Issues
Select Version
Majjhimapaṇṇāsa-aṭṭhakathā
Majjhimapaṇṇāsa-aṭṭhakathā

5. Jīvakasuttavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

5. Jīvakasuttavaṇṇanā

51. EvaṃV3.33P3.45M3.32 me sutan ti jīvakasuttaṃ .
Tattha jīvakassa komārabhaccassa ambavaneti ettha jīvatīti jīvako .
Kumārena bhatoti komārabhacco .
Yathāha ‘‘ kiṃ etaṃ bhaṇe kākehi samparikiṇṇanti ?
Dārako devāti .
Jīvati bhaṇeti ?
Jīvati devāti .
Tena hi bhaṇe taṃ dārakaṃ amhākaṃ antepuraṃ netvā dhātīnaṃ detha posetunti .
Tassa jīvatīti jīvakoti nāmaṃ akaṃsu , kumārena posāpitoti komārabhaccoti nāmaṃ akaṃsū ’’ ti ( mahāva .328).
Ayamettha saṅkhepo .
Vitthārena pana jīvakavatthu khandhake āgatameva .
Vinicchayakathāpissa samantapāsādikāya vinayaṭṭhakathāya vuttā .
Ayaṃ pana jīvako ekasmiṃ samaye bhagavato dosābhisannaṃ kāyaṃ virecetvā sīveyyakaṃ dussayugaṃ datvā vatthānumodanapariyosāne sotāpattiphale patiṭṭhāya cintesi –
‘‘ mayā divasassa dvattikkhattuṃ buddhupaṭṭhānaṃ gantabbaṃ , idañca veḷuvanaṃ atidūre , mayhaṃ uyyānaṃ ambavanaṃ āsannataraṃ , yaṃnūnāhamettha bhagavato vihāraṃ kāreyyan ’’ ti .
SoP3.46 tasmiṃ ambavane rattiṭṭhānadivāṭṭhānaleṇakuṭimaṇḍapādīni sampādetvā bhagavato anucchavikaṃ gandhakuṭiṃ kāretvā ambavanaṃ aṭṭhārasahatthubbedhena tambapaṭṭavaṇṇena pākārena parikkhipāpetvā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ cīvarabhattena santappetvā dakkhiṇodakaṃ pātetvā vihāraṃ niyyātesi .
Taṃ sandhāya vuttaṃ –
‘‘ jīvakassa komārabhaccassa ambavane ’’ ti .
Ārabhantīti ghātenti .
Uddissakatan ti uddisitvā kataṃ .
Paṭiccakamman ti attānaṃ paṭicca kataṃ .
Atha vā paṭiccakamman ti nimittakammassetaṃ adhivacanaṃ , taṃ paṭicca kammamettha atthīti maṃsaṃ ‘‘ paṭiccakamman ’’ ti vuttaṃ hoti yo evarūpaṃ maṃsaṃ paribhuñjati , sopi tassa kammassa dāyādo hoti , vadhakassa viya tassāpi pāṇaghātakammaṃ hotīti tesaṃ laddhi .
Dhammassa cānudhammaṃ byākarontīti bhagavatā vuttakāraṇassa anukāraṇaṃ kathenti .
Ettha ca kāraṇaṃ nāma tikoṭiparisuddhamacchamaṃsaparibhogo , anukāraṇaṃ nāma mahājanassa tathā byākaraṇaṃ .
Yasmā panaV3.34 bhagavā uddissakataṃ na paribhuñjati , tasmā neva taṃ kāraṇaṃ hoti , na titthiyānaṃ tathā byākaraṇaṃM3.33 anukāraṇaṃ .
Sahadhammiko vādānuvādoti parehi vuttakāraṇena sakāraṇo hutvā tumhākaṃ vādo vā anuvādo vā viññūhi garahitabbakāraṇaṃ koci appamattakopi kiṃ na āgacchatiP3.47 .
Idaṃ vuttaṃ hoti –
‘‘ kiṃ sabbākārenapi tumhākaṃ vāde gārayhaṃ kāraṇaṃ natthī ’’ ti .
Abbhācikkhantīti abhibhavitvā ācikkhanti .
52. Ṭhānehīti kāraṇehi .
Diṭṭhādīsu diṭṭhaṃ nāma bhikkhūnaṃ atthāya migamacche vadhitvā gayhamānaṃ diṭṭhaṃ .
Sutaṃ nāma bhikkhūnaṃ atthāya migamacche vadhitvā gahitanti sutaṃ .
Parisaṅkitaṃ nāma diṭṭhaparisaṅkitaṃ sutaparisaṅkitaṃ tadubhayavimuttaparisaṅkitanti tividhaṃ hoti .
Tatrāyaṃ sabbasaṅgāhakavinicchayo – idha bhikkhū passanti manusse jālavāgurādihatthe gāmato vā nikkhamante araññe vā vicarante .
Dutiyadivase ca nesaṃ taṃ gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭhānaṃ samacchamaṃsaṃ piṇḍapātaṃ abhiharanti .
Te tena diṭṭhena parisaṅkanti ‘‘ bhikkhūnaṃ nu kho atthāya katan ’’ ti , idaṃ diṭṭhaparisaṅkitaṃ nāma , etaṃ gahetuṃ na vaṭṭati .
Yaṃ evaṃ aparisaṅkitaṃ , taṃ vaṭṭati .
Sace pana te manussā ‘‘ kasmā , bhante , na gaṇhathā ’’ ti pucchitvā tamatthaṃ sutvā ‘‘ nayidaṃ , bhante , bhikkhūnaṃ atthāya kataṃ , amhehi attano atthāya vā rājayuttādīnaṃ atthāya vā katan ’’ ti vadanti , kappati .
Na heva kho bhikkhū passanti , apica suṇanti ‘‘ manussā kira jālavāgurādihatthā gāmato vā nikkhamanti araññe vā vicarantī ’’ ti .
Dutiyadivase ca nesaṃ taṃ gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭhānaṃ samacchamaṃsaṃ piṇḍapātaṃ abhiharanti .
Te tena sutena parisaṅkanti ‘‘ bhikkhūnaṃ nu kho atthāya katan ’’ ti , idaṃ sutaparisaṅkitaṃ nāma , etaṃ gahetuṃ na vaṭṭati .
Yaṃ evaṃ aparisaṅkitaṃ , taṃ vaṭṭati .
Sace pana te manussā ‘‘ kasmā , bhante , na gaṇhathā ’’ ti pucchitvā tamatthaṃ sutvā ‘‘ nayidaṃ , bhante , bhikkhūnaṃ atthāya kataṃ , amhehiP3.48 attano atthāya vā rājayuttādīnaṃ atthāya vā katan ’’ ti vadanti , kappati .
Na heva kho pana passanti na suṇanti , apica tesaṃ gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭhānaṃ pattaṃ gahetvāV3.35 samacchamaṃsaṃ piṇḍapātaṃ abhisaṅkharitvā abhiharanti .
Te parisaṅkanti ‘‘ bhikkhūnaṃ nu kho atthāya katan ’’ ti , idaṃ tadubhayavimuttaparisaṅkitaṃ nāma .
Etampi gahetuṃ na vaṭṭati .
Yaṃ evaṃ aparisaṅkitaṃ , taṃ vaṭṭatiM3.34 .
Sace pana te manussā ‘‘ kasmā , bhante , na gaṇhathā ’’ ti pucchitvā tamatthaṃ sutvā ‘‘ nayidaṃ , bhante , bhikkhūnaṃ atthāya kataṃ , amhehi attano atthāya vā rājayuttādīnaṃ atthāya vā kataṃ , pavattamaṃsaṃ vā kataṃ , kappiyameva labhitvā bhikkhūnaṃ atthāya sampāditan ’’ ti vadanti , kappati .
Matānaṃ petakiccatthāya maṅgalādīnaṃ vā atthāya katepi eseva nayo .
Yaṃ yañhi bhikkhūnaṃyeva atthāya akataṃ , yattha ca nibbematikā honti , taṃ sabbaṃ kappati .
Sace pana ekasmiṃ vihāre bhikkhū uddissa kataṃ hoti , te ca attano atthāya katabhāvaṃ na jānanti , aññe jānanti .
Ye jānanti , tesaṃ na vaṭṭati , itaresaṃ vaṭṭati .
Aññe na jānanti , teyeva jānanti , tesaṃyeva na vaṭṭati , aññesaṃ vaṭṭati .
Tepi ‘‘ amhākaṃ atthāya kataṃ ’’ ti jānanti aññepi ‘‘ etesaṃ atthāya katan ’’ ti jānanti , sabbesampi taṃ na vaṭṭati .
Sabbe na jānanti , sabbesaṃ vaṭṭati .
Pañcasu hi sahadhammikesu yassa kassaci vā atthāya uddissa kataṃ sabbesaṃ na kappati .
Sace pana koci ekaṃ bhikkhuṃ uddissa pāṇaṃ vadhitvā tassa pattaṃ pūretvā deti , so ce attano atthāya katabhāvaṃ jānaṃyeva gahetvā aññassa bhikkhuno deti , so tassa saddhāya paribhuñjati .
Kassāpattīti ?
Dvinnampi anāpatti .
Yañhi uddissaP3.49 kataṃ , tassa abhuttatāya anāpatti , itarassa ajānanatāya .
Kappiyamaṃsassa hi paṭiggahaṇe āpatti natthi .
Uddissakatañca ajānitvā bhuttassa pacchā ñatvā āpattidesanākiccaṃ nāma natthi .
Akappiyamaṃsaṃ pana ajānitvā bhuttena pacchā ñatvāpi āpatti desetabbā .
Uddissakatañhi ñatvā bhuñjatova āpatti , akappiyamaṃsaṃ ajānitvā bhuttassāpi āpattiyeva .
Tasmā āpattibhīrukena rūpaṃ sallakkhentenāpi pucchitvāva maṃsaṃ paṭiggahetabbaṃ , paribhogakāle pucchitvā paribhuñjissāmīti vā gahetvā pucchitvāva paribhuñjitabbaṃ .
Kasmā ?
Duviññeyyattā .
Acchamaṃsañhi sūkaramaṃsasadisaṃ hoti , dīpimaṃsādīni ca migamaṃsasadisāni , tasmā pucchitvā gahaṇameva vaṭṭatīti vadanti .
Adiṭṭhan tiV3.36 bhikkhūnaṃ atthāya vadhitvā gayhamānaṃ adiṭṭhaṃ .
Asutan ti bhikkhūnaṃ atthāya vadhitvā gahitanti asutaṃ .
Aparisaṅkitan ti diṭṭhaparisaṅkitādivasena aparisaṅkitaṃ .
Paribhoganti vadāmīti imehi tīhi kāraṇehi parisuddhaṃ tikoṭiparisuddhaṃ nāma hoti , tassa paribhogo araññe jātasūpeyyasākaparibhogasadiso hoti , tathārūpaṃ paribhuñjantassa mettāvihārissaM3.35 bhikkhuno doso vā vajjaṃ vā natthi , tasmā taṃ paribhuñjitabbanti vadāmīti attho .
53. Idāni tādisassa paribhoge mettāvihārinopi anavajjataṃ dassetuṃ idha , jīvaka , bhikkhūtiādimāha .
Tattha kiñcāpi aniyametvā bhikkhūti vuttaṃ , atha kho attānameva sandhāya etaṃ vuttanti veditabbaṃ .
Bhagavatā hi mahāvacchagottasutte , caṅkīsutte , imasmiṃ sutteti tīsu ṭhānesu attānaṃyeva sandhāya desanā katā .
PaṇītenaP3.50 piṇḍapātenāti heṭṭhā anaṅgaṇasutte yo koci mahaggho piṇḍapāto paṇītapiṇḍapātoti adhippeto , idha pana maṃsūpasecanova adhippeto .
Agathitoti taṇhāya agathito .
Amucchitoti taṇhāmucchanāya amucchito .
Anajjhopannoti na adhiopanno , sabbaṃ ālumpitvā ekappahāreneva gilitukāmo kāko viya na hotīti attho .
Ādīnavadassāvīti ekarattivāsena udarapaṭalaṃ pavisitvā navahi vaṇamukhehi nikkhamissatītiādinā nayena ādīnavaṃ passanto .
Nissaraṇapañño paribhuñjatīti idamatthamāhāraparibhogoti paññāya paricchinditvā paribhuñjati .
Attabyābādhāya vā cetetīti attadukkhāya vā citeti .
Sutametan ti sutaṃ mayā etaṃ pubbe , etaṃ mayhaṃ savanamattamevāti dasseti .
Sace kho te , jīvaka , idaṃ sandhāya bhāsitan ti , jīvaka , mahābrahmunā vikkhambhanappahānena byāpādādayo pahīnā , tena so mettāvihārī mayhaṃ samucchedappahānena , sace te idaṃ sandhāya bhāsitaṃ , evaṃ sante tava idaṃ vacanaṃ anujānāmīti attho .
So sampaṭicchi .
54. Athassa bhagavā sesabrahmavihāravasenāpi uttari desanaṃ vaḍḍhento ‘‘ idha , jīvaka , bhikkhū ’’ tiādimāha .
Taṃ uttānatthameva .
55. YoP3.51 kho jīvakāti ayaṃ pāṭiekko anusandhi .
Imasmiñhi ṭhāne bhagavā dvāraṃ thaketi , sattānuddayaṃ dasseti .
Sace hi kassaci evamassa ‘‘ ekaṃ rasapiṇḍapātaṃ datvā kappasatasahassaṃV3.37 saggasampattiṃ paṭilabhanti , yaṃkiñci katvā paraṃ māretvāpi rasapiṇḍapātova dātabbo ’’ ti , taṃ paṭisedhento ‘‘ yo kho , jīvaka , tathāgataṃ vā ’’ tiādimāha .
TatthaM3.36 iminā paṭhamena ṭhānenāti iminā āṇattimatteneva tāva paṭhamena kāraṇena .
Galappavedhakenāti yottena gale bandhitvā kaḍḍhito galena pavedhentena .
Ārabhiyamānoti māriyamāno .
Akappiyena āsādetīti acchamaṃsaṃ sūkaramaṃsanti , dīpimaṃsaṃ vā migamaṃsanti khādāpetvā –
‘‘ tvaṃ kiṃ samaṇo nāma , akappiyamaṃsaṃ te khāditan ’’ ti ghaṭṭeti .
Ye pana dubbhikkhādīsu vā byādhiniggahaṇatthaṃ vā ‘‘ acchamaṃsaṃ nāma sūkaramaṃsasadisaṃ , dīpimaṃsaṃ migamaṃsasadisan ’’ ti jānantā ‘‘ sūkaramaṃsaṃ idaṃ , migamaṃsaṃ idan ’’ ti vatvā hitajjhāsayena khādāpenti , na te sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Tesañhi bahupuññameva hoti .
Esāhaṃ , bhante , bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañcāti ayaṃ āgataphalo viññātasāsano diṭṭhasacco ariyasāvako .
Imaṃ pana dhammadesanaṃ ogāhanto pasādaṃ uppādetvā dhammakathāya thutiṃ karonto evamāha .
Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
Jīvakasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .