4. Dīghanakhasuttavaṇṇanā
201. Evaṃ
V3.146P3.203 me sutan ti dīghanakhasuttaṃ .Tattha sūkarakhatāyan ti sūkarakhatāti evaṃnāmake leṇe .
Kassapabuddhakāle kira taṃ leṇaṃ ekasmiṃ buddhantare pathaviyā vaḍḍhamānāya antobhūmigataṃ jātaṃ .
Athekadivasaṃ eko sūkaro tassa chadanapariyantasamīpe paṃsuṃ khaṇi .
Deve vuṭṭe paṃsudhoto chadanapariyanto pākaṭo ahosi .
Eko vanacarako disvā –
‘‘ pubbe sīlavantehi paribhuttaleṇena bhavitabbaṃ , paṭijaggissāmi nan ’’ ti samantato paṃsuṃ apanetvā leṇaṃ sodhetvā kuṭṭaparikkhepaṃ katvā dvāravātapānaṃ yojetvā supariniṭṭhita-sudhākammacittakammarajatapaṭṭasadisāya vālukāya santhatapariveṇaṃ leṇaṃ katvā mañcapīṭhaṃ paññāpetvā bhagavato vasanatthāya adāsi .
Leṇaṃ gambhīraṃ ahosi otaritvā abhiruhitabbaṃ .
Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Dīghanakhoti tassa paribbājakassa nāmaṃ .
Upasaṅkamīti kasmā upasaṅkami ?
So kira there aḍḍhamāsapabbajite cintesi –
‘‘ mayhaṃ mātulo aññaṃ pāsaṇḍaṃ gantvā na ciraṃ tiṭṭhati , idāni panassa samaṇassa gotamassa santikaṃ gatassa aḍḍhamāso jāto .
Pavattimpissa na suṇāmi , ojavantaṃ
M3.142 nu kho sāsanaṃ , jānissāmi nan ’’ ti gantukāmo jāto .Tasmā upasaṅkami .
Ekamantaṃ ṭhitoti tasmiṃ kira samaye thero bhagavantaṃ bījayamāno ṭhito hoti , paribbājako mātule
P3.204 hirottappena ṭhitakova pañhaṃ pucchi .Tena vuttaṃ ‘‘ ekamantaṃ ṭhito ’’ ti .
Sabbaṃ me nakkhamatīti sabbā me upapattiyo nakkhamanti , paṭisandhiyo nakkhamantīti adhippāyena vadati .
Ettāvatānena ‘‘ ucchedavādohamasmī ’’ ti dīpitaṃ hoti .
Bhagavā panassa adhippāyaṃ muñcitvā akkhare tāva dosaṃ dassento yāpi kho tetiādimāha .
Tattha esāpi te diṭṭhi nakkhamatīti esāpi te paṭhamaṃ ruccitvā khamāpetvā gahitadiṭṭhi nakkhamatīti .
Esā ce me , bho gotama , diṭṭhi khameyyāti mayhañhi sabbaṃ nakkhamatīti diṭṭhi , tassa mayhaṃ yā esā sabbaṃ me nakkhamatīti diṭṭhi , esā me khameyya .
Yaṃ taṃ ‘‘ sabbaṃ me nakkhamatī ’’ ti vuttaṃ , tampissa tādisameva .
Yathā sabbagahaṇena gahitāpi ayaṃ diṭṭhi khamati , evamevaṃ tampi khameyya
V3.147 .Evaṃ attano vāde āropitaṃ dosaṃ ñatvā taṃ pariharāmīti saññāya vadati , atthato panassa ‘‘ esā diṭṭhi na me khamatī ’’ ti āpajjati .
Yassa panesā na khamati na ruccati , tassāyaṃ tāya diṭṭhiyā sabbaṃ me na khamatīti diṭṭhi rucitaṃ .
Tena hi diṭṭhiakkhamena arucitena bhavitabbanti sabbaṃ khamatīti ruccatīti āpajjati .
Na panesa taṃ sampaṭicchati , kevalaṃ tassāpi ucchedadiṭṭhiyā ucchedameva gaṇhāti .
Tenāha bhagavā ato kho te , aggivessana ,… pe … aññañca diṭṭhiṃ upādiyantīti .
Tattha atoti pajahanakesu nissakkaṃ , ye pajahanti , tehi ye nappajahantīti vucciyanti , teva bahutarāti attho .
Bahū hi bahutarāti ettha hikāro nipātamattaṃ , bahū bahutarāti attho .
Parato
P3.205 tanū hi tanutarāti padepi eseva nayo .Ye evamāhaṃsūti ye evaṃ vadanti .
Tañceva diṭṭhiṃ nappajahanti , aññañca diṭṭhiṃ upādiyantīti mūladassanaṃ nappajahanti , aparadassanaṃ upādiyanti .
Ettha ca sassataṃ gahetvā tampi appahāya ucchedaṃ vā ekaccasassataṃ vā gahetuṃ na sakkā , ucchedampi gahetvā taṃ appahāya sassataṃ vā ekaccasassataṃ vā na sakkā gahetuṃ , ekaccasassatampi gahetvā taṃ appahāya sassataṃ vā ucchedaṃ vā na sakkā gahetuṃ .
Mūlasassataṃ pana appahāya
M3.143 aññaṃ sassatameva sakkā gahetuṃ .Kathaṃ ?
Ekasmiñhi samaye ‘‘ rūpaṃ sassatan ’’ ti gahetvā aparasmiṃ samaye ‘‘ na suddharūpameva sassataṃ , vedanāpi sassatā , viññāṇampi sassatan ’’ ti gaṇhāti .
Ucchedepi ekaccasassatepi eseva nayo .
Yathā ca khandhesu , evaṃ āyatanesupi yojetabbaṃ .
Idaṃ sandhāya vuttaṃ –
‘‘ tañceva diṭṭhiṃ nappajahanti , aññañca diṭṭhiṃ upādiyantī ’’ ti .
Dutiyavāre atoti appajahanakesu nissakkaṃ , ye nappajahanti , tehi , ye pajahantīti vucciyanti , teva tanutarā appatarāti attho .
Tañceva diṭṭhiṃ pajahanti , aññañca diṭṭhiṃ na upādiyantīti tañca mūladassanaṃ pajahanti , aññañca dassanaṃ na gaṇhanti .
Kathaṃ ?
Ekasmiñhi samaye ‘‘ rūpaṃ sassatan ’’ ti gahetvā aparasmiṃ samaye tattha ādīnavaṃ disvā ‘‘ oḷārikametaṃ mayhaṃ dassanan ’’ ti pajahati ‘‘ na kevalañca rūpaṃ sassatanti dassanameva oḷārikaṃ , vedanāpi sassatā … pe … viññāṇampi sassatanti dassanaṃ oḷārikamevā ’’ ti vissajjeti
V3.148 .Ucchedepi ekaccasassatepi eseva nayo .
Yathā ca khandhesu , evaṃ āyatanesupi yojetabbaṃ .
Evaṃ tañca mūladassanaṃ pajahanti , aññañca dassanaṃ na gaṇhanti .
Santaggivessanāti
P3.206 kasmā ārabhi ?Ayaṃ ucchedaladdhiko attano laddhiṃ nigūhati , tassā pana laddhiyā vaṇṇe vuccamāne attano laddhiṃ pātukarissatīti tisso laddhiyo ekato dassetvā vibhajituṃ imaṃ desanaṃ ārabhi .
Sārāgāya santiketiādīsu rāgavasena vaṭṭe rajjanassa āsannā taṇhādiṭṭhisaṃyojanena vaṭṭasaṃyojanassa santike .
Abhinandanāyāti taṇhādiṭṭhivaseneva gilitvā pariyādiyanassa gahaṇassa ca āsannāti attho .
Asārāgāya santiketiādīsu vaṭṭe arajjanassa āsannātiādinā nayena attho veditabbo .
Ettha ca sassatadassanaṃ appasāvajjaṃ dandhavirāgaṃ , ucchedadassanaṃ mahāsāvajjaṃ khippavirāgaṃ .
Kathaṃ ?
Sassatavādī hi idhalokaṃ paralokañca atthīti jānāti , sukatadukkaṭānaṃ phalaṃ atthīti jānāti , kusalaṃ karoti , akusalaṃ karonto bhāyati , vaṭṭaṃ assādeti , abhinandati .
Buddhānaṃ
M3.144 vā buddhasāvakānaṃ vā sammukhībhūto sīghaṃ laddhiṃ jahituṃ na sakkoti .Tasmā taṃ sassatadassanaṃ appasāvajjaṃ dandhavirāganti vuccati .
Ucchedavādī pana idhalokaparalokaṃ atthīti jānāti , sukatadukkaṭānaṃ phalaṃ atthīti jānāti , kusalaṃ na karoti , akusalaṃ karonto na bhāyati , vaṭṭaṃ na assādeti , nābhinandati , buddhānaṃ vā buddhasāvakānaṃ vā sammukhībhāve sīghaṃ dassanaṃ pajahati .
Pāramiyo pūretuṃ sakkonto buddho hutvā , asakkonto abhinīhāraṃ katvā sāvako hutvā parinibbāyati .
Tasmā ucchedadassanaṃ mahāsāvajjaṃ khippavirāganti vuccati .
202. So pana paribbājako etamatthaṃ
P3.207 asallakkhetvā –‘‘ mayhaṃ dassanaṃ saṃvaṇṇeti pasaṃsati , addhā me sundaraṃ dassanan ’’ ti sallakkhetvā ukkaṃseti me bhavan tiādimāha .
Idāni yasmā ayaṃ paribbājako kañjiyeneva tittakālābu , ucchedadassaneneva pūrito , so
V3.149 yathā kañjiyaṃ appahāya na sakkā lābumhi telaphāṇitādīni pakkhipituṃ , pakkhittānipi na gaṇhāti , evamevaṃ taṃ laddhiṃ appahāya abhabbo maggaphalānaṃ lābhāya , tasmā laddhiṃ jahāpanatthaṃ tatraggivessanātiādi āraddhaṃ .Viggahoti kalaho .
Evametāsaṃ diṭṭhīnaṃ pahānaṃ hotīti evaṃ viggahādiādīnavaṃ disvā tāsaṃ diṭṭhīnaṃ pahānaṃ hoti .
So hi paribbājako ‘‘ kiṃ me iminā viggahādinā ’’ ti taṃ ucchedadassanaṃ pajahati .
205. Athassa bhagavā vamitakañjiye lābumhi sappiphāṇitādīni pakkhipanto viya hadaye amatosadhaṃ pūressāmīti vipassanaṃ ācikkhanto ayaṃ kho pana , aggivessana , kāyotiādimāha .
Tassattho vammikasutte vutto .
Aniccatotiādīnipi heṭṭhā vitthāritāneva .
Yo kāyasmiṃ kāyachandoti yā kāyasmiṃ taṇhā .
Snehoti taṇhāsnehova .
Kāyanvayatāti kāyānugamanabhāvo , kāyaṃ anugacchanakakilesoti attho .
Evaṃ rūpakammaṭṭhānaṃ dassetvā idāni arūpakammaṭṭhānaṃ dassento tisso khotiādimāha .
Puna tāsaṃyeva vedanānaṃ asammissabhāvaṃ dassento yasmiṃ , aggivessana , samayetiādimāha .
Tatrāyaṃ saṅkhepattho
M3.145P3.208 – yasmiṃ samaye sukhādīsu ekaṃ vedanaṃ vedayati , tasmiṃ samaye aññā vedanā attano vāraṃ vā okāsaṃ vā olokayamānā nisinnā nāma natthi , atha kho anuppannāva honti bhinnaudakapupphuḷā viya ca antarahitā vā .Sukhāpi khotiādi tāsaṃ vedanānaṃ cuṇṇavicuṇṇabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ .
Na kenaci saṃvadatīti tassataṃ gahetvā ‘‘ sassatavādī ahan ’’ ti ucchedavādināpi saddhiṃ na saṃvadati , tameva gahetvā ‘‘ sassatavādī ahan ’’ ti ekaccasassatavādinā saddhiṃ na vivadati .
Evaṃ tayopi vādā parivattetvā yojetabbā .
Yañca loke vuttan ti yaṃ loke kathitaṃ voharitaṃ , tena voharati aparāmasanto kiñci dhammaṃ parāmāsaggāhena aggaṇhanto .
Vuttampi cetaṃ –
‘‘ Yo hoti bhikkhu arahaṃ katāvī ,
Khīṇāsavo antimadehadhārī ;
Ahaṃ
V3.150 vadāmītipi so vadeyya ,Mamaṃ vadantītipi so vadeyya ;
Loke samaññaṃ kusalo viditvā ,
Vohāramattena so vohareyyā ’’ ti .( saṃ . ni .1.25);
Aparampi vuttaṃ –
‘‘ imā kho citta lokasamaññā lokaniruttiyo lokavohārā lokapaññattiyo , yāhi tathāgato voharati aparāmasan ’’ ti ( dī . ni .1.440).
206. Abhiññāpahānamāhāti sassatādīsu tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ sassataṃ abhiññāya jānitvā sassatassa pahānamāha , ucchedaṃ , ekaccasassataṃ abhiññāya ekaccasassatassa pahānaṃ vadati .
Rūpaṃ abhiññāya rūpassa pahānaṃ vadatītiādinā nayenettha attho veditabbo .
Paṭisañcikkhatoti
P3.209 paccavekkhantassa .Anupādāya āsavehi cittaṃ vimuccīti anuppādanirodhena niruddhehi āsavehi aggahetvāva cittaṃ vimucci .
Ettāvatā cesa parassa vaḍḍhitaṃ bhattaṃ bhuñjitvā khudaṃ vinodento viya parassa
M3.146 āraddhāya dhammadesanāya ñāṇaṃ pesetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattañceva patto , sāvakapāramīñāṇassa ca matthakaṃ , soḷasa ca paññā paṭivijjhitvā ṭhito .Dīghanakho pana sotāpattiphalaṃ patvā saraṇesu patiṭṭhito .
Bhagavā pana imaṃ desanaṃ sūriye dharamāneyeva niṭṭhāpetvā gijjhakūṭā oruyha veḷuvanaṃ gantvā sāvakasannipātamakāsi , caturaṅgasamannāgato sannipāto ahosi .
Tatrimāni aṅgāni – māghanakkhattena yutto puṇṇamauposathadivaso , kenaci anāmantitāni hutvā attanoyeva dhammatāya sannipatitāni aḍḍhatelasāni bhikkhusatāni , tesu ekopi puthujjano vā sotāpanna-sakadāgāmi-anāgāmi-sukkhavipassaka-arahantesu vā aññataro natthi , sabbe chaḷabhiññāva , ekopi cettha satthakena kese chinditvā pabbajito nāma natthi , sabbe ehibhikkhunoyevāti .
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
Dīghanakhasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .