibbijjhituṃ samatthāya .
SammādukkhakkhayagāminiyātiP3.327 tadaṅgavasena kilesānaṃ pahīnattā yaṃ dukkhaṃ khīyati , tassa dukkhassa khayagāminiyā .
Iti sabbehipi imehi padehi vipassanāpaññāva kathitā .
Duppaññassa hi padhānaṃ na ijjhati .
Imāni ca pañca padhāniyaṅgāni lokiyāneva veditabbāni .
345. SāyamanusiṭṭhoM3.226 pāto visesaṃ adhigamissatīti atthaṅgate sūriye anusiṭṭho aruṇuggamane visesaṃ adhigamissati .
Pātamanusiṭṭho sāyan ti aruṇuggamane anusiṭṭho sūriyatthaṅgamanavelāyaṃ .
Ayañca pana desanā neyyapuggalavasena vuttā .
Dandhapañño hi neyyapuggalo sattahi divasehi arahattaṃ pāpuṇāti , tikkhapañño ekadivasena , sesadivase majjhimapaññāvasena veditabbaṃ .
Aho buddho aho dhammo aho dhammassa svākkhātatāti yasmā buddhadhammānaṃ uḷāratāya dhammassa ca svākkhātatāya pāto kammaṭṭhānaṃ kathāpetvā sāyaṃ arahattaṃ pāpuṇāti , tasmā pasaṃsanto evamāha .
Yatra hi nāmāti vimhayatthe nipāto .
346. KucchimatītiV3.233 āpannasattā .
Yo me ayaṃ , bhante , kucchigatoti kiṃ panevaṃ saraṇaṃ gahitaṃ hotīti .
Na hoti .
Acittakasaraṇagamanaṃ nāma natthi , ārakkho panassa paccupaṭṭhitova hoti .
Atha naṃ yadā mahallakakāle mātāpitaro ,–
‘‘ tāta , kucchigatameva taṃ saraṇaṃ gaṇhāpayimhā ’’ ti sārenti , so ca sallakkhetvā ‘‘ ahaṃ saraṇaṃ gato upāsako ’’ ti satiṃ uppādeti , tadā saraṇaṃ gahitaṃ nāma hoti .
Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
Bodhirājakumārasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .