9. Subhasuttavaṇṇanā
462. Evaṃ
V3.312 me sutan ti subhasuttaṃ .Tattha todeyyaputtoti tudigāmavāsino todeyyabrāhmaṇassa putto .
Ārādhako hotīti sampādako hoti paripūrako .
Ñāyaṃ dhamman ti kāraṇadhammaṃ .
Kusalan ti anavajjaṃ .
463. Micchāpaṭipattin ti
P3.444 aniyyānikaṃ akusalapaṭipadaṃ .Sammāpaṭipattin ti niyyānikaṃ kusalapaṭipadaṃ .
Mahaṭṭhan tiādīsu mahantehi veyyāvaccakarehi vā upakaraṇehi vā bahūhi attho etthāti mahaṭṭhaṃ .
Mahantāni nāmaggahaṇamaṅgalādīni kiccāni etthāti mahākiccaṃ .
Idaṃ ajja kattabbaṃ , idaṃ sveti evaṃ mahantāni adhikārasaṅkhātāni adhikaraṇāni etthāti mahādhikaraṇaṃ .
Bahūnaṃ kamme yuttappayuttatāvasena pīḷāsaṅkhāto mahāsamārambho etthāti mahāsamārambhaṃ .
Gharāvāsakammaṭṭhānan ti gharāvāsakammaṃ .
Evaṃ sabbavāresu attho veditabbo .
Kasikamme cettha naṅgalakoṭiṃ ādiṃ katvā upakaraṇānaṃ pariyesanavasena mahaṭṭhatā , vaṇijjāya yathāṭhitaṃyeva bhaṇḍaṃ gahetvā parivattanavasena appaṭṭhatā veditabbā .
Vipajjamānan ti avuṭṭhiativuṭṭhiādīhi kasikammaṃ , maṇisuvaṇṇādīsu acchekatādīhi ca vaṇijjakammaṃ appaphalaṃ hoti , mūlacchedampi pāpuṇāti .
Vipariyāyena sampajjamānaṃ mahapphalaṃ cūḷantevāsikassa viya .
464. Evameva khoti yathā kasikammaṭṭhānaṃ vipajjamānaṃ appaphalaṃ hoti , evaṃ gharāvāsakammaṭṭhānampi .
Akatakalyāṇo hi kālaṃ katvā niraye
M3.303 nibbattati .Mahādattasenāpati nāma kireko brāhmaṇabhatto ahosi , tassa maraṇasamaye nirayo upaṭṭhāsi .
So brāhmaṇehi ‘‘ kiṃ passasī ’’ ti vutto ?
Lohitagharanti āha .
Brahmaloko bho esoti .
Brahmaloko nāma bho kahanti ?
Uparīti .
Mayhaṃ heṭṭhā upaṭṭhātīti .
Kiñcāpi heṭṭhā upaṭṭhāti
P3.445 , tathāpi uparīti kālaṃ katvā niraye nibbatto .‘‘ Iminā amhākaṃ yaññe doso dinno ’’ ti sahassaṃ gahetvā
V3.313 nīharituṃ adaṃsu .Sampajjamānaṃ pana mahapphalaṃ hoti .
Katakalyāṇo hi kālaṃ katvā sagge nibbattati .
Sakalāya guttilavimānakathāya dīpetabbaṃ .
Yathā pana taṃ vaṇijjakammaṭṭhānaṃ vipajjamānaṃ appaphalaṃ hoti , evaṃ sīlesu aparipūrakārino anesanāya yuttassa pabbajjākammaṭṭhānampi .
Evarūpā hi neva jhānādisukhaṃ na saggamokkhaṃ labhati .
Sampajjamānaṃ pana mahapphalaṃ hoti .
Sīlāni hi pūretvā vipassanaṃ vaḍḍhento arahattampi pāpuṇāti .
Brāhmaṇā , bho gotamoti idha kiṃ pucchāmīti pucchati ?
Brāhmaṇā vadanti –
‘‘ pabbajito ime pañca dhamme pūretuṃ samattho nāma natthi , gahaṭṭhova pūretī ’’ ti .
Samaṇo pana gotamo –
‘‘ gihissa vā ahaṃ māṇava pabbajitassa vā ’’ ti punappunaṃ vadati , neva pabbajitaṃ muñcati , mayhameva pucchaṃ maññe na sallakkhetīti cāgasīsena pañca dhamme pucchāmīti pucchati .
Sace te agarūti sace tuyhaṃ yathā brāhmaṇā paññapenti , tathā idha bhāsituṃ bhāriyaṃ na hoti , yadi na koci aphāsukabhāvo hoti , bhāsassūti attho .
Na kho me , bhoti kiṃ sandhāyāha ?
Paṇḍitapaṭirūpakānañhi santike kathetuṃ dukkhaṃ hoti , te pade pade akkhare akkhare dosameva vadanti .
Ekantapaṇḍitā pana kathaṃ sutvā sukathitaṃ pasaṃsanti , dukkathite pāḷipadaatthabyañjanesu
P3.446 yaṃ yaṃ virujjhati , taṃ taṃ ujuṃ katvā denti .Bhagavatā ca sadiso ekantapaṇḍito nāma natthi , tenāha ‘‘ na kho me , bho gotama , garu , yatthassu bhavanto vā nisinno bhavantarūpo vā ’’ ti .
Saccan ti vacīsaccaṃ .
Tapan ti tapacariyaṃ .
Brahmacariyan ti methunaviratiṃ .
Ajjhenan ti mantagahaṇaṃ .
Cāgan ti āmisapariccāgaṃ .
466. Pāpito bhavissatīti .
Ajānanabhāvaṃ pāpito bhavissati .
Etadavocāti bhagavatā andhaveṇūpamāya niggahito taṃ paccāharituṃ asakkonto yathā nāma dubbalasunakho migaṃ uṭṭhapetvā sāmikassa abhimukhaṃ
M3.304 katvā sayaṃ apasakkati , evamevaṃ ācariyaṃ apadisanto evaṃ ‘‘ brāhmaṇo ’’ tiādivacanaṃ avoca .Tattha pokkharasātīti idaṃ tassa nāmaṃ ,‘‘ pokkharasāyī ’’ tipi vuccati .
Tassa kira kāyo setapokkharasadiso devanagare ussāpitarajatatoraṇaṃ viya sobhati , sīsaṃ panassa kāḷavaṇṇaindanīlamayaṃ viya , massupi candamaṇḍale kāḷamegharāji viya khāyati , akkhīni nīluppalasadisāni , nāsā rajatapanāḷikā viya suvaṭṭitā suparisuddhā , hatthapādatalāni ceva mukhañca katalākhārasaparikammaṃ
V3.314 viya sobhati .Ativiya sobhaggappatto brāhmaṇassa attabhāvo .
Arājake ṭhāne rājānaṃ kātuṃ yuttamimaṃ brāhmaṇaṃ , evamesa sassiriko , iti naṃ pokkharasadisattā ‘‘ pokkharasātī ’’ ti
P3.447 sañjānanti , pokkhare pana so nibbatto , na mātukucchiyanti iti naṃ pokkhare sayitattā ‘‘ pokkharasāyī ’’ tipi sañjānanti .Opamaññoti upamaññagotto .
Subhagavanikoti ukkaṭṭhāya subhagavanassa issaro .
Hassakaṃyevāti hasitabbakaññeva .
Nāmakaṃyevāti lāmakaṃyeva .
Tadeva taṃ atthābhāvena rittakaṃ .
Rittakattā ca tucchakaṃ .
Idāni naṃ bhagavā sācariyakaṃ niggaṇhituṃ kiṃ pana māṇavātiādimāha .
467. Tattha katamā nesaṃ seyyoti katamā vācā tesaṃ seyyo , pāsaṃsataroti attho .
Sammuccāti sammutiyā lokavohārena .
Mantāti tulayitvā pariggaṇhitvā .
Paṭisaṅkhāyāti jānitvā .
Atthasaṃhitan ti kāraṇanissitaṃ .
Evaṃ santeti lokavohāraṃ amuñcitvā tulayitvā jānitvā kāraṇanissitaṃ katvā kathitāya seyyabhāve sati .
Āvutoti āvarito .
Nivutoti nivārito .
Ophuṭoti onaddho .
Pariyonaddhoti paliveṭhito .
468. Gadhitotiādīni vuttatthāneva .
Sace taṃ , bho gotama , ṭhānan ti sace etaṃ kāraṇamatthi .
Svāssāti
P3.448 dhūmachārikādīnaṃ abhāvena so assa aggi accimā ca vaṇṇimā ca pabhassaro cāti .Tathūpamāhaṃ māṇavāti tappaṭibhāgaṃ ahaṃ .
Idaṃ vuttaṃ hoti – yatheva hi tiṇakaṭṭhupādānaṃ paṭicca jalamāno aggi dhūmachārikaṅgārānaṃ atthitāya sadoso hoti
M3.305 , evamevaṃ pañca kāmaguṇe paṭicca uppannā pīti jātijarābyādhimaraṇasokādīnaṃ atthitāya sadosā .Yathā pana pariccattatiṇakaṭṭhupādāno dhūmādīnaṃ abhāvena parisuddho , evamevaṃ lokuttarajjhānadvayasampayuttā pīti jātiādīnaṃ abhāvena parisuddhāti attho .
469. Idāni ye te brāhmaṇehi cāgasīsena pañca dhammā paññattā , tepi yasmā pañceva hutvā na niccalā tiṭṭhanti , anukampājātikena saddhiṃ cha āpajjanti .
Tasmā taṃ dosaṃ dassetuṃ ye te māṇavātiādimāha .
Tattha anukampājātikan ti anukampāsabhāvaṃ .
Kattha bahulaṃ samanupassasīti idaṃ bhagavā yasmā –
‘‘ esa ime pañca dhamme pabbajito paripūretuṃ
V3.315 samattho nāma natthi , gahaṭṭho paripūretī ’’ ti āha , tasmā –‘‘ pabbajitova ime pūreti , gahaṭṭho pūretuṃ samattho nāma natthī ’’ ti teneva mukhena bhaṇāpetuṃ pucchati .
Na satataṃ samitaṃ saccavādītiādīsu gahaṭṭho aññasmiṃ asati vaḷañjanakamusāvādampi karotiyeva , pabbajitā asinā sīse chijjantepi dve kathā na kathenti .
Gahaṭṭho ca antotemāsamattampi sikkhāpadaṃ rakkhituṃ na sakkoti , pabbajito niccameva tapassī sīlavā tapanissitako hoti .
Gahaṭṭho māsassa aṭṭhadivasamattampi uposathakammaṃ
P3.449 kātuṃ na sakkoti , pabbajitā yāvajīvaṃ brahmacārino honti .Gahaṭṭho ratanasuttamaṅgalasuttamattampi potthake likhitvā ṭhapeti , pabbajitā niccaṃ sajjhāyanti .
Gahaṭṭho salākabhattampi akhaṇḍaṃ katvā dātuṃ na sakkoti , pabbajitā aññasmiṃ asati kākasunakhādīnampi piṇḍaṃ denti , bhaṇḍaggāhakadaharassapi patte pakkhipantevāti evamattho daṭṭhabbo .
Cittassāhameten ti ahaṃ ete pañca dhamme mettacittassa parivāre vadāmīti attho .
470. Jātavaddhoti jāto ca vaḍḍhito ca .
Yo hi kevalaṃ tattha jātova hoti , aññattha vaḍḍhito , tassa samantā gāmamaggā na sabbaso paccakkhā honti , tasmā jātavaddhoti āha .
Jātavaddhopi hi yo ciraṃ nikkhanto , tassa na sabbaso paccakkhā honti , tasmā tāvadeva avasaṭan ti āha , taṃkhaṇameva nikkhantanti attho .
Dandhāyitattan ti ‘‘ ayaṃ
M3.306 nu kho maggo ayaṃ na nu kho ’’ ti kaṅkhāvasena cirāyitattaṃ .Vitthāyitattan ti yathā sukhumaṃ atthajātaṃ sahasā pucchitassa kassaci sarīraṃ thaddhabhāvaṃ gaṇhāti , evaṃ thaddhabhāvagahaṇaṃ .
Natvevāti iminā sabbaññutaññāṇassa appaṭihatabhāvaṃ dasseti .
Tassa hi purisassa mārāvaṭṭanādīnaṃ vasena siyā ñāṇassa paṭighāto , tena so dandhāyeyya vā vitthāyeyya vā , sabbaññutaññāṇaṃ pana appaṭihataṃ , na sakkā tassa kenaci antarāyo kātunti dīpeti .
Seyyathāpi māṇava balavā saṅkhadhamoti ettha
P3.450 balavāti balasampanno .Saṅkhadhamoti saṅkhadhamako .
Appakasirenāti akicchena adukkhena .
Dubbalo hi saṅkhadhamako saṅkhaṃ dhamantopi na sakkoti catasso disā sarena viññāpetuṃ , nāssa saṅkhasaddo sabbaso phari .
Balavato pana vipphāriko hoti , tasmā balavāti āha .
Mettāya cetovimuttiyāti ettha mettāyāti vutte upacāropi
V3.316 appanāpi vaṭṭati , cetovimuttiyāti vutte pana appanāva vaṭṭati .Yaṃ pamāṇakataṃ kamman ti pamāṇakataṃ kammaṃ nāma kāmāvacaraṃ vuccati , appamāṇakataṃ kammaṃ nāma rūpārūpāvacaraṃ .
Tesupi idha brahmavihārakammaññeva adhippetaṃ .
Tañhi pamāṇaṃ atikkamitvā odhisakaanodhisaka disāpharaṇavasena vaḍḍhetvā katattā appamāṇakatanti vuccati .
Na taṃ tatrāvasissati , na taṃ tatrāvatiṭṭhatīti taṃ kāmāvacarakammaṃ tasmiṃ rūpārūpāvacarakamme na ohīyati na tiṭṭhati .
Kiṃ vuttaṃ hoti ?
Kāmāvacarakammaṃ tassa rūpārūpāvacarakammassa antarā laggituṃ vā ṭhātuṃ vā rūpārūpāvacarakammaṃ pharitvā pariyādiyitvā attano okāsaṃ gahetvā patiṭṭhātuṃ vā na sakkoti , atha kho rūpārūpāvacarakammameva kāmāvacaraṃ mahogho viya parittaudakaṃ pharitvā pariyādiyitvā attano okāsaṃ gahetvā tiṭṭhati , tassa vipākaṃ paṭibāhitvā sayameva brahmasahabyataṃ upanetīti .
Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
Subhasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .