5. Bhaddālisuttavaṇṇanā

134. EvaṃV3.107 me sutan ti bhaddālisuttaṃ .

Tattha ekāsanabhojanan ti ekasmiṃ purebhatte asanabhojanaṃ , bhuñjitabbabhattanti attho .

Appābādhatan tiādīni kakacopame vitthāritāni .

Na ussahāmīti na sakkomi .

Siyā kukkuccaṃ siyā vippaṭisāroti evaṃ bhuñjanto yāvajīvaṃ brahmacariyaṃ carituṃ sakkhissāmi nu kho , na nu khoti iti me vippaṭisārakukkuccaṃ bhaveyyāti attho .

Ekadesaṃ bhuñjitvāti porāṇakattherā kira patte bhattaṃ pakkhipitvā sappimhi dinne sappinā uṇhameva thokaṃ bhuñjitvā hatthe dhovitvā avasesaṃ bahi nīharitvā chāyūdakaphāsuke ṭhāne nisīditvā bhuñjanti .

Etaṃ sandhāya satthā āha .

Bhaddāli , pana cintesi –

‘‘ sace sakiṃ pattaṃ pūretvā dinnaṃ bhattaṃ bhuñjitvā puna pattaṃ dhovitvā odanassa pūretvā laddhaṃP3.149 bahi nīharitvā chāyūdakaphāsuke ṭhāne bhuñjeyya , iti evaṃ vaṭṭeyya , itarathā ko sakkotī ’’ ti .

Tasmā evampi kho ahaṃ , bhante , na ussahāmīti āha .

Ayaṃ kira atīte anantarāya jātiyā kākayoniyaṃ nibbatti .

Kākā ca nāma mahāchātakā honti .

Tasmā chātakatthero nāma ahosi .

Tassa pana viravantasseva bhagavā taṃ madditvā ajjhottharitvā –

‘‘ yo pana bhikkhu vikāle khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā khādeyya vā bhuñjeyya vā pācittiyan ’’ ti ( pāci .248) sikkhāpadaṃ paññapesi .

Tena vuttaṃ atha kho āyasmā , bhaddāli ,… pe … anussāhaṃ pavedesīti .

YathāM3.105 tan ti yathā aññopi sikkhāya na paripūrakārī ekavihārepi vasanto satthu sammukhībhāvaṃ na dadeyya , tatheva na adāsīti attho .

Neva bhagavato upaṭṭhānaṃ agamāsi , na dhammadesanaṭṭhānaṃ na vitakkamāḷakaṃ , na ekaṃ bhikkhācāramaggaṃ paṭipajji .

Yasmiṃ kule bhagavā nisīdati , tassa dvārepi na aṭṭhāsi .

Sacassa vasanaṭṭhānaṃ bhagavā gacchati , so puretarameva ñatvā aññattha gacchati .

Saddhāpabbajito kiresa kulaputto parisuddhasīlo .

Tenassa na añño vitakko ahosi ,–

‘‘ mayā nāma udarakāraṇā bhagavato sikkhāpadapaññāpanaṃ paṭibāhitaṃ , ananucchavikaṃV3.108 me katan ’’ ti ayameva vitakko ahosi .

Tasmā ekavihāre vasantopi lajjāya satthu sammukhībhāvaṃ nādāsi .

135. Cīvarakammaṃ karontīti manussā bhagavato cīvarasāṭakaṃ adaṃsu , taṃ gahetvā cīvaraṃ karonti .

Etaṃ dosakan ti etaṃ okāsametaṃ aparādhaṃ , satthu sikkhāpadaṃ paññapentassa paṭibāhitakāraṇaṃ sādhukaṃ manasi karohīti attho .

Dukkarataran tiP3.150 vassañhi vasitvā disāpakkante bhikkhū kuhiṃ vasitthāti pucchanti , tehi jetavane vasimhāti vutte ,‘‘ āvuso , bhagavā imasmiṃ antovasse kataraṃ jātakaṃ kathesi , kataraṃ suttantaṃ , kataraṃ sikkhāpadaṃ paññapesī ’’ ti pucchitāro honti .

Tato ‘‘ vikālabhojanasikkhāpadaṃ paññapesi , bhaddāli , nāma naṃ eko thero paṭibāhī ’’ ti vakkhanti .

Taṃ sutvā bhikkhū –

‘‘ bhagavatopi nāma sikkhāpadaṃ paññapentassa paṭibāhitaṃ ayuttaṃ akāraṇan ’’ ti vadanti .

Evaṃ te ayaṃ doso mahājanantare pākaṭo hutvā duppaṭikārataṃ āpajjissatīti maññamānā evamāhaṃsu .

Apica aññepi bhikkhū pavāretvā satthu santikaṃ āgamissanti .

Atha tvaṃ ‘‘ ethāvuso , mama satthāraṃ khamāpentassa sahāyā hothā ’’ ti saṅghaṃ sannipātessasi .

Tattha āgantukā pucchissanti ,‘‘ āvuso , kiṃ imināpi bhikkhunā katan ’’ ti .

Tato etamatthaṃ sutvā ‘‘ bhāriyaṃ kataṃ bhikkhunā , dasabalaṃ nāma paṭibāhissatīti ayuttametan ’’ ti vakkhanti .

Evampi te ayaṃ aparādho mahājanantare pākaṭo hutvā duppaṭikārataṃ āpajjissatīti maññamānāpi evamāhaṃsu .

Atha vā bhagavā pavāretvā cārikaṃ pakkamissati , atha tvaṃ gatagataṭṭhāne bhagavato khamāpanatthāya saṅghaṃ sannipātessasi .

Tatra disāvāsinoM3.106 bhikkhū pucchissanti ,‘‘ āvuso , kiṃ iminā bhikkhunā katan ’’ ti … pe … duppaṭikārataṃ āpajjissatīti maññamānāpi evamāhaṃsu .

Etadavocāti appatirūpaṃ mayā kataṃ , bhagavā pana mahantepi aguṇe alaggitvā mayhaṃ accayaṃ paṭiggaṇhissatīti maññamāno etaṃ ‘‘ accayo maṃ , bhante ,’’ tiādivacanaṃ avoca .

TatthaP3.151 accayoti aparādho .

Maṃ accagamāti maṃ atikkamma abhibhavitvā pavatto .

Paṭiggaṇhātūti khamatu .

Āyatiṃ saṃvarāyāti anāgate saṃvaraṇatthāya , puna evarūpassa aparādhassa dosassa khalitassa akaraṇatthāya .

Tagghāti ekaṃsena .

Samayopi kho te , bhaddālīti , bhaddāli , tayā paṭivijjhitabbayuttakaṃ ekaṃ kāraṇaṃ atthi , tampi te na paṭividdhaṃ na sallakkhitanti dasseti .

136. UbhatobhāgavimuttotiādīsuV3.109 dhammānusārī , saddhānusārīti dve ekacittakkhaṇikā maggasamaṅgipuggalā .

Ete pana sattapi ariyapuggale bhagavatāpi evaṃ āṇāpetuṃ na yuttaṃ , bhagavatā āṇatte tesampi evaṃ kātuṃ na yuttaṃ .

Aṭṭhānaparikappavasena pana ariyapuggalānaṃ suvacabhāvadassanatthaṃP3.152 bhaddālittherassa ca dubbacabhāvadassanatthametaṃ vuttaṃ .

Api nu tvaṃ tasmiṃ samaye ubhatobhāgavimuttoti desanaṃ kasmā ārabhi ?

Bhaddālissa niggahaṇatthaṃ .

Ayañhettha adhippāyo – bhaddāli , ime satta ariyapuggalā loke dakkhiṇeyyā mama sāsane sāmino , mayi sikkhāpadaṃ paññapente paṭibāhitabbayutte kāraṇe sati etesaṃ paṭibāhituṃ yuttaṃ .

Tvaṃ pana mama sāsanato bāhirako , mayi sikkhāpadaṃ paññapente tuyhaṃ paṭibāhituṃ na yuttanti .

Ritto tucchoti anto ariyaguṇānaṃ abhāvena rittako tucchako , issaravacane kiñci na hoti .

Yathādhammaṃ paṭikarosīti yathā dhammo ṭhito , tatheva karosi , khamāpesīti vuttaṃ hoti .

Taṃ te mayaṃ paṭiggaṇhāmāti taṃ tava aparādhaṃ mayaṃ khamāma .

Vuḍḍhi hesā , bhaddāli , ariyassa vinayeti esā , bhaddāli , ariyassa vinaye buddhassa bhagavato sāsane vuḍḍhi nāma .

Katamā ?

Accayaṃ accayato disvā yathādhammaṃ paṭikaritvā āyatiṃ saṃvarāpajjanā .

Desanaṃ pana puggalādhiṭṭhānaṃ karonto ‘‘ yo accayaṃ accayato disvā yathādhammaṃ paṭikaroti , āyatiṃ saṃvaraṃ āpajjatī ’’ ti āha .

137. SatthāpiM3.107 upavadatīti ‘‘ asukavihāravāsī asukassa therassa saddhivihāriko asukassa antevāsiko itthannāmo nāma bhikkhu lokuttaradhammaṃ nibbattetuṃ araññaṃ paviṭṭho ’’ ti sutvā –

‘‘ kiṃ tassa araññavāsena , yo mayhaṃ pana sāsane sikkhāya aparipūrakārī ’’ ti evaṃ upavadati , sesapadesupi eseva nayo , apicettha devatā na kevalaṃ upavadanti , bheravārammaṇaṃ dassetvā palāyanākārampi karonti .

Attanāpi attānan ti sīlaṃ āvajjantassa saṃkiliṭṭhaṭṭhānaṃ pākaṭaṃ hoti , cittaṃ vidhāvati , na kammaṭṭhānaṃ allīyati .

So ‘‘ kiṃ mādisassa araññavāsenā ’’ ti vippaṭisārī uṭṭhāya pakkamati .

Attāpi attānaṃ upavaditoti attanāpiV3.110 attā upavadito , ayameva vā pāṭho .

Sukkapakkho vuttapaccanīkanayena veditabbo .

SoP3.153 vivicceva kāmehītiādi evaṃ sacchikarotīti dassanatthaṃ vuttaṃ .

140. Pasayha pasayha kāraṇaṃ karontīti appamattakepi dose niggahetvā punappunaṃ kārenti .

No tathāti mahantepi aparādhe yathā itaraṃ , evaṃ pasayha na kārenti .

So kira ,‘‘ āvuso , bhaddāli , mā cintayittha , evarūpaṃ nāma hoti , ehi satthāraṃ khamāpehī ’’ ti bhikkhusaṅghatopi , kañci bhikkhuṃ pesetvā attano santikaṃ pakkosāpetvā ,‘‘ bhaddāli , mā cintayittha , evarūpaṃ nāma hotī ’’ ti evaṃ satthusantikāpi anuggahaṃ paccāsīsati .

Tato ‘‘ bhikkhusaṅghenāpi na samassāsito , satthārāpī ’’ ti cintetvā evamāha .

Atha bhagavā bhikkhusaṅghopi satthāpi ovaditabbayuttameva ovadati , na itaranti dassetuṃ idha , bhaddāli , ekaccotiādimāha .

Tattha aññenāññan tiādīni anumānasutte vitthāritāni .

Na sammā vattatīti sammā vattampi na vattati .

Na lomaṃ pātetīti anulomavatte na vattati , vilomameva gaṇhāti .

Na nitthāraṃ vattatīti nitthāraṇakavattamhi na vattati , āpattivuṭṭhānatthaṃ turitaturito chandajāto na hoti .

Tatrāti tasmiṃ tassa dubbacakaraṇe .

Abhiṇhāpattikoti nirantarāpattiko .

Āpattibahuloti sāpattikakālovassa bahu , suddho nirāpattikakālo appoti attho .

Na khippameva vūpasammatīti khippaṃ na vūpasammati , dīghasuttaṃ hoti .

VinayadharāM3.108 pādadhovanakāle āgataṃP3.154 ‘‘ gacchāvuso , vattavelā ’’ ti vadanti .

Puna kālaṃ maññitvā āgataṃ ‘‘ gacchāvuso , tuyhaṃ vihāravelā , gacchāvuso , sāmaṇerādīnaṃ uddesadānavelā , amhākaṃ nhānavelā , therūpaṭṭhānavelā , mukhadhovanavelā ’’ tiādīni vatvā divasabhāgepi rattibhāgepi āgataṃ uyyojentiyeva .

‘‘ Kāya velāya , bhante , okāso bhavissatī ’’ ti vuttepi ‘‘ gacchāvuso , tvaṃ imameva ṭhānaṃ jānāsi , asuko nāma vinayadharatthero sinehapānaṃ pivati , asuko virecanaṃ kāreti , kasmā turitosī ’’ tiādīni vatvā dīghasuttameva karonti .

141. Khippameva vūpasammatīti lahuṃ vūpasammati , na dīghasuttaṃ hoti .

Ussukkāpannā bhikkhū –

‘‘ āvuso , ayaṃ subbaco bhikkhu , janapadavāsino nāma gāmantasenāsane vasanaṭṭhānanisajjanādīniV3.111 na phāsukāni honti , bhikkhācāropi dukkho hoti , sīghamassa adhikaraṇaṃ vūpasamemā ’’ ti sannipatitvā āpattito vuṭṭhāpetvā suddhante patiṭṭhāpenti .

142. Adhiccāpattikoti kadāci kadāci āpattiṃ āpajjati .

So kiñcāpi lajjī hoti pakatatto , dubbacattā panassa bhikkhū tatheva paṭipajjanti .

144. Saddhāmattakena vahati pemamattakenāti ācariyupajjhāyesu appamattikāya gehassitasaddhāya appamattakena gehassitapemena yāpeti .

Paṭisandhiggahaṇasadisā hi ayaṃ pabbajjā nāma , navapabbajito pabbajjāya guṇaṃ ajānanto ācariyupajjhāyesu pemamattena yāpeti , tasmā evarūpā saṅgaṇhitabbā .

Appamattakampi hi saṅgahaṃ labhitvā pabbajjāya ṭhitā abhiññāpattā mahāsamaṇā bhavissanti .

Ettakena kathāmaggena ‘‘ ovaditabbayuttakaṃ ovadanti , na itaran ’’ ti imameva bhagavatā dassitaṃ .

145. AññāyaP3.155 saṇṭhahiṃsūti arahatte patiṭṭhahiṃsu .

Sattesu hāyamānesūti paṭipattiyā hāyamānāya sattā hāyanti nāma .

Saddhamme antaradhāyamāneti paṭipattisaddhamme antaradhāyamāne .

Paṭipattisaddhammopi hi paṭipattipūrakesu sattesu asati antaradhāyati nāmaM3.109 .

Āsavaṭṭhānīyāti āsavā tiṭṭhanti etesūti āsavaṭṭhānīyā .

Yesu diṭṭhadhammikasamparāyikā parūpavādavippaṭisāravadhabandhanādayo ceva apāyadukkhavisesabhūtā ca āsavā tiṭṭhantiyeva .

Yasmā nesaṃ te kāraṇaṃ hontīti attho .

Te āsavaṭṭhānīyā vītikkamadhammā yāva na saṅghe pātubhavanti , na tāva satthā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapetīti ayamettha yojanā .

Evaṃ akālaṃ dassetvā puna kālaṃ dassetuṃ yato ca kho , bhaddālītiādimāha .

Tattha yatoti yadā , yasmiṃ kāleti vuttaṃ hoti .

Sesaṃ vuttānusāreneva veditabbaṃ .

Ayaṃ vā ettha saṅkhepattho – yasmiṃ kāle āsavaṭṭhānīyā dhammāti saṅkhaṃ gatā vītikkamadosā saṅghe pātubhavanti , tadā satthā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapeti .

Kasmā ?

Tesaṃyeva āsavaṭṭhānīyadhammasaṅkhātānaṃ vītikkamadosānaṃ paṭighātāya .

EvaṃV3.112 āsavaṭṭhānīyānaṃ dhammānaṃ anuppattiṃ sikkhāpadapaññattiyā akālaṃ , uppattiñca kālanti vatvā idāni tesaṃ dhammānaṃ anuppattikālañca uppattikālañca dassetuṃ ‘‘ na tāva , bhaddāli , idhekacce ’’ tiādimāha .

Tattha mahattan ti mahantabhāvaṃ .

Saṅgho hi yāva na theranavamajjhimānaṃ vasena mahattaṃ patto hoti , tāva senāsanāni pahonti , sāsane ekacce āsavaṭṭhānīyā dhammāP3.156 na uppajjanti .

Mahattaṃ patte pana te uppajjanti , atha satthā sikkhāpadaṃ paññapeti .

Tattha mahattaṃ patte saṅghe paññattasikkhāpadāni –

‘‘ Yo pana bhikkhu anupasampannena uttaridvirattatirattaṃ sahaseyyaṃ kappeyya pācittiyaṃ ( pāci .51).

Yā pana bhikkhunī anuvassaṃ vuṭṭhāpeyya pācittiyaṃ ( pāci .1171).

Yā pana bhikkhunī ekavassaṃ dve vuṭṭhāpeyya pācittiyan ’’ ti ( pāci .1175).

Iminā nayena veditabbāni .

Lābhaggan ti lābhassa aggaṃ .

Saṅgho hi yāva na lābhaggapatto hoti , na tāva lābhaṃ paṭicca āsavaṭṭhānīyā dhammā uppajjanti .

Patte pana uppajjanti , atha satthā sikkhāpadaṃ paññapeti –

‘‘ YoM3.110 pana bhikkhu acelakassa vā paribbājakassa vā paribbājikāya vā sahatthā khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā dadeyya pācittiyan ’’ ti ( pāci .270).

Idañhi lābhaggapatte saṅghe sikkhāpadaṃ paññattaṃ .

Yasaggan ti yasassa aggaṃ .

Saṅgho hi yāva na yasaggapatto hoti , na tāva yasaṃ paṭicca āsavaṭṭhānīyā dhammā uppajjanti .

Patte pana uppajjanti , atha satthā sikkhāpadaṃ paññapeti ‘‘ surāmerayapāne pācittiyan ’’ ti ( pāci .327).

Idañhi yasaggapatte saṅghe sikkhāpadaṃ paññattaṃ .

Bāhusaccan tiV3.113 bahussutabhāvaṃ .

Saṅgho hi yāva na bāhusaccapatto hoti , na tāva āsavaṭṭhānīyā dhammā uppajjanti .

Bāhusaccapatte pana yasmā ekaṃ nikāyaṃ dve nikāye pañcapi nikāye uggahetvā ayoniso ummujjamānāP3.157 puggalā rasena rasaṃ saṃsandetvā uddhammaṃ ubbinayaṃ satthu sāsanaṃ dīpenti , atha satthā –

‘‘ yo pana bhikkhu evaṃ vadeyya tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi ( pāci .418)… pe … samaṇuddesopi ce evaṃ vadeyyā ’’ tiādinā ( pāci .429) nayena sikkhāpadaṃ paññapeti .

Rattaññutaṃ pattoti ettha rattiyo jānantīti rattaññū .

Attano pabbajitadivasato paṭṭhāya bahū rattiyo jānanti , cirapabbajitāti vuttaṃ hoti .

Rattaññūnaṃ bhāvaṃ rattaññutaṃ .

Tatra rattaññutaṃ patte saṅghe upasenaṃ vaṅgantaputtaṃ ārabbha sikkhāpadaṃ paññattanti veditabbaṃ .

So hāyasmā ūnadasavasse bhikkhū upasampādente disvā ekavasso saddhivihārikaṃ upasampādesi .

Atha bhagavā sikkhāpadaṃ paññapesi –

‘‘ na , bhikkhave , ūnadasavassena upasampādetabbo , yo upasampādeyya āpatti dukkaṭassā ’’ ti ( mahāva .75).

Evaṃ paññatte sikkhāpade puna bhikkhū ‘‘ dasavassamhā dasavassamhā ’’ ti bālā abyattā upasampādenti .

Atha bhagavā aparampi sikkhāpadaṃ paññapesi –

‘‘ na , bhikkhave , bālena abyattena upasampādetabbo , yo upasampādeyya , āpatti dukkaṭassa .

Anujānāmi , bhikkhave , byattena bhikkhunā paṭibalena dasavassena vā atirekadasavassena vā upasampādetun ’’ ti .

Iti rattaññutaṃ pattakāle dve sikkhāpadāni paññattāni .

146. ĀjānīyasusūpamaṃM3.111P3.158 dhammapariyāyaṃ desesin ti taruṇājānīyaupamaṃ katvā dhammaṃ desayiṃ .

Tatrāti tasmiṃ asaraṇe .

Na kho , bhaddāli , eseva hetūti na esa sikkhāya aparipūrakārībhāvoyeva eko hetu .

147. Mukhādhāne kāraṇaṃ kāretīti khalīnabandhādīhi mukhaṭṭhapane sādhukaṃ gīvaṃ paggaṇhāpetuṃ kāraṇaṃ kāreti .

Visūkāyitānītiādīhi visevanācāraṃ kathesi .

Sabbāneva hetāni aññamaññavevacanāni .

Tasmiṃ ṭhāneti tasmiṃ visevanācāre .

Parinibbāyatīti nibbisevano hoti , taṃ visevanaṃ jahatīti attho .

Yugādhāneti yugaṭṭhapane yugassa sādhukaṃ gahaṇatthaṃ .

AnukkametiV3.114 cattāropi pāde ekappahāreneva ukkhipane ca nikkhipane ca .

Parasenāya hi āvāṭe ṭhatvā asiṃ gahetvā āgacchantassa assassa pāde chindanti .

Tasmiṃ samaye esa ekappahāreneva cattāropi pāde ukkhipissatīti rajjubandhanavidhānena etaṃ kāraṇaṃ karonti .

Maṇḍaleti yathā asse nisinnoyeva bhūmiyaṃ patitaṃ āvudhaṃ gahetuṃ sakkoti , evaṃ karaṇatthaṃ maṇḍale kāraṇaṃ kāreti .

KhurakāsetiP3.159 aggaggakhurehi pathavīkamane .

Rattiṃ okkantakaraṇasmiñhi yathā padasaddo na suyyati , tadatthaṃ ekasmiṃ ṭhāne saññaṃ datvā aggaggakhurehiyeva gamanaṃ sikkhāpenti .

Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .

Javeti sīghavāhane .

‘‘ Dhāve ’’ tipi pāṭho .

Attano parājaye sati palāyanatthaṃ , paraṃ palāyantaṃ anubandhitvā gahaṇatthañca etaṃ kāraṇaṃ kāreti .

Davatteti davattāya , yuddhakālasmiñhi hatthīsu vā koñcanādaṃ karontesu assesu vā hasantesu rathesu vā nighosantesu yodhesu vā ukkuṭṭhiṃ karontesu tassa ravassa abhāyitvā parasenapavesanatthaṃ ayaṃ kāraṇā karīyati .

Rājaguṇeti raññā jānitabbaguṇe .

Kūṭakaṇṇarañño kira guḷavaṇṇo nāma asso ahosi .

Rājā pācīnadvārena nikkhamitvā cetiyapabbataṃ gamissāmītiM3.112 kalambanadītīraṃ sampatto .

Asso tīre ṭhatvā udakaṃ otarituṃ na icchati , rājā assācariyaṃ āmantetvā –

‘‘ aho tayā asso sikkhāpito udakaṃ otarituṃ na icchatī ’’ ti āha .

Ācariyo –

‘‘ susikkhāpito deva asso , evamassa hi cittaṃ ‘ sacāhaṃ udakaṃ otarissāmi , vālaṃ temissati , vāle tinte rañño aṅge udakaṃ pāteyyā ’ ti evaṃ tumhākaṃ sarīre udakapātanabhayena na otarati , vālaṃ gaṇhāpethā ’’ tiP3.160 āha .

Rājā tathā kāresi .

Asso vegena otaritvā pāraṃ gato .

Etadatthaṃ ayaṃ kāraṇā karīyati .

Rājavaṃseti assarājavaṃse .

Vaṃso ceso assarājānaṃ , tathārūpena pahārena chinnabhinnasarīrāpi assārohaṃ parasenāya apātetvā bahi nīharantiyeva .

Etadatthaṃ kāraṇaṃ kāretīti attho .

Uttame javeti javasampattiyaṃ , yathā uttamajavo hoti , evaṃ kāraṇaṃ kāretīti attho .

Uttame hayeti uttamahayabhāve , yathā uttamahayo hoti , evaṃ kāraṇaṃ kāretīti attho .

Tattha pakatiyā uttamahayova uttamahayakāraṇaṃ arahati , na añño .

Uttamahayakāraṇāya eva ca hayo uttamajavaṃ paṭipajjati , na aññoti .

TatridaṃV3.115 vatthu – eko kira rājā ekaṃ sindhavapotakaṃ labhitvā sindhavabhāvaṃ ajānitvāva imaṃ sikkhāpehīti ācariyassa adāsi .

Ācariyopi tassa sindhavabhāvaṃ ajānanto taṃ māsakhādakaghoṭakānaṃ kāraṇāsu upaneti .

So attano ananucchavikattā kāraṇaṃ na paṭipajjati .

So taṃ dametuṃ asakkonto ‘‘ kūṭasso ayaṃ mahārājā ’’ ti vissajjāpesi .

Athekadivasaṃ eko assācariyapubbako daharo upajjhāyassa bhaṇḍakaṃ gahetvā gacchanto taṃ parikhāpiṭṭhe carantaṃ disvā –

‘‘ anaggho , bhante , sindhavapotako ’’ ti upajjhāyassa kathesi .

Sace rājā jāneyya , maṅgalassaṃ naṃ kareyyāti .

Thero āha –

‘‘ micchādiṭṭhiko , tāta , rājā appeva nāma buddhasāsane pasīdeyya rañño kathehī ’’ ti .

So gantvā ,–

‘‘ mahārāja , anaggho sindhavapotako atthī ’’ tiP3.161 kathesi .

Tayā diṭṭhoM3.113 , tātāti ?

Āma , mahārājāti .

Kiṃ laddhuṃ vaṭṭatīti ?

Tumhākaṃ bhuñjanakasuvaṇṇathāle tumhākaṃ bhuñjanakabhattaṃ tumhākaṃ pivanakaraso tumhākaṃ gandhā tumhākaṃ mālāti .

Rājā sabbaṃ dāpesi .

Daharo gāhāpetvā agamāsi .

Asso gandhaṃ ghāyitvāva ‘‘ mayhaṃ guṇajānanakaācariyo atthi maññe ’’ ti sīsaṃ ukkhipitvā olokento aṭṭhāsi .

Daharo gantvā ‘‘ bhattaṃ bhuñjā ’’ ti accharaṃ pahari .

Asso āgantvā suvaṇṇathāle bhattaṃ bhuñji , rasaṃ pivi .

Atha naṃ gandhehi vilimpitvā rājapiḷandhanaṃ piḷandhitvā ‘‘ purato purato gacchā ’’ ti accharaṃ pahari .

So daharassa purato purato gantvā maṅgalassaṭṭhāne aṭṭhāsi .

Daharo –

‘‘ ayaṃ te , mahārāja , anaggho sindhavapotako , imināva naṃ niyāmena katipāhaṃ paṭijaggāpehī ’’ ti vatvā nikkhami .

Atha katipāhassa accayena āgantvā assassa ānubhāvaṃ passissasi , mahārājāti .

Sādhu ācariya kuhiṃ ṭhatvā passāmāti ?

Uyyānaṃ gaccha , mahārājāti .

Rājā assaṃ gāhāpetvā agamāsi .

Daharo accharaṃ paharitvā ‘‘ etaṃ rukkhaṃ anupariyāhī ’’ ti assassa saññaṃ adāsi .

Asso pakkhanditvā rukkhaṃ anuparigantvā āgato .

Rājā neva gacchantaṃ na āgacchantaṃ addasa .

Diṭṭho te , mahārājāti ?

Na diṭṭho , tātāti .

Valañjakadaṇḍaṃ etaṃ rukkhaṃ nissāya ṭhapethāti vatvā accharaṃ pahari ‘‘ valañjakadaṇḍaṃ gahetvā ehī ’’ ti .

Asso pakkhanditvā mukhena gahetvā āgato .

Diṭṭhaṃ , mahārājāti .

Diṭṭhaṃ , tātāti .

PunaV3.116 accharaṃ pahari ‘‘ uyyānassa pākāramatthakena caritvā ehī ’’ ti .

Asso tathā akāsi .

Diṭṭho , mahārājāti .

Na diṭṭho , tātāti .

Rattakambalaṃ āharāpetvā assassa pāde bandhāpetvā tatheva saññaṃ adāsi .

Asso ullaṅghitvā pākāramatthakena anupariyāyi .

Balavatā purisena āviñchanaalātaggisikhāP3.162 viya uyyānapākāramatthake paññāyittha .

Asso gantvā samīpe ṭhito .

Diṭṭhaṃ , mahārājāti .

Diṭṭhaṃ , tātāti .

Maṅgalapokkharaṇipākāramatthake anupariyāhīti saññaṃ adāsi .

Puna ‘‘ pokkharaṇiṃ otaritvā padumapattesu cārikaṃ carāhī ’’ ti saññaṃ adāsi .

Pokkharaṇiṃ otaritvā sabbapadumapatte caritvā agamāsi , ekaṃ pattampiM3.114 anakkantaṃ vā phālitaṃ vā chinditaṃ vā khaṇḍitaṃ vā nāhosi .

Diṭṭhaṃ , mahārājāti .

Diṭṭhaṃ , tātāti .

Accharaṃ paharitvā taṃ hatthatalaṃ upanāmesi .

Dhātūpatthaddho laṅghitvā hatthatale aṭṭhāsi .

Diṭṭhaṃ , mahārājāti ?

Diṭṭhaṃ , tātāti .

Evaṃ uttamahayo eva uttamakāraṇāya uttamajavaṃ paṭipajjati .

Uttame sākhalyeti muduvācāya .

Muduvācāya hi ,‘‘ tāta , tvaṃ mā cintayi , rañño maṅgalasso bhavissasi , rājabhojanādīni labhissasī ’’ ti uttamahayakāraṇaṃ kāretabbo .

Tena vuttaṃ ‘‘ uttame sākhalye ’’ ti .

Rājabhoggoti rañño upabhogo .

Rañño aṅganteva saṅkhaṃ gacchatīti yattha katthaci gacchantena hatthaṃ viya pādaṃ viya anohāyeva gantabbaṃ hoti .

Tasmā aṅganti saṅkhaṃ gacchati , catūsu vā senaṅgesu ekaṃ aṅgaṃ hoti .

Asekhāya sammādiṭṭhiyāti arahattaphalasammādiṭṭhiyā .

Sammāsaṅkappādayopi taṃsampayuttāva .

Sammāñāṇaṃ pubbe vuttasammādiṭṭhiyeva .

Ṭhapetvā pana aṭṭhaP3.163 phalaṅgāni sesā dhammā vimuttīti veditabbā .

Sesaṃ sabbattha uttānameva .

Ayaṃ pana desanā ugghaṭitaññūpuggalassa vasena arahattanikūṭaṃ gahetvā niṭṭhāpitāti .

Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya

Bhaddālisuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Majjhimapaṇṇāsa-aṭṭhakathā

Majjhimapaṇṇāsa-aṭṭhakathā